اردوغان در برزخ خودساخته(نگاه)

محمدرضا مرادی
عشقِ پوشیدن ردای پادشاهی عثمانی، اردوغان را «بدجوری» کور کرده طوری که وی نمی‌تواند واقعیت را ببیند. روز سه‌شنبه هفته گذشته ترکیه یک جنگنده روسیه را در مرزهای شمالی سوریه هدف قرار داد. وزارت دفاع روسیه با تأیید خبر هدف قرار گرفتن یک فروند جنگنده سوخو- ۲۴ این کشور تاکید کرده که این هواپیما در حریم هوایی سوریه ساقط شده است. آنکارا اما می‌گوید جنگنده‌های اف-16 ترکیه این هواپیما را به دلیل نقض حریم هوایی این کشور ساقط کرده‌اند. رئیس‌جمهور روسیه در اولین واکنش به سقوط جنگنده روسی اعلام کرد این اقدام، عواقب سنگینی برای ترکیه خواهد داشت. روسیه، روز سه‌شنبه  ناوشکن موشک‌انداز خود را عازم آب‌های نزدیک استان «لاذقیه» سوریه کرد. شبکه خبری راشاتودی می‌گوید به این ناوشکن دستور داده شده هر هدف متضمن خطر برای روسیه را نابود کند. وزارت دفاع روسیه نیز اعلام کرده که «تمامی همکاری‌های نظامی با ترکیه را متوقف می‌کنیم». چند ساعت پس از ساقط شدن جنگنده روسی و واکنش شدید مسکو، آنکارا مدعی شد که از روسی بودن جنگنده مطلع نبوده است. استقرار سلاح‌های استراتژیکی مثل اس-400 در خاک سوریه که وحشت صهیونیست‌ها را هم به دنبال داشته، اردوغان را به شدت نگران کرده است. کرملین حتی به تماس تلفنی اردوغان نیز پاسخ نداده و اردوغان در برزخی خودساخته گرفتار شده است. این اتفاق، پوتین را که یک ماه قبل از سوی مجله معتبر «فوربس آمریکا» به عنوان «قدرتمندترین مرد جهان در سال 2015 انتخاب شده بود» و روز قبل از حادثه در ایران با رهبر بزرگترین متحد منطقه‌ای دیدار داشت، بدجور عصبانی کرده است. اکنون او به دنبال گوشمالی نوادگان عثمانی است. روسیه برای این منظور راهکارهای مختلفی پیش رو دارد. توریست‌های روس، بعد از آلمانی‌ها، بالاترین جمعیت مسافران به ترکیه را تشکیل می‌دهند که کاهش این جمعیت، ضربه اقتصادی سنگینی برای اقتصاد بیمار و بدهکار ترکیه در بر خواهد داشت. ترکیه از صنعت گردشگری سالانه حدود 36 میلیارد دلار درآمد دارد. علاوه بر این پوتین تهدید کرده شرکت‌های ترکیه از بازارهای روسیه محروم خواهند شد. گذشته از وابستگی ترکیه به گاز روسیه، توافق‌های تجاری بین این دو کشور که حدود 30 میلیارد دلار برآورد می‌شود و در پنج سال آینده قرار بود به 100 میلیارد برسد، دچار ضربه جدی خواهد شد. از طرف دیگر روسیه در ساخت یک نیروگاه اتمی که برای کم کردن وابستگی ترکیه به گاز طراحی شده است، مشارکت داشته و توقف آن می‌تواند یکی از موارد پاسخ علیه ترکیه باشد. اکنون همه در انتظار واکنش اصلی روسیه هستند. واکنشی که اردوغان را متوجه جایگاهش کند. اردوغان در چند سال اخیر با مداخله در کشورهای عربی به دنبال موج‌سواری بود و قصد داشت مدل حکومتی ترکیه را به عنوان الگوی موفق در جهان اسلام معرفی کند. وی آنچنان در این راه مغرور شده بود که آشکارا از بازگشت به دوران عثمانی سخن می‌گفت. حمایت از تروریست‌ها با همراهی کشورهای غربی وی را آنچنان دچار توهم کرد که تصور می‌کرد قدرت پوشالی وی واقعی است از این‌رو «بزرگترین اشتباه سیاسی» خود را انجام داد و با آتش بازی کرد و جنگنده روس‌ را ساقط کرد. وی اما اکنون به شدت ترسیده سعی دارد این ترس را با «ادبیات تهاجمی» علیه روسیه پنهان کند؛  اکنون او باید تاوان مداخلات خود در سوریه و حمایت از داعش را پس بدهد. آیا پوتین، اردوغانِ شیفته قدرت را به جایگاه واقعی خود عقب خواهد راند؟ باید دید که تجاوز ترکیه به جنگنده روسیه، پوتین را تا چه میزان عصبانی کرده است. امروز دولت روسیه تصمیم خود درباره تلافی این اقدام ناجوانمردانه ترکیه را اعلام می‌کند.