روحیه ملت را تضعیف نکنید(یادداشت روز)
تقریباً یک سال پیش بود که رئیس‌جمهور محترم در یک نشست علنی و مقابل رسانه‌ها و افکار عمومی جمله دور از انتظاری را مطرح کرد. ایشان روز 15 آبان 1404 در نشست توسعه عدالت آموزشی در سنندج با اشاره به بحران‌های طبیعی همچون کمبود بارش و منابع آبی گفت: «اگر باران نبارد، احتمالاً از آذرماه باید در تهران آب جیره‌بندی شود؛ اگر باز هم نبارد، دیگر آب نداریم و باید تهران را خالی کنیم.»
چنین هشداری حتی اگر بر مبنای داده‌های واقعی می‌بود نباید به میان افکار عمومی کشیده می‌شد و باید در جلسات غیرعلنی و به نهادهای مربوطه برای چاره‌اندیشی و مدیریت بحران داده می‌شد؛ و اگر بر مبنای داده‌های کاذب بنا شده بود اصلاً نباید بیان می‌شد و مورد توجه قرار می‌گرفت.
طی روزهای بعد اما مشخص شد این هشدار تکان‌دهنده بر مبنای داده‌های واقعی نبود و یا دست‌کم با اغراق بیش از حد داده‌ها؛ سیاه‌ترین و بدترین حالت ممکن در نظر گرفته شده و به افکار عمومی اعلام شده بود. از آن روزی که آقای رئیس‌جمهور چنین سخنی را گفت؛ یعنی از 15 آبان 1404 تا پایان آبان 1404؛ تهران فقط در یک روز (26 آبان) و آن هم به صورت ملایم هوای بارانی داشت. میزان بارش در نیمه دوم آبان ۱۴۰۴ تنها حدود ۱۲.۵ میلی‌متر بود. با این حال آب در تهران از آذرماه جیره‌بندی نشد. گزارش‌های هواشناسی به ما می‌گوید در آذرماه 1404 نیز تهران فقط در 8 روز آن هم به صورت پراکنده و ملایم و به میزان حدود ۴۹ میلی‌متر شاهد بارندگی بود و در ماه‌های بعد تا انتهای بهمن نیز بارندگی از این میزان هم کمتر شد. اما علی‌رغم این اتفاق تهران تخلیه نشد! از اسفند 1404 وضعیت بارندگی‌ها رو به بهبود گذاشت طوری که امسال ذخایر آبی وضعیت مطلوب‌تری نسبت به سال گذشته دارد و طبق آخرین گزارش‌ها ذخیره آب سد کرج ۱۰ برابر سال گذشته شده و به ۱۲۰ میلیون مترمکعب رسیده است. ورودی آب سد طالقان نیز دو برابر سال گذشته و ذخیره آن بیش از ۱۵۰ میلیون مترمکعب شده است.
فارغ از لطف الهی در بارش نزولات آسمانی؛ مسلماً مدیریت مصرف آب، مانند صرف جویی شهروندان تهرانی یا اقداماتی مثل خط لوله انتقال آب سد طالقان به تهران در گذر از این شرایط مؤثر بوده است. هیچ‌کس این تلاش‌ها را نمی‌تواند انکار کند و سؤال دقیقاً همین‌جاست که وقتی می‌توان با اقدامات ایجابی و برنامه‌ریزی مشکلی را حل کرد چرا باید به اغراق در داده‌ها پرداخت و با بحرانی نشان دادن شرایط آن هم در جلسات علنی؛ مردم را مضطرب و نگران کرد؟! چه کسی و یا گروهی از اطرافیان رئیس‌جمهور چنین آینده تاریکی را در ذهن ایشان تصویر کرده بودند که آقای پزشکیان پیشاپیش حکم تخلیه تهران را در آبان 1404 صادر کرد؟
رهبر شهید انقلاب 21 آذر 1403 به ما یاد دادند که: «یک عدّه‌ای البتّه همّت‌شان این است که توی دل مردم را خالی کنند؛ این نباید اتّفاق بیفتد؛ حالا بعضی در خارج این کار را می‌کنند؛ تلویزیون‌های خارجی، رادیوهای خارجی، روزنامه‌های خارجی به زبان فارسی با مردم حرف می‌زنند، جوری قضایا را تصویر می‌کنند که مردم را بترسانند، توی دل مردم را خالی کنند؛ حالا آن تکلیفش جور دیگر است و با آنها جور دیگری باید برخورد کرد؛ اما در داخل کسی نباید این کار را بکند. در داخل اگر کسی در تحلیلی، در بیانی جوری حرف بزند که معنایش خالی کردن توی دل مردم باشد، این جرم است.»
تقریباً همان روزها یک بار دیگر شاهد انتشار اطلاعات مخدوش از جانب دولتمردان بودیم. رئیس‌جمهور 7 دی 1404 در جلسه علنی مجلس و در جریان دفاع از لایحه بودجه ۱۴۰۵ اعلام کرد: «در سال جاری حدود ۶ میلیارد دلار صرف واردات بنزین شد. این در حالی است که مردم با مشکلات معیشتی مواجه هستند. این پرسش مطرح است که چرا باید چنین میزان ارزی صرف واردات بنزین شود، در حالی که می‌توان مصرف را مدیریت و منابع حاصل را مستقیماً به مردم پرداخت کرد.»
پیش از آقای پزشکیان، محمدجعفر قائم‌پناه، معاون اجرائی ایشان، در ابتدای آذرماه، با بیان اینکه در سنوات قبل ۶ میلیارد دلار بنزین صادر می‌کردیم، در حالی که اکنون ۶ میلیارد دلار باید بنزین وارد کنیم، گفته بود: «این یعنی ۶۰۰ هزار میلیارد تومان که ۶۰۰ همت رقم بودجه عمرانی یکساله کل کشور است. برای مثال راه‌آهن بوشهر به شیراز ۱۰۰ همت اعتبار می‌خواهد، اگر کل راه‌آهن کشور را بخواهیم تمام کنیم و شبکه ریلی کشور را درست کنیم ۹۰۰ همت اعتبار می‌خواهیم. حال ما ۶۰۰ همت فقط باید واردات بنزین انجام می‌دادیم که اگر این امر انجام می‌شد، تورم سر به فلک می‌کشد و دود آن به چشم افراد آسیب‌پذیر می‌رود که درآمد مناسب ندارند.» آقای قائم‌پناه سعی کرده بود با این مقایسه‌ها تصویر ملموس‌تری از «فاجعه» مورد ادعایش ایجاد کند.
یک روز پس از اظهارات رئیس‌جمهور در مجلس شورای اسلامی یعنی در 8 دی 1404 دیوان محاسبات به سخنان ایشان واکنش نشان داد و اعلام کرد هزینه واردات بنزین تا پایان آذرماه سال جاری بالغ بر 1/8 میلیارد دلار بوده است. همچنین مطابق تحلیل الگوی مصرف، روند عملیاتی واردات، ظرفیت تولید داخلی و قراردادهای منعقدشده، برآورد حداکثری از هزینه واردات بنزین تا پایان سال نیز رقمی در حدود 2/7 میلیارد دلار ارزیابی می‌شود.
در واقع گزارش دیوان محاسبات با رد آمار رئیس‌جمهور و معاونش رقم واردات بنزین را کمتر از نصف هزینه‌ای که آنها اعلام کرده بودند، بیان کرد. این اختلاف چشمگیر را به سختی می‌شد با خطای محاسباتی توجیه کرد!
در این که مصرف بنزین در کشور بیش از اندازه و قیمت تمام شده آن متناسب با قیمت فروش آن نیست؛ هیچ شکی وجود ندارد. همچنان که هیچ شکی وجود ندارد باید با مدیریت تولید و مصرف بنزین و اصلاح مدبرانه قیمت آن بر این مشکل نیز غلبه کرد؛ اما باز هم سؤال این بود که چه فرد یا افرادی چنین گزارشی به رئیس‌جمهور داده بودند که با رقم واقعی به شدت اختلاف داشت و باز هم آینده‌ای تاریک را مقابل چشمان آقای پزشکیان گذاشته بودند؟
اتفاقاً مانند چالش آب شهر تهران، چالش بنزین نیز سرانجام جالبی داشت. 26 مهر 1405 آقای رئیس جمهور اعلام کرد که کشور بی‌نیاز از واردات بنزین شده است: «برای جلوگیری از بروز مشکلات بیشتر در حوزه انرژی و سوخت موضوع صرفه‌جویی و مدیریت مصرف را در دستور کار قرار دادیم که با همراهی مردم، به میزان قابل توجهی صرفه‌جویی صورت گرفت و امروز از واردات بنزین بی‌نیاز شده‌ایم.» به‌راستی مشکلی را که می‌شد با همراهی مردم و برنامه‌ریزی مسئولان حل کرد؛ چرا با اغراق در آمار و ارائه گزارش‌های غیرواقعی بزرگ‌نمایی کردند و با «فاجعه» و «بحران» نشان دادن آن، روح و روان مردم را آزردند؟!
آقای پزشکیان البته در همان سخنرانی بار دیگر آمار عجیب دیگری داد و گفت اگر این صرفه‌جویی رخ نمی‌داد «می‌بایست 12 میلیارد دلار برای واردات بنزین مورد نیاز هزینه می‌کردیم.» این در حالی بود که رئیس‌مجلس تقریباً یک هفته بعد آمار رئیس‌جمهور را رد کرد و گفت: «از ابتدای امسال تا مرداد حدود ۲.۵ میلیارد دلار برای واردات بنزین هزینه شده بود و اگر این روند ادامه می‌یافت تا پایان سال باید ۶ میلیارد دلار بنزین وارد می‌کردیم؛ اما با مدیریت این موضوع و صرفه‌جویی که انجام شده، این رقم را در نیازهای اساسی کشور هزینه خواهیم کرد.» چیزی از سخنان رئیس‌جمهور درباره «بی‌نیازی از واردات بنزین» نگذشته بود که دو تن از معاونان ایشان سخنان رئیس‌جمهور را رد کردند و از بحران در تأمین بنزین گفتند و البته طرحی عجیب برای مدیریت مصرف بنزین ارائه دادند! این حجم از شلختگی و اظهارات ضدونقیض در
یک دولت واقعاً بی‌سابقه است.
اگر در اظهارات دولتی‌ها بگردید از این دست موارد زیاد پیدا می‌شود؛ از ناترازی برق گرفته تا ناترازی گاز؛ از سهمیه‌بندی بنزین گرفته تا ماجرای کالابرگ و... انگار رکن اساسی اقدامات دولت و عملیات رسانه‌ای آن
«ترساندن مردم» است.
این سؤال کاملاً جدی است که چه کسی و یا جریانی با ارائه اطلاعات مخدوش، شرایط کشور را برای رئیس‌جمهور «بحرانی» تصویر می‌کند و از آن بدتر برای حل این بحران اغراق شده عمدتاً یک راه تکراری جلوی پای ایشان می‌گذارد؟ واقعاً از نظر رئیس‌جمهور و همکاران‌شان حل مشکلات آب، برق، گاز، بنزین، مسکن و... بدون هراس‌افکنی در دل مردم ممکن نیست؟
این روزها آقای پزشکیان از شرایط «نه جنگ، نه صلح» زیاد سخن می‌گویند و ابراز گلایه می‌کنند و البته با کمال تأسف عبور از این شرایط را تنها به مذاکره و توافق با آمریکا گره می‌زنند. گاهی این‌طور به نظر می‌رسد که دولت دغدغه‌ای جز مذاکره با آمریکا ندارد. وقتی این موضوع و دغدغه واهی را از روی میز بردارید؛ آن وقت موضوعات و راهکارهای دیگر فرصت بروز و بررسی پیدا می‌کنند. رهبر شهید انقلاب 16 شهریور 1404 در دیدار با آقای پزشکیان و دولتمردان‌شان راه برون‌رفت از وضعیت «نه‌جنگ، نه‌صلح» را خیلی صریح و روشن بیان کردند: «منتظر تحوّلات بیرونی هم نباشیم. در دنیا، در عالم سیاست، در عالم دیپلماسی، حوادثی اتّفاق می‌افتد؛ منتظر آنها نمانیم، کار خودمان را انجام بدهیم... روحیه کار و تلاش را غلبه بدهیم بر حالت
«نه جنگ، نه صلح» که دشمن می‌خواهد بر ما تحمیل کند... روحیه کار را، روحیه تلاش را، همّت و انگیزه را، با گفتن، با عمل کردن، با نشان دادن نتایج، بر این حالت غلبه بدهیم... وظیفه همه دولت‌ها این است که مؤلّفه‌های قدرت ملّی را تقویت کنند که مهم‌ترین آنها روحیه و انگیزه و یکپارچگی ملّت است... ما در کارکرد خودمان، در حرف زدن خودمان، در پایبندی‌مان به وظایف خودمان بایستی این روحیه را در ملّت به وجود بیاوریم و اگر وجود دارد، تقویت کنیم و مانع بشویم از زوال آن روحیه.»
بد نیست رئیس‌جمهور محترم که از علاقه قلبی‌شان به رهبر شهید انقلاب آگاهیم برای عبور دادن کشور از شرایط «نه‌جنگ، نه‌صلح» به مسیر راهی که آقای عزیز ایران نشان دادند توجه بیشتری داشته باشند و راهکار را در مذاکره و توافق با آمریکا تلقی نفرمایند.
سید محمدعماد اعرابی