ماجراجویی در غرب آسیا؛ بن‌بست زیرساختی در آمریکا(یادداشت روز)
عصر جمعه ۱۳ نوامبر ۲۰۲۶ (۲۲ آبان) تنها پس از گذشت ۱۰ روز از انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره و شکست سخت جمهوری‌خواهان در این انتخابات، آسمان آمریکا شاهد رویدادی کم‌سابقه بود؛ رویدادی که پس از فاجعه یازدهم سپتامبر ۲۰۰۱ و بحران ژانویه ۲۰۲۳ که به دلیل اختلال در پروازها، ۷۰۰۰ پرواز با تأخیر چندساعته مواجه شد، این سومین بار است که چنین اتفاقی در تاریخ هوانوردی این کشور رخ می‌دهد. دستور توقف سراسری پروازهای هوایی در سراسر آمریکا خبری بود که تاکنون کمتر از این اتفاق با این سطح در آمریکا دیده شده است. برای ساعاتی، هزاران پرواز زمین‌گیر شدند و میلیون‌ها مسافر در فرودگاه‌ها سرگردان ماندند. بحران آن‌قدر عمیق بود که «شان دافی»، وزیر حمل‌ونقل دولت ترامپ، شخصاً مقابل دوربین‌ها آمد و اعترافی تکان‌دهنده را مطرح کرد. سامانه کنترل ترافیک هوایی آمریکا فرسوده و متکی به فناوری‌های منسوخ دهه ۱۹۸۰ است و او با گلایه از کنگره خواستار بودجه فوری برای بازسازی و ترمیم آن شد. هرچند در این رابطه سه دیدگاه وجود دارد. برخی معتقدند با توجه به شکست دولت جنگ‌طلب آمریکا در جنگ ۱۲ روزه و جنگ رمضان و حجم انتقادات زیادی که به ترامپ در این روزها می‌شود، ممکن است این موضوع نقشه خود دولت باشد و دولت جنگ‌طلب ترامپ به‌دنبال اجرای یک سناریوی جدید از جنس ۱۱ سپتامبر است تا توجیهی برای ورود مجدد به جنگ داشته باشد. این گزینه با توجه به فشار زیاد نتانیاهو به ترامپ برای ورود مجدد به جنگ اصلاً دور از ذهن نیست. دیدگاه دیگر قائل است با توجه به فشار کنگره جدید به دولت برای پایان ماجراجویی‌ها در غرب آسیا، ترامپ از این پس با مشکل دریافت بودجه مواجه خواهد شد و تعطیلی پروازها به بهانه فرسودگی رادارها و سامانه کنترل ترافیک هوایی تنها برای وخیم نشان دادن اوضاع و دریافت بودجه از کنگره صورت گرفته است و اوضاع سامانه‌های هوایی آمریکا آن‌قدر هم وخیم نیست و این سناریو برای کسب بودجه از کنگره طراحی شده است. اما دیدگاه سوم معتقد است این توقف پروازها یک هشدار جدی است و وضعیت آمریکا اتفاقاً بسیار وخیم و نگران‌کننده است و تازه این سرآغاز ماجراهایی از این دست خواهد بود و این بحران فنی، فراتر از یک نقص ساده در چند روتر (مسیریاب) و سوئیچ است و نماد عریانی از یک واقعیت بزرگ‌تر دارد؛ واقعیت کشوری که در سطح کلان با بحران انباشته زیرساخت‌ها، کسری بودجه‌های نجومی و فلج مدیریتی روبه‌روست. اما پرسش اصلی اینجاست؛ دولت ترامپ به‌جای رسیدگی به این بحران‌های انباشته داخلی و فرسودگی شبکه‌های حیاتی کشور، چرا توان بودجه و تمرکز خود را معطوف به جنگ پرهزینه با ایران و ماجراجویی‌های فرسایشی در منطقه غرب آسیا کرده است؟
اما در این رابطه به چند نکته باید اشاره کرد:
۱- گزارش دفتر پاسخگویی دولت آمریکا (GAO) پیش‌تر در سال ۲۰۲۶ ابعاد این فاجعه را مستند کرده و گفته بود از میان ۱۳۸ سامانه کنترل ترافیک هوایی، بیش از سه‌چهارم آن‌ها (۵۱ سامانه «غیرقابل‌نگهداشت» و ۵۴ سامانه «احتمالاً غیرقابل‌نگهداشت») و در وضعیت بحرانی قرار دارند و در حالی که شبکه حمل‌ونقل هوایی، انرژی و آب شهری آمریکا نیازمند سرمایه‌گذاری عظیمی برای نوسازی است، کاخ سفید اولویت‌های ملی خود را در مسیر دیگری تعریف کرده است که جنگ در منطقه غرب آسیا و ماجراجویی‌های هزینه‌ساز برای شهروندان آمریکا از مصادیق بارز آن است. دولت ترامپ در حالی از «کمبود پول» برای تعمیر زیرساخت‌های حیاتی داخلی سخن می‌گوید که ماشین جنگی این کشور در منطقه غرب آسیا، با ولخرجی تمام، میلیاردها دلار از سرمایه ملی آمریکا را در کوران یک درگیری پرهزینه و فرسایشی با ایران سوزانده است.
۲- بر اساس آخرین گزارش رسمی دفتر بودجه کنگره (CBO) که در سپتامبر ۲۰۲۶ منتشر شد، هزینه‌های مستقیم نظامی پنتاگون در درگیری با ایران تنها تا اول اوت ۲۰۲۶ (۱۰ مرداد ۱۴۰۵) به رقم سرسام‌آور ۳۸ میلیارد دلار رسیده است و طبق برآوردهای سنتکام، هزینه جنگ علیه ایران تا ۱۶ اکتبر ۲۰۲۶ (۲۴ مهر ۱۴۰۵) که به کنگره گزارش شده، تقریباً به ۴۷ میلیارد دلار رسیده است. هرچند منابع مختلف، این رقم را بسیار بیشتر از آن چیزی می‌دانند که اعلام شده است و این در حالی است که هر ماه تداوم این جنگ، هزینه‌ای بین ۲ تا ۳ میلیارد دلار دیگر بر دوش مالیات‌دهندگان آمریکایی می‌گذارد. افزون بر این، مصرف گسترده تسلیحات استراتژیک و موشک‌های رهگیر که بخش عمده‌ای از ذخایر راهبردی آمریکا را تخلیه کرده و بازسازی آن نیازمند دست‌کم ۵ سال زمان است، نشان می‌دهد که ثروت و توانمندی این کشور صرف ماجراجویی‌هایی می‌شود که دستاوردی جز فرسایش بیشتر ساختار قدرت آمریکا نداشته است. طنز تلخ ماجرا اینجاست که دولت آمریکا برای تأمین نوسازی سامانه‌های حیاتی هوانوردی و زیرساخت‌ها با بن‌بست بودجه در کنگره روبه‌روست و از تخصیص ده‌ها میلیارد دلار برای ایمنی شهروندان خود دریغ می‌کند، اما برای گشودن جبهه‌های جدید جنگ و حمایت از سیاست‌های مداخله‌گرانه در منطقه، بسته‌های کمک نظامی ده‌ها میلیارد دلاری را با سرعت تصویب می‌کند. درخواست اخیر دولت برای بودجه‌های مکمل سنگین، گواهی روشن بر این سیاست‌گذاری معیوب است.
۳- نسبت میان فشار بیرونی، توان داخلی و ادعای ابرقدرتی آمریکا بارها موضوع بحث بوده است. اگر این زاویه دید را با داده‌های قابل‌سنجش همراه کنیم، این پرسش محوری مطرح می‌شود که قدرت جهانی که هزینه حضور نظامی در بیرون را می‌پردازد، چه سهمی از منابع و توان مدیریتی خود را صرف ایمن‌کردن زیرساخت زندگی مردمان خویش در داخل می‌کند؟ امروز هم‌زمانی جنگ پرهزینه، بهره سنگین بدهی و نیاز چندتریلیون‌دلاری زیرساخت، تعارض اولویت‌ها را به مسئله‌ای واقعی و قابل پرسش برای شهروندان آمریکایی تبدیل کرده است. از این منظر، توقف پروازهای جمعه شاید صدای «شکستن استخوان‌های» یک کشور را هنوز پژواک نکرده باشد، اما صدای ورشکستگی سامانه‌هایی را می‌دهد که سال‌هاست نهادهای خود آمریکا درباره‌اش هشدار می‌دهند و مورد هدف قرار گرفتن این سامانه‌ها در ۱۱ پایگاه آمریکا در منطقه زیر آتش موشک‌ها و پهپادهای ایرانی در جنگ رمضان گواهی صادق بر این مدعاست. اکنون پس از دو جنگ در یک سال با ایران و این میزان خسارت، مقامات آمریکایی باید به این درک رسیده باشند که معیار سنجش یک قدرت، تنها توان اعزام نیرو یا آغاز عملیات نظامی علیه کشوری نیست؛ بلکه توان نگهداری از شبکه برق، رساندن آب سالم، اداره مطمئن آسمان و پرداخت هزینه تصمیم‌های یک دولت به جامعه نیز معیار دقیق سنجش قدرت یک کشور است. هرچند جمعه‌شب دوباره آسمان شهرهای آمریکا به روی هواپیماها باز شد، اما همچنان این پرسش باقی مانده که آیا مقامات آمریکا که هنوز رجز جنگ می‌خوانند و مرتب لاف در غریبی می‌زنند، می‌توانند با توقفی دیگر در آسمان خویش و هم‌زمان قفل شدن سامانه‌های راهبری در قطار و مدیریت شهری در همه بخش‌ها پاسخگوی شهروندان خود باشند و آیا برگرداندن به عصر حجاری که ترامپ وعده آن را به ایران داده بود، کمانه نکرده و گریبان خود آن‌ها را نخواهد گرفت!
۴- وقتی کشوری که ادعای رهبری جهان را دارد، حتی در اداره ساده‌ترین امور داخلی خود یعنی «آسمان و پروازهای داخلی» فلج می‌شود و وزیر کابینه‌اش ناچار می‌شود به ناتوانی تکنولوژی کشور در این زمینه اعتراف کند، معنایی جز آغاز فصل جدیدی از زوال ساختاری در این کشور نیست. پیوند زدن بحران‌های فرسایش داخلی آمریکا با سیاست خارجی تهاجمی دولت ترامپ، تصویری روشن از یک تناقض بنیادین ارائه می‌دهد. چراکه دولت ترامپ به‌جای تمرکز بر بازسازی اقتصاد بیمار، کسری بودجه سرسام‌آور و زیرساخت‌های در حال فروپاشی داخلی (از شبکه‌های فرسوده برق، آب و فاضلاب گرفته تا تأمین سوخت خودروی شخصی و حمل‌ونقل عمومی)، با ورود به جنگ‌های پرهزینه و محکوم‌به‌شکست همچون رویارویی با جمهوری اسلامی ایران، انرژی و منابع حیاتی کشور را به تاراج داده است. وقتی آسمان آمریکا در اثر پوسیدگی روترهای دهه ۱۹۸۰ میلادی متوقف می‌شود، در حقیقت این صدای خرد شدن استخوان‌های ساختاری امپراتوری را به نمایش می‌گذارد که اولویت‌هایش را فدای هژمونی‌طلبی شکست‌خورده کرده است. بنابراین بحران جمعه‌شب گذشته در فرودگاه‌های آمریکا را نباید صرفاً یک اختلال فنی ساده به حساب آورد؛ بلکه زنگ خطری است برای سیستمی که از درون تهی شده و چشمان خود را بر روی ویرانی‌های خانه خود بسته است تا در بیرون، آتش‌افروزی کند.
حسن رشوند