ارزش سخاوتمند

 محمدمهدی رشادی
امام کاظم(ع) فرمود: شخص سخاوتمند انسان خوش‌اخلاقی است که در پناه خدا قرار گرفته است و حق‌تعالی او را تا به بهشت داخل ننماید، رهایش نمی‌کند. خدا هیچ پیامبری را نفرستاده مگر آنکه سخاوتمند بود. همیشه پدرم مرا به سخاوتمندی و خوش‌اخلاقی سفارش می‌کرد تا اینکه به جوار حق پیوست. (تحف‌العقول، ص 435)
چیستی سخاوت و تفاوت آن با ایثار
سخاوت یا جود، ضد بخل و شح است و نوعی صفت و ملکه نفسانی است که از بذل کردن جان و مال در امور واجب و یا مستحب دریغ نمی‌کند. البته این ملکه با تمرین و ممارست حاصل می‌شود. (درس‌هایی از اخلاق، ص 155) به عبارت دیگر صفت سخاوت حالت متوسط میان اسراف و بخل است و درباره بخشیدن مال به دیگران (و نه خود و خانواده) بکار می‌رود. (همان، ص 153) ایثار نیز بالاترین درجه سخاوت است. ایثار یعنی با وجود اینکه انسان خود نیازمند است اما مالش را به دیگران بخشش می‌کند. (حشر/9) برخلاف سخاوت که شخص به آن مقدار مالی که می‌بخشد نیاز ندارد. (معراج‌السعاده، ص 341 و مجموعه ورام، ج 1 ص 323)
سخاوتمندی از والاترین کمالات انسانی محسوب می شود که ناشی از زهد و بی‌مبالاتی به دنیاست. (همان، ص 339) به فرمایش علی(ع) هر کس بخشش کرد به بزرگی و بزرگواری دست یافت. سخاوتمند، محبوب اهل زمین و آسمان است، چنانکه حاتم را هنوز به نیکی نام می‌برند. (مجموعه آثار شیخ عباس قمی ص 430)
نماند حاتم طائی ولیک تا ابد
بماند نام بلندش به نیکوئی مشهور
خور و پوش و بخشای و راحت رسان
نگه‌می‌‌چه داری زبهر کسان
زر و نعمت اکنون بده کان توست
که بعد از تو بیرون زفرمان توست
(کلیات سعدی ص 88- 233)
نقل شده که گروهی از اهل یمن به حضور پیامبر(ص) رسیدند. یکی از آنان مردی سخنور و حراف بود که در مباحثه با حضرت مبالغه‌های شدیدی می‌کرد به حدی که رسول خدا ناراحت گردیده و رنگ مبارکش متغیر شد. همان زمان جبرئیل(ع) آمد و گفت: خدایت سلام می‌رساند و می‌فرماید: این مرد اهل سخاوت و نان ده است. پس خشم حضرت فرو نشست و سربالا کرد و فرمود: اگر تو سخی نبودی تو را از خودم می‌راندم و عبرت دیگران می‌کردم. آن مرد گفت آیا خدای تو بخشندگی را دوست دارد؟ فرمود: آری. آن مرد شهادتین گفت و تاکید کرد که هرگز احدی را از امال خود محروم نساخته‌ام. (معراج‌السعاده، ص 340)
دست کرم به ز بازوی زور
حکیمی را پرسیدند از سخاوت و شجاعت کدام بهتر است؟ گفت: آن کس را که سخاوت است به شجاعت حاجت نیست.
نبشته است بر گور بهرام گور
که دست کرم به ز بازوی زور
(کلیات سعدی ص 67)
حضرت موسی(ع) عرض کرد: خدایا مراتب و مقامات محمد(ص) و امتش را به من نشان بده. خداوند فرمود: ای موسی تو طاقت دیدن آن را نداری. اما یک مرتبه از مقامات آن را به تو نشان می‌دهم که به خاطر همان مقام او را بر تو وهمه مخلوقات برتری داده‌ام. سپس ملکوت آسمان گشوده شد. موسی نگریست و چیزی نمانده بود که از شدت انوار و قرب آنها به درگاه حق، از پا درآید. عرض کرد خدایا به چه علت او را به این عظمت رساندی؟ فرمود: به دلیل خلقی که ویژه او ساخته‌ام. و آن صفت «ایثار» است. ای موسی کسی از ایشان نزد من نیاید که زمانی ایثار کرده باشد مگر اینکه از محاسبه او شرم می‌کنم و او را در هر جای بهشت که بخواهد جای می‌دهم. (مجموعه ورام ج 1 ص 324)
پیامبر(ص) فرمود: آدم سخاوتمند هم به خدا نزدیک است و هم به مردم و هم به بهشت و از آتش دوزخ دور است. اما آدم بخیل از خدا و مردم و بهشت دور بوده و به جهنم نزدیک است. (همان ص 319)
امام صادق(ع) نیز فرمود: طلبت الجنه فوجد تها فی‌السخاء، بهشت را جست‌وجو کردم، پس آن را در سخاوت یافتم. (مستدرک الوسائل، ج 12، ص 173)