توسعه شرکتهای «کارور» ابتکاری برای کاهش مصرف گاز و درآمدزایی خانوارها
سرویس اقتصادی-
بهگزارش خبرنگار ما، مسئولان حوزه انرژی بارها تأکید کردهاند وضعیت تأمین گاز کشور در زمستان بهویژه برای برخی استانهای شمالی کشور با چالش مواجه است و برای عبور موفق از زمستان، موثرترین اقدام، صرفهجویی عمومی در سطح کشور است.
اگرچه برخی مسئولان تلاش دارند با رفتارها و توصیههای شخصی، مردم را به صرفهجویی دعوت کنند، اما نمیتوان به این اقدامات بسنده کرد؛ آن هم در شرایطی که بهدلیل برخی کج سلیقگیها، ممکن است این تلاش برای فرهنگسازی، به ابزاری برای سیاهنمایی شرایط کشور تعبیر شود. در این بین، راهکارهایی مانند توسعه و حمایت از شرکتهای کاور وجود دارد که هم عملیاتی و زودبازده است و هم تبعات منفی روشهای دیگر را ندارد.
کارور چیست؟
کارور شرکتی است مورد تأیید شرکت ملی گاز که با آموزش راهکارهای مصرف بهینه، بهروزرسانی و هوشمندسازی تجهیزات، به مردم در مصرف بهینه گاز کمک میکند و از محل درآمد حاصل از صرفهجویی به مشترکان پاداش میدهد. مردم برای عضویت در این طرح باید یکی از شرکتهای معرفی شده در سایت karvar.nigc.ir را انتخاب کرده و شماره قبض یا اشتراک خود را در سامانه شرکت کارور ثبت کنند تا شرایط اشتراک و امکان اجرای طرح برای آنها بررسی شود.
پس از آگاهی از اقدامات پیشنهادی، هزینههای احتمالی و نحوه پرداخت پاداش، مشترکان میتوانند همکاری خود با شرکت کارور را نهائی کنند. هر مشترک میتواند تنها با یک شرکت کارور قرارداد داشته باشد.
بهسازی موتورخانهها یکی از محورهای اصلی برنامههای کارورها برای کاهش مصرف گاز در بخش ساختمان است. این اقدامها با تنظیم تجهیزات احتراق، بهینهسازی دیگها و بهبود عملکرد سامانههای گرمایشی، سبب کاهش مصرف سوخت و افزایش بازدهی تجهیزات میشود.
بر اساس آمار روابط عمومی وزارت نفت، تعداد موتورخانههای بهسازیشده در سال ۱۴۰۰، ۱۹ هزار و ۸۰۰ واحد، در سال ۱۴۰۱، ۴۲ هزار و ۳۰۰ واحد، در سال ۱۴۰۲، ۱۸ هزار واحد، در سال ۱۴۰۳، ۲۱ هزار و ۴۰۰ واحد و در ۱۴۰۴، ۲۲ هزار و ۸۰۰ واحد بوده است.
مقدار صرفهجویی سالانه ناشی از این اقدامها بهترتیب ۱۱۶ میلیون و ۴۲۴ هزار، ۲۴۸ میلیون و ۷۲۴ هزار، ۱۰۵ میلیون و ۸۴۰ هزار، ۱۲۵ میلیون و ۸۳۱ هزار و ۱۴۲ میلیون و ۸۸۴ هزار مترمکعب اعلام شده است.
در سال ۱۴۰۵ بهسازی ۹ هزار و ۹۵۴ واحد موتورخانه با صرفهجویی سالانه پیشبینیشده بهمقدار ۲۹ میلیون و ۲۶۴ هزار و ۷۶۰ مترمکعب گزارش شده است. بر این اساس، مجموع تعداد موتورخانههای بهسازیشده سالهای ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۵ به ۱۳۴ هزار و ۲۵۴ واحد میرسد. از نظر پراکندگی استانی، اصفهان، خراسان رضوی و آذربایجان شرقی بیشترین تعداد موتورخانههای بهسازیشده را داشتهاند.
رئیسمجلس شورای اسلامی بهتازگی خواستار کاهش دستِ کم ۱۰ درصدی مصرف گاز شد و اعلام کرد که مردم باید از منافع مالی صرفهجویی خود برخوردار شوند. وی با اشاره به ماده ۴۶ قانون برنامه هفتم پیشرفت تأکید کرد که درآمد حاصل از صرفهجویی گاز باید مستقیماًً به افرادی برسد که در مصرف آن صرفهجویی میکنند.
این موضعگیری از منظر سیاست انرژی اهمیت ویژهای دارد؛ زیرا مسئله اصلی چگونگی طراحی سازوکاری است که صرفهجویی را اندازهگیری کند، برای آن ارزش اقتصادی تعیین کند و منفعت حاصل را به مصرفکننده و سرمایهگذار برساند.
شفافیت حداکثری
«محمد رجبعلیزاده» کارشناس حوزه انرژی در این خصوص با بیان اینکه مهمترین حلقه باقیمانده در سیاست پرداخت عایدی صرفهجویی، روشن شدن سازوکار اجرائی آن است، گفت: اگر هدف این باشد که هر خانوار متناسب با میزان کاهش مصرف خود از منفعت مالی برخوردار شود، ابتدا باید مصرف دوره مبنا مشخص شود. سپس لازم است آثار دمای هوا، تغییر تعداد ساکنان، تغییر مدت استفاده از تجهیزات و سایر عوامل مؤثر بر مصرف در محاسبات لحاظ شود تا کاهش واقعی مصرف با تغییرات طبیعی شرایط اشتباه گرفته نشود.
وی ادامه داد: پس از تأیید میزان صرفهجویی، باید مشخص باشد ارزش اقتصادی آن چگونه محاسبه میشود، چه نهادی مسئول تسویه است و چه سهمی از منفعت به خانوار، شرکت کارور و سرمایهگذار پروژه تعلق میگیرد.
رجبعلیزاده افزود: در این چارچوب، شرکتهای کارور میتوانند نقش مهمی در ثبت دادههای مصرف، طراحی مشوقها، پایش عملکرد مشترکان و مستندسازی صرفهجویی ایفا کنند. البته پرداخت مستقیم و فوری به حساب بانکی افراد، تنها زمانی قابل اتکا خواهد بود که مبنای محاسبه، منبع مالی و فرآیند تسویه آن بهصورت شفاف اعلام شود.
استفاده از فرصت باقیمانده
بهگفته این کارشناس، در آستانه زمستان، فرصت چندانی برای اتکا به توصیههای عمومی و انتظار برای تغییر رفتار مصرفکنندگان وجود ندارد. کاهش مصرف باید به مجموعهای از اقدامات قابل اجرا و اندازهگیری و دارای مشوق اقتصادی تبدیل شود.
وی تصریح کرد: هدفگذاری کاهش ۱۰ درصدی مصرف گاز که از سوی رئیسمجلس مطرح شده، میتواند جهتگیری روشنی برای بسیج ظرفیتهای عمومی ایجاد کند اما تحقق آن نیازمند تقسیم کار میان شرکت ملی گاز، دستگاههای اجرائی، شرکتهای کارور، سرمایهگذاران و خود مصرفکنندگان است.
رجبعلیزاده اظهار داشت: از یکسو، خانوارها باید بتوانند با اصلاًح الگوی مصرف و استفاده از تجهیزات پربازده، هزینه انرژی خود را کاهش دهند. از سوی دیگر، کارورها باید امکان دسترسی به دادههای لازم، چارچوب قراردادی روشن و مسیر قابل پیشبینی برای دریافت منافع حاصل از صرفهجویی را داشته باشند.
این کارشناس با بیان اینکه درنهایت نیز نهادهای مسئول باید میزان صرفهجویی و نحوه تخصیص منافع را بهصورت قابل راستیآزمایی منتشر کنند، گفت: بدون این اجزا، وعده پرداخت عایدی صرفهجویی ممکن است در سطح مطالبهای عمومی باقی بماند؛ اما با تکمیل این حلقهها، میتوان آن را به یک سازوکار اقتصادی پایدار تبدیل کرد.
وی تأکید کرد: اگر قرار است صرفهجویی گاز به درآمدی ملموس برای خانوارها تبدیل شود، باید فاصله میان زنجیره قانون، اقدام، تأمین مالی و پرداخت بسته شود. شرکتهای کارور میتوانند یکی از مهمترین حلقههای این زنجیره باشند؛ به شرط آنکه از آنها نه صرفاًً انتظار کاهش مصرف، بلکه امکان عملیاتیکردن یک بازار شفاف و درآمدزا به سود خانوارهای کممصرف فراهم شود.
بازارسازی
بهگفته رجبعلیزاده، نباید فقط از شرکتهای کارور خواست که مصرف را کم کنند. بلکه باید این شرکتها را به عنوان واسطه وارد کرد تا بتوانند یک «بازار مطمئن» بسازند؛ بازاری که در آن، صرفهجوییِ مصرف، به یک کالا تبدیل شود که قابل خرید و فروش باشد و در نهایت، سودش به دست خانوار برسد.
گفتنی است صرفجویی در مصرف گاز، در حال حاضر فقط یک «عدد روی کاغذ» است و به پول نقد نمیرسد که به جیب مردم بیاید. برای اینکه این صرفهجویی واقعاًً به درآمد خانوار تبدیل شود، باید یک مسیر مستقیم از «قانون» تا «پول در دست مردم» ساخته شود.
به عبارتی اگر خانوادهای مصرف گاز خود را کم کند، باید راهی وجود داشته باشد که این کاهش مصرف، به صورت پول یا تخفیف واقعی به این خانواده برگردد. شرکتهای کارور میتوانند ابزاری باشند که این تبدیل مصرف به پول را بهصورت قانونی و شفاف انجام دهند.
طبق اعلام شرکت ملی گاز، در کنار بهسازی تجهیزات، هوشمندسازی موتورخانهها با هدف کنترل دقیقتر دما، تنظیم زمان فعالیت سامانههای گرمایشی و جلوگیری از مصرف غیرضروری درحال توسعه است.
در همین رابطه تعداد سیستمهای هوشمند نصبشده برای مشترکان در سال ۱۴۰۴، یک هزار و ۵۰۰ دستگاه و در سال ۱۴۰۵، دو هزار و ۸۱۵ دستگاه اعلام شده است. مقدار صرفهجویی سالانه پیشبینیشده برای سیستمهای نصبشده هم در سال ۱۴۰۵، هشت میلیون و ۲۷۶ هزار و ۱۰۰ مترمکعب گزارش شده است.
خراسان جنوبی، کردستان و مازندران سه استان دارای بیشترین تعداد موتورخانههای هوشمندشده هستند. استفاده از این سامانهها افزونبر کاهش مصرف، امکان پایش مستمر عملکرد تجهیزات و مدیریت بهتر شرایط بهرهبرداری را فراهم میکند.