میوه‌های ممنوعه و کام تلخ کشاورزان (گزارش روز)

 -محمدعلی طهماسبی، معاون امور باغبانی وزارت جهادکشاورزی: با در نظر گرفتن فرمایشات مقام معظم رهبری، جلوگیری از ورود میوه‌های قاچاق یک تکلیف است و مربوط به یک یا دو ارگان نخواهد بود، بلکه همه مسئولان و حتی بخش خصوصی باید در این زمینه دست به‌دست یکدیگر داده تا این مشکل برای همیشه ریشه‌کن شود.
- علیرضا گلستانی‌زاده معاون ستاد مبارزه با قاچاق کالا و ارز در ارتباط تلفنی با برنامه «تیتر امشب» شبکه خبر با بیان اینکه در 9 ماهه نخست امسال 15 هزار تن میوه قاچاق کشف شده است، افزود: این رقم در مقایسه با سال گذشته  300 درصد افزایش داشته است که  2400 تن آن به میوه‌هایی از جمله پرتقال، لیمو ترش و سیب اختصاص دارد.
-محمود نوابی رئیس سازمان حمایت مصرف‌کنندگان و تولیدکنندگان، زیر مجموعه وزارت صنعت، معدن و تجارت، معتقد است که این میوه‌ها از «مبادی رسمی و با امکانات مجهز» وارد ایران شده‌اند.
ایران با توجه به تنوع آب و هوایی که برخوردار است، از لحاظ جایگاه تولید میوه مقام شش جهان را دارد.ضمن اینکه در حال حاضر تولید سیب و کیوی ما به حدی است که حتی می‌توانیم صادر‌کننده باشیم. واقعا چطور می‌توان قاچاق محصولات مشابه را تاب آورد در صورتی که کشاورز داخلی محصولش به روی زمین مانده است و هر آن جایگاه بالای کشورمان در تولید میوه تهدید می‌شود؟ به هر حال میوه‌های ممنوعه (غیر مجوز دار) چون اغلب گرمسیری‌اند وعمر کوتاهی دارند،باید برای انتقالشان در مسافت طولانی (از کشورهای نیمکره جنوبی زمین) هواپیما ویا کانتینرهای یخچال داراستفاده می‌شده که همه این مسائل نقص در نظارت گمرکی را آشکارمی کند.
مردم چه می‌گویند؟
برای تهیه گزارش فوق به میان مردم کوچه و بازار رفتیم تا دیدگاه‌های آنان را درباره قیمت‌ها و نحوه نظارت بر میوه شب عید جویا شویم.
رضا محمدخانی یک راننده تاکسی مسیر میدان شوش به میدان امام خمینی(ره) به گزارشگر روزنامه کیهان می‌گوید:«امیدواریم مسئولان همچنان که الان قیمت‌های میوه را کنترل می‌کنند در شب عید و خصوصا روزهای آغازین سال جدید هم به همین شکل بر قیمت‌ها کنترل و نظارت داشته باشند و میوه و دلال بازی‌ها را به امان خدا رها نکنند.»
وی معتقد است که دلال‌ها در شب عید بیشترین سود را از بازار میوه می‌برند.
خانم نوشین اکرمی مادر سه فرزند و خانه‌دار مخاطب سؤال ما در یکی از میوه فروشی‌های خیابان پیروزی قرار می‌گیرد و می‌گوید: «الان کیفیت میوه‌ها خوب است اما‌ای کاش همین میوه‌های خوب و با‌کیفیت شب عید و ایام نوروز هم پیدا شوند.»
وی به هرج و مرج بازار میوه عید سال گذشته اشاره می‌کند و می‌گوید: «متاسفانه تجربه نشان داده که در ایام نوروز قیمت میوه به حال خودش رها می‌شود و میوه با کیفیت پایین‌تر در مغازه‌ها عرضه می‌شود.»
محسن کاویانی نژاد یک دبیر بازنشسته به گزارشگر روزنامه کیهان می‌گوید: « انتظاری که از مسئولان داریم این است که بر قیمت میوه شب عید و ایام نوروز نظارت کامل داشته باشند و نگذارند مثل سال‌های قبل هرج و مرج به وجود بیاید و کام مردم را تلخ نکنند.»
بین دلال بد تا واسطه زحمتکش
 خط فاصله است
بیژن کمالی و حاج محمود مرادی دو تن از پیشکسوتان بازار میوه و تره بار مرکزی شهر تهران هستند که دست کم 30 سال در این صنف بوده‌اند.
کنار سبدهای پرتقال می‌نشینیم و گپ و گفتی را آغاز می‌کنیم. تا چشم کار می‌کند رنگ نارنجی خوش‌رنگ پرتقال‌ها زیر نور آفتاب صبحگاهی می‌درخشد.
اسم دلال میوه را که می‌برم،کمالی ابرو در هم کشیده وگله مندانه می‌گوید:«باری که به میدان میوه و تره بار می‌آید تا 80 درصد به فصلش از باغدار خریداری می‌شود.اگرشما به این دلال می‌گویید دلال بد، سخت دراشتباهید.اینها  قشرزحمت کشی هستند. برای مثال سیب ازکشاورز می‌خرند، هزینه سبد می‌دهند،هزینه پوشال بین میوه‌ها را می‌دهند،هزینه سردخانه و نگهداری می‌دهند به این امید که با فروش محصول اندکی عایدشان شود؛ اما درهمین حین یک مرتبه می‌گویند تناژ (حجم سیب تولیدی) امسال بالاست. بنابراین کسی آنچه را که در سرد‌خانه نگهداری کرده و مدتها هزینه نگهداری‌اش را پرداخته، نمی‌خرد. در این شرایط نه تنها عایدی ندارد که ضرر هم می‌دهد.»
از کمالی می‌پرسم: وقتی بار را نمی‌خرند آنها را چه می‌کنند، معدوم می‌کنند یا می‌برند و چالشان      می‌کنند؟ وی پاسخ می‌دهد: «اگرهم چنین کنند حق دارند.میوه‌هایی را که روی دستشان باد کرده چه کنند؟ پولش را داده‌اند اگر معدوم کنند به خودشان ضرر می‌خورد.وقتی نمی‌خرند چه کار کنند؟چه کسی به داد این دلال‌ها که از هر طرف بد و بیراه می‌شنوند، می رسد؟! ببینید من به عنوان یک توزیع‌کننده بزرگ نمی‌توانم در آن واحد و مستقیما بروم جنوب (بندرعباس) لیموترش بخرم و بعد بروم شهر دیگری در شمال غربی سیب هم بیاورم. پول می‌دهم به افرادی که دلال خوبند.آنها از کشاورز می‌خرند و بعد به من می‌دهند تا برایشان توزیع کنم و در این بین من فقط حق کمیسیونم را بر می‌دارم. اگر بار به هر دلیلی فروش نرود این دلال خوب است که بدبخت می‌شود.»
اما دلال بد و سود جو به چه کسانی می‌گویند و چه تعریفی دارد؟
وی پاسخ می‌دهد: «میوه لاستیک ماشین نیست که بشود رویش صد در صد قیمت ثابتی گذاشت. قیمت میوه به شرایط و عوامل زیادی مثل شرایط آب و هوایی و یا تناژ محصول و ... بستگی دارد.یک مرتبه می‌بینی سرما می‌زند، درخت پوک می‌شود و یک محصول از بین می‌رود، نادر که می‌شود، قیمتش هم بالا می‌کشد؛ اما دلال بد فردی است که به عمد میوه را احتکار یا معدوم می‌کند تا محصولی در بازار کمیاب شده و به صورت کاذب قیمتش بالا برود.اینگونه یک محصول را تا چند برابر میانگین قیمت مشخص شده آن محصول می‌فروشند.اگر دولت به واسطه‌های خوب بدبین است بانکی درست کند، به کشاورزان بابت خرید محصولشان پول بدهد و به ما هم بگوید توزیع کنید و کمیسیونتان را بردارید.»
کمالی در مورد شرایط فعلی بسته‌بندی محصولات برایمان توضیح می‌دهد: «در شمال کشور دستگاه‌هایی وجود دارد که براساس ریز و درشتی محصول و یا مثلا رنگ پرتقال‌ها آنها را دسته‌بندی می‌کند، اما چنین کارهایی فقط هزینه را بالا می‌برد. به این دستگاه‌ها اصطلاحا سورتینگ گفته می‌شود. الان همین سبدهای میوه پلاستیکی مستطیل شکل مرسومند که می‌توان در آنها به صورت یک رج و یا دو درج (یعنی یک طبقه‌ای ویا دو طبقه‌ای) میوه‌هایی چون سیب و پرتقال را چید. دیگر زمان جعبه‌های بزرگ کارتنی که زیرش روزنامه، پوشال ویا علف می‌ریختند گذشته است.کار بسیار راحت‌تر شده و محصول حین جابه جایی کمتر زخمی می‌شود.»
امان از چک‌های برگشتی!
حاج محمود مرادی یکی از پیشکسوتان بازار میوه و تره‌بار مرکزی تهران مهم‌ترین چالش پیش روی فعالین این بازار را چک‌های پاس نشده از سوی طرف معامله دانسته و می‌گوید:«ما امکان این را نداریم که خرده فروشی کنیم. بویژه در مورد میوه‌های تابستانه مجبوریم هر چه سریع‌تر بارمان را توزیع کنیم.معمولا بخش عمده بار را به غرفه‌های میادین میوه و تره بار سطح شهرمی دهیم تا به اصطلاح بارشکسته شود. آنها هم معمولا به ما چک می‌دهند.در پاس کردن چک‌هایشان هم هیچ عجله‌ای نمی‌کنند!از آن طرف نرخ مالیات برای غرفه‌های میدان میوه و تره بار مرکزی تا همین سه چهار سال پیش حدوداً سه میلیون تومان بود، اما در حال حاضر به بیست و پنج میلیون تومان هم رسیده است.»
وی ادامه می‌دهد: «مامور مالیات می‌آید و فقط می‌بیند بار جلوی شما هست،اما نمی‌بیند که ما با چه مشکلاتی در پس معاملاتمان روبروییم. دولت اگر برای رفاه حال مردم میادین میوه و تره بار سطح شهر را راه اندازی کرده باید برای پول ما هم تضمینی داشته باشد. می‌خواهی بگویی نده! من که نمی‌توانم بارم را خرد خرد بفروشم. بار میوه به‌ویژه در گرما از بین می‌رود و نهایتا باید یک یا دو روزه توزیع شود.»
صادرات محصول مازاد
 راهکاری که باید اندیشیده شود
حتی محمود حجتی وزیر جهاد کشاورزی نیز نسبت به سیاست خرید و واردات میوه که از سنوات گذشته محور تصمیم گیری‌ها بوده انتقاد کرده و می‌گوید:« هیئت‌های خارجی همه به‌دنبال آن هستند که محصولات خود را به ما بفروشند، اما ما در این زمینه توجه لازم را داریم. در پنل‌های مختلف اتاق بازرگانی همه به‌دنبال آن هستند که واردات شود، نه اینکه صادرات صورت گیرد که در این زمینه نیز باید تجدید نظر و توجه ویژه‌ای صورت گیرد.»وزیر کشاورزی صراحتا می‌گوید: «ما اکنون باید بررسی کنیم که چگونه می‌توان صادرات بیشتری انجام داد. ما 100هزار تن خرما صادر می‌کنیم در حالی که این رقم باید به 600 تا 700 هزار تن برسد. ما می‌توانیم یک میلیون تن سیب صادر کنیم و هرساله حجم زیادی کشمش برای صادرات وجود دارد.»وی تأکید می‌کند: «صادرکنندگان در صورتی که بتوانند برای صادرات کنسرسیوم تشکیل دهند،شرایط موفقی برای صادرات خواهند داشت،زیرا صادرکنندگان عمده در مقابل صادرکنندگان خرد موفقیت‌های بیشتری در بازار صادراتی خواهند داشت.»
ساعات کار طولانی و عایدی کم
سلمان دستمزد هفت،هشت سالی می‌شود که در بازار میوه و تره بار فعال است.اگر چه فامیلی اش دستمزد است ،اما عایدی اش چندان نیست. خودش می‌گوید هر باری که می‌زنیم -بسته با حجم بار- 100 تا 200 تومان دستمزد می‌گیریم.این کارگران ساده بازار میوه دست کم 12 تا 14 ساعت در روز کار می‌کنند.دستمزد می‌گوید:«میدان میوه اصلا قانون مشخصی ندارد.معلوم نمی‌کند که چه ساعتی بتوانیم به سمت خانه هایمان برویم؟»
وی معتقد است مشکل اصلی شغلش خستگی زیاد و دستمزدهای پایین است.
خلیل سعیدی جوانی است که از کودکی پایش به میدان میوه باز شده و نسل در نسل میوه فروش بوده اند.وی می‌گوید:«مشکل بزرگ شغل ما نسیه فروختن است.ما هستیم و کلی چک پاس نشده و جیب‌های خالی.»
از وی سؤال می‌کنم:آیا متقاضی جوان برای ورود به شغل میوه فروشی زیاد است؟ وی پاسخ           می‌دهد:«اصلا این طور نیست.جوان‌ها زیاد راغب نیستند به صنف میوه فروشان وارد شوند.ما هم چون نسل در نسل در کار فروش و توزیع میوه بوده ایم،به این کار آمدیم.هیچ تضمینی برای بازگشت پولمان وجود ندارد.چک می‌گیریم و میوه می‌فروشیم.اینکه کی چک ما پاس شود و یا اصلا پاس نشود،با خداست. بعضی از چک‌ها رقم چند میلیونی دارند اما هنوز پاس نشده اند.»
کدهای عجیب و غریب گمرک
 راه فرار برای واردکنندگان میوه
محمد رضا شعبانی مدیر عامل اتحادیه باغداران مازندران می‌گوید: «کدهای عجیب و غریب در گمرک وجود دارد که می‌توان به کد تعرفه‌ای با نام «سایر میوه‌های تازه که مذکور نبوده» اشاره کرد و این کدهای عجیب و غریب راهی است که برای برخی وارد‌کنندگان و نورچشمی‌های خود گذاشته‌اند، چرا که تنها چند میوه مانند موز، آناناس، نارگیل و انبه مجوز ورود دارند و به هر یک از آنها کد تعرفه‌ای جدا در گمرک تعلق می‌گیرد.معنی این کدهای مبهم و عجیب و غریب برای واردات مشخص نیست.»
وی ادامه می‌دهد: «برای صادرات محصولات مختلف می‌توان کدهای تعرفه‌ای مختلف تعریف کرد، اما برای واردات نباید چنین رویه‌ای در پیش گرفت، چرا که این خود می‌تواند بهانه‌ای برای واردات بی‌رویه و غیرقانونی باشد.چرا باید از کشورهایی مانند افغانستان، پاکستان، چین و غیره که هیچ تجارت موثری با ایران ندارند، واردات گسترده انجام دهیم و به عنوان مثال گلابی بی‌کیفیت چینی را به قیمت کیلویی 20 هزار تومان به مردم بفروشیم؟!»وی در تکمیل صحبت هایش به مردم سفارش می‌کند:«مردم در راستای حمایت از تولید داخلی و توسعه و افزایش تولید و اشتغالزایی در کشور میوه خارجی نخرند و مصرف میوه داخلی را افزایش دهند تا سلامت خود را تضمین کنند و به اقتصاد و معیشت تولید‌کنندگان ایرانی کمک کنند، چراکه میوه‌های خارجی که در بازار وجود دارد،هیچ‌گونه تضمینی از نظر سلامت و بهداشت ندارند.»