خاک در برابر عضویت در ناتو، پیشنهاد تازه آمریکا به زلنسکی!
«ولودیمیر زلنسکی» رئیس‌جمهور اوکراین می‌گوید ترامپ به وی پیشنهاد داده است که با واگذاری منطقه دونباس اوکراین به روسیه این کشور عضو ناتو شود!
دولت ترامپ که پس از شکست از علیه ایران و باختن انتخابات اخیر کنگره، در پی کسب دستاوردی در عرصه دیپلماسی است، تلاش می‌کند تا با برقراری آتش‌بس در جنگ اوکراین، وجهه به شدت آسیب دیده خود را ترمیم کند به همین دلیل طی روزهای گذشته تلاش‌های دیپلماتیک آمریکا در موضوع جنگ اوکراین افزایش یافته است. سه‌شنبه و چهارشنبه گذشته روسیه و اوکراین با میانجیگری آمریکا طی دو نوبت پشت درهای بسته در ابوظبی امارات مذاکره کردند. این نشست بدون دستیابی به هیچ نتیجه ملموسی به کار خود پایان داد. روز بعد (پنجشنبه) نیز «ویتکاف» و «کوشنر»، نمایندگان ترامپ با سفر به مسکو مذاکرات را با پوتین پیگیری کردند. گزارش‌ها نشان می‌دهد که طبق معمول مذاکرات ماه‌ها و سال‌های گذشته منطقه دونباس و این که این سرزمین را پس از جنگ چه کسی کنترل کند، یکی از موارد اصلی اختلاف دو طرف بوده است و طرف آمریکایی نیز نتوانسته است مواظع روسیه و اوکراین را به هم نزدیک کند.
اهمیت دونباس
منطقه دونباس در شرق اوکراین حدود 53/200 کیلومتر مربع مساحت دارد و از دو استان دونتسک و لوهانسک تشکیل شده است. اهمیت این منطقه تنها بموقعیت جغرافیایی آن محدود نمی‌شود، بلکه ترکیبی از ملاحظات اقتصادی، نظامی، سیاسی و هویتی، دونباس را به یکی از اهداف اصلی جنگ تبدیل کرده است. از منظر اقتصادی، دونباس یکی از مهم‌ترین مناطق صنعتی و معدنی اوکراین به شمار می‌رود. این منطقه به‌واسطه ذخایر زغال‌سنگ، صنایع فولاد، متالوژی، ماشین‌سازی و زیرساخت‌های انرژی، نقش مهمی در اقتصاد صنعتی اوکراین داشته است. پیش از آغاز جنگ در سال ۲۰۱۴، دونتسک و لوهانسک از مراکز اصلی تولید صنعتی این کشور بودند. از دست دادن این منطقه برای کی‌یف به معنای محروم شدن از بخشی از ظرفیت تولیدی، منابع معدنی و زیرساخت‌های اقتصادی است. برای اوکراین، دونباس علاوه‌بر ارزش اقتصادی، اهمیت دفاعی و حاکمیتی دارد. شهرهای اسلوویانسک و کراماتورسک به‌عنوان مراکز مهم دفاعی اوکراین در شرق، بخشی از کمربند استحکامات این کشور هستند. سقوط این مناطق می‌تواند مسیر پیشروی نیروهای روسیه به سمت غرب و مناطق مرکزی اوکراین را هموارتر کند. به همین دلیل، واگذاری دونباس برای کی‌یف صرفاً از دست دادن بخشی از خاک کشور نیست، بلکه به معنای تضعیف خطوط دفاعی و افزایش تهدیدهای امنیتی در آینده خواهد بود.
برای روسیه نیز دونباس علاوه‌بر ارزش اقتصادی، اهمیت ژئوپلیتیکی و امنیتی دارد. مسکو با کنترل این منطقه می‌تواند نفوذ خود را در شرق اوکراین تثبیت کند و موقعیت نظامی و سیاسی خود را در برابر دولت کی‌یف تقویت کند. تسلط روسیه بر شرق و جنوب اوکراین، ارتباط زمینی مناطق تحت تصرف شبه‌جزیره کریمه را تقویت می‌کند و دسترسی نظامی مسکو به دریای آزوف را تثبیت می‌سازد. در نتیجه، کنترل دونباس می‌تواند موازنه نظامی و ژئوپلیتیکی جنگ را به سود روسیه تغییر دهد. به همین دلیل، دونباس صرفاً یک منطقه صنعتی یا سرزمینی مورد اختلاف نیست؛ بلکه نقطه تلاقی منافع اقتصادی، امنیت ملی، تمامیت ارضی و رقابت ژئوپلیتیکی روسیه و اوکراین است. به همین دلایل سرنوشت این منطقه یکی از مهم‌ترین موانع دستیابی به توافق صلح میان دو کشور باقی مانده است و هیچ یک از دو طرف حاضر نیست در این باره کوتاه بیاید.
پیشنهاد تازه ترامپ
اظهارات زلنسکی نشان می‌دهد که دولت ترامپ برای شکستن این بن‌بست پیشنهاد تازه‌ای به طرف اوکراینی ارائه کرده است. زلنسکی، رئیس‌جمهور اوکراین، شامگاه جمعه در دفتر خود در کی‌یف ضمن اشاره به طرحی که مناطق گسترده دونتسک و لوهانسک را دربرمی‌گیرد اعلام کرد که فرستادگان ترامپ، از کی‌یف پرسیده‌اند آیا حاضر است در ازای عضویت در ناتو، منطقه دونباس در شرق این کشور را به روسیه واگذار کند. وی گفت «این اولین بار بود که چنین موضوعی مطرح می‌شد». به گزارش فارس وی افزود «ما با شرکای خود درباره یک بسته جامع تضمین‌های امنیتی گفت‌وگو می‌کنیم... بسته پیشنهادی واشنگتن شامل تضمین‌های امنیتی مشخص از سوی ناتو و اتحادیه اروپا، برخورداری اوکراین از ارتشی قدرتمند با شمار کافی نیرو، تسلیحات و حمایت مالی برای یک دوره زمانی مشخص و همچنین طرحی برای بازسازی اوکراین با منابع مالی مشخص است». رئیس‌جمهور اوکراین این را هم گفت که «اگر طرف آمریکایی این موارد را دقیقاً به ما و دیگر شرکای ناتو تأیید کند، آن‌گاه از جامعه اوکراین خواهم پرسید که نظرشان چیست: آیا این پیشنهاد را می‌پذیریم یا نه؟ من حق ندارم به‌تنهائی چنین تصمیمی بگیرم».
روسیه پیش از این بارها اعلام کرده است که هرگز عضویت اوکراین را در ناتو آن هم در همسایگی خود تحمل نخواهد کرد و دلیل آغاز جنگ نیز تلاش اوکراین برای عضویت در این ائتلاف نظامی بوده است. زلنسکی هم قادر نیست این پیشنهاد تازه را به راحتی بپذیرد و نام خود را در تاریخ به عنوان رئیس‌جمهوری ثبت کند که اوکراین را تجزیه کرد. گفتنی است پیش از این خود ترامپ بخش قابل توجهی از منابع طبیعی اوکراین را از زلنسکی گرفته است!