شریعتی بهانه است هدف غنینژاد، اسلام و مردم مبعوثاند!
اظهارات اخیر موسی غنینژاد در مناظره با بیژن عبدالکریمی درباره اندیشههای علی شریعتی و نسبت دین و سیاست، بار دیگر پرده از شکاف جریان فکری لیبرال با اندیشه اسلام سیاسی برداشت. غنینژاد در این گفتوگو با متهم کردن شریعتی به «سیاسی کردن دین» و تبدیل اسلام به «ابزار مبارزه سیاسی» و استفاده از تعابیری نظیر «شیادی فکری»، به تخطئه وی پرداخت؛ رویکردی که فراتر از نقد دیدگاههای یک متفکر، اساساً نسبت اسلام با سیاست و اجتماع را نفی میکند.
نخستین مسئله در اظهارات سخیف غنینژاد، القای این گزاره است که اسلام ذاتاً دینی غیرسیاسی بوده و پیوند آن با عرصه حکمرانی و سیاست، محصول قرائت افرادی چون شریعتی است! این در حالی است که آیات ۵۸ و ۵۹ سوره مبارکه نساء، با تأکید بر ادای امانت، داوری عادلانه میان مردم و اطاعت از خداوند، پیامبر(ص) و اولیالامر، بهروشنی نشان میدهد که اسلام نسبت مستقیمی با عدالت اجتماعی، نظم عمومی و حکمرانی و حکومت دارد. دین مبین اسلام صرفاً مجموعهای از مناسک فردی و باورهای شخصی نیست، بلکه با برخورداری از
سه ساحت بنیادین عقیده، اخلاق و احکام، برای عرصههای مختلف حیات فردی و اجتماعی انسان برنامه و دستورالعمل دارد.
نکته قابل تأمل دیگر در اظهارات غنینژاد، تعمیم نگاه انتقادی خود به تجمعات خیابانی و حضور ملت مبعوث است که با پرچم ایران در این اجتماعات شرکت میکنند.
از سوی دیگر، سیره پیامبر اکرم(ص) و تشکیل حکومت اسلامی در مدینه، همچنین شیوه حکمرانی امیرالمؤمنین امام علی(ع)، از جمله شواهد تاریخی انکارناپذیر پیوند دیانت و سیاست در اسلام است. بنابراین، تقلیل اسلام به امری صرفاً فردی و جدا از مناسبات اجتماعی و سیاسی، نه با مبانی قرآنی سازگار است و نه با سیره عملی پیامبر اسلام(ص) و ائمه اطهار(ع).
نکته قابل تأمل دیگر، تلاش برای معرفی علی شریعتی بهعنوان آغازگر اندیشه اسلام سیاسی است؛ ادعایی که با واقعیتهای تاریخی و سیر تحولات فکری و سیاسی جهان اسلام همخوانی ندارد. مباحث مربوط به نسبت دین و حکومت، دههها و حتی قرنها پیش از فعالیتهای فکری شریعتی، در آثار فقهای شیعه و اندیشمندانی همچون میرزای نائینی در دوره مشروطه مورد بحث قرار گرفته بود. این جریان فکری در ادامه، در نهضت اسلامی سال ۱۳۴۲ و سپس در نظریه حکومت اسلامی و مبانی فقهی امام خمینی(ره) به مرحلهای تعیینکننده رسید.
در چنین بستری، شریعتی و جلال آلاحمد را باید از جمله چهرههای اثرگذار در گسترش ادبیات سیاسی و انقلابی در میان نسل جوان، دانشگاهیان و طبقه متوسط جامعه دانست، نه بنیانگذاران اندیشه اسلام سیاسی.
از این منظر، حملات تند به شریعتی را نمیتوان صرفاً اختلاف نظری درباره یک روشنفکر دینی تلقی کرد. نقد اندیشه یک متفکر با تعابیر تند و اتهامزنی و نفی نسبت دین و سیاست صرفاً یک مناقشه دانشگاهی نیست. مسئله اصلی، مناقشهای عمیقتر بر سر جایگاه دین در عرصه عمومی و نسبت اسلام با قدرت، عدالت و حکمرانی است. تخطئه شریعتی بخشی از تلاش گستردهتر برای به حاشیه راندن اندیشه اسلام سیاسی، مبانی نظری انقلاب اسلامی و نظریه مقاومت است.
مسئله منتقدان شریعتی، صرفاً اختلاف با برخی دیدگاههای او نیست بلکه زیر سؤال بردن اصل حضور اسلام در عرصه سیاست و حضور دشمنشکن ملت مبعوث و سرافراز ایران است.