آقا مجتبی

گزیده‌ای از شماره 27 
نشریه علمی فرهنگی «خط»

اشاره:
بعد از شهادت حضرت آقا و در کشاکش مصیبت ایشان و جنگ تحمیلی سوم، یکی از دل مشغولی‌های مردم این بود که جانشین رهبر شهید چه کسی خواهد بود؟ دوستان انقلابی البته این نگرانی را از سال‌ها پیش در دل داشتند و درِگوشی و آهسته آن را با یکدیگر درمیان می‌گذاشتند که بعد از آقا چه می‌شود؟! بعضی گمان می‌کردند و حتی عده‌ای تقریباً مطمئن بودند که آقا پرچم را به دست حضرت صاحب خواهند رسانید و نباید نگران بود. برخی شاید دلشان به آیت‌الله رئیسی دل‌گرم بود اما بعد از شهادت رئیسی عزیز این نگرانی دو چندان شد و همه منتظر تقدیر الهی ماندیم. کار سخت خبرگان ملت بلافاصله پس از شهادت آقا آغاز شد؛ تهدیدهای مکرر دشمن نسبت به خبرگان و برنامه‌ریزی برای زدن جلسه خبرگان کار را بسی مشکل کرده بود. چندین مرتبه اماکن متوقع جلسه تعیین رهبری در قم و تهران با موشک مورد اصابت قرار گرفت که اگر دشمن در رسیدن به هدفش موفق می‌شد، کار گره می‌خورد. در نهایت اما خبرگان امت با رشادت و علی‌رغم همه تهدیدها در جلسه‌ای حضوری این امر خطیر را به سر‌انجام رساندند و حضرت آیت‌الله سیدمجتبی خامنه‌ای را به رهبری جمهوری اسلامی ایران انتخاب کردند.
نشریه علمی فرهنگی «خط» وابسته به خانه طلاب جوان در شماره 27 خود به تبیین شخصیت جامع رهبر معظم انقلاب، آیت‌الله سید مجتبی حسینی خامنه‌ای پرداخته که از امروز گزیده‌ای از آن را در صفحه پاورقی کیهان بازنشر می‌دهیم.

سرمقاله
خاطرم هست شب نوزدهم ماه رمضان، برای مراسم احیا به هیئت (عشاق‌الحسین) تهران رفته بودیم که خبر انتخاب آقا مجتبی آمد. مجلس از جا کنده شد، همراه با تکبیر و صلوات و شعار و اشک، مثل همه ایران و مثل همه مراسم‌های احیاء آن شب. عجیب بود، مردمی که بیشترشان حتی اندازه یک دقیقه صوت یا فیلم از آقا مجتبی به خاطر نداشتند، به سان کسانی که مدت‌هاست او را می‌شناسند، دوستش داشتند. این دست خدا بود که عیان شده بود وگرنه چرا باید آقا مجتبای گمنام مظلوم که دشمن در جفای به او در زبان و عمل هیچ کم نگذاشته بود، این‌گونه محبوب دل ملت و خبرگان شود؟ البته این را همه می‌دانستند که فریاد می‌زدند؛ (دست خدا عیان شد، خامنه‌ای جوان شد).
جانباز رمضان به چیزی شبیه به معجزه از مقتل (کشور دوست) بیرون آمده بود و این نیز معنایی بود که بر معانی دیگر این انتخاب افزون می‌شد، او مغضوب دشمن بود و به شهادت رساندنش یکی از اهداف حمله روز نهم. امام شهیدمان فرموده بودند که اساساً امر رهبری امت در اسلام به دست بشر نیست و خداوند به طرز شگفتی آن را تعیین خواهد کرد. ما آن را به چشم دیدیم. دیدیم دست قدرت خدارا که حضرت امام روح‌الله فرموده بود من آن را می‌بینم که مشغول هدایت انقلاب است.
ماجرای نشریه
پس از انتخاب، همه دوست داشتند از رهبر جدیدشان بیشتر بدانند. او خود البته گمنامی را انتخاب کرده بود و این مسئله کار را برای هر معرفی سخت می‌کرد. بسیاری از کسانی که شناخت خوبی از آقا مجتبی داشتند یا شهید شده بودند و یا به دلیل مسائل امنیتی که در بحبوحه جنگ، طبیعی و لازم می‌نمود در دسترس نبودند؛ از خانواده ایشان گرفته تا بسیاری از همکاران و دوستان نزدیکشان، اما همچنان کسانی بودند که بتوانند معرّف برخی از ابعاد شخصیت ایشان باشند و این خود ارزشمند بود. در کنار اشخاص، پیام‌های ایشان نیز یکی پس از دیگری صادر می‌شدند؛ متونی که به اصطلاح- امضای مؤلف را پای خود داشتند و منحصر‌به‌فرد بودند و به خوبی می‌توانستند اضلاعی از اندیشه و روحیات نویسنده خود را به مخاطب بشناسانند.
ویژه‌نامه «آقا مجتبی» تلاشی است در جهت معرفی رهبر عزیز انقلاب که عمده‌اش حاصل گفت‌وگو با تعدادی از نزدیکان، شاگردان و مرتبطان با ایشان است؛ به علاوه تأملاتی پیرامون سه پیام مهم ایشان. طبعاً این معرفی کامل نیست و «خط» نیز چنین داعیه‌ای ندارد، منتهی تلاش کرده جامع باشد؛ یعنی توجه به ابعاد سه‌گانه انسانی؛ بعد علمی- فکری، بعد روحی- معنوی و بعد رفتاری- سیاسی را در بر بگیرد؛ ابعادی که رهبران انقلاب همواره به جامعیت در آنها معروف بوده‌اند.
جوهره شخصیت آقا مجتبی 
برآیند این سه بُعد اما همان چیزی است که تشکیل‌دهنده جوهره شخصیت فرد است؛ آن ویژگی که وجه‌الجمع ابعاد سه‌گانه انسانی است و البته به آنها رنگ می‌زند. آقا در توصیف حضرت امام فرموده بودند: «امام البته هم یک فقیه برجسته و بزرگ بود، هم فیلسوف بود، هم صاحب‌نظر در عرفان نظری بود. در این مسائل [و] بخش‌های فنی و علمی یک سرآمد به حساب می‌آمد لکن شخصیت برجسته امام به هیچ‌کدام از این‌ها وابسته نیست بلکه شخصیت اصلی امام در تحقق مضمون آیه «و جاهدوا فِی اللَهِ حَقَّ جهاده...» [بود] امام بزرگوار با داشتن آن زمینه‌های برجسته علمی وارد میدان مجاهدت فی سبیل‌الله شد و این مجاهدت را تا آخر عمر خود ادامه داد و حرکت عظیمی را به وجود آورد. وِرد واحد و هم‌آهنگی در همه ابعاد حیات انسانی از اوصاف موحّدان است. مهم‌ترین تصمیم موحّد بیانگر شخصیت او است؛ نقطه‌ای کانونی در زندگی‌اش که حاضر است همه دارایی‌هایش را به پای آن بریزد؛ نقطه عزم برای چنین انسان‌هایی داستان زندگی آنها است که شاید در چند خط بتوان آن‌ را تعریف کرد. شاید بتوان جوهره شخصیت آقا مجتبی را چنین معرفی نمود؛ «گذشتن از خود برای یاری‌رساندن به آقا»؛ چیزی شبیه به همانی که در زندگی امام شهید در مقطعی در خدمت به پدرشان جلوه‌گر شده بود و در مقطعی دیگر در نسبتشان با حضرت امام روح‌الله خود را نشان می‌داد؛ همانی که در زندگی کسانی چون شهید نصرالله و شهید رئیسی عزیز نیز دیده می‌شد.
آقا مجتبی انتخاب کرده بودند که در خدمت ولی‌شان باشند و این امر اگر قرار بود به درستی اتفاق بیفتد، باید به خیلی چیزها پشت پا می‌زدند. اولینش شاید حیات حوزوی مرسوم و معهود بود. زندگی در قم، درس، تألیف و شاگردپروری نه اینکه برای آقا مجتبی به کلی تعطیل شده باشد، اما می‌توانست بسیار رهاتر و با احتیاط کمتری برگزار شود. یا تبلیغ و مسجدداری که جزء علایق آقا مجتبی به حساب می‌آمدند تقریباً به کلی از آنها محروم بودند.
آقا مجتبی دستیار و مشاور آقا بودند اما دستیاری با محدودیت‌ها و سختی‌هایی فراتر از حد‌ معمول؛ به خاطر نسبت خویشی نزدیک‌شان با آقا. ایشان برای در کنار آقا بودن و «مؤثر» در کنار آقا بودن باید گمنامی و غریبی را انتخاب می‌کردند. چگونه؟ مثلاً با یک دفتر و اتاق اختصاصی در بیت نداشتن، با حاضر نشدن در خیلی از دیدارها و حتی نمازها، یا حاضر شدن و در صف اول نایستادن! با ناسزا و تهمت شنیدن و پاسخ ندادن، با ارتباط نداشتن با کسانی از هم‌سلکان و هم‌درسان خود به دلیل جلوگیری از ایجاد شائبه جانشینی، با کلی ملاحظه و احتیاط در زندگی علمی و کاری و شخصی داشتن و اگر آقا مجتبی دستیار ارشد آقا نبودند این پرهیزها یا وجهی نداشتند یا لااقل این‌قدرها هم مهم جلوه نمی‌کردند. البته آقا مجتبی همه این محدودیت‌ها و غربت‌ها را انتخاب کردند تا کمک‌کار آقا باشند و کمک‌کار آقا بودن در این موقعیت یعنی در آقا محو بودن و دیده نشدن.
ویژگی‌های برجسته آقا مجتبی
چنین جوهره‌ای خود را در اوصافی نشان می‌دهد که بسیاری آقا مجتبی را به آنها توصیف کرده‌اند. برخی از این اوصاف البته لازمه بَیّن آن جوهره هستند و برخی نه. از جمله این ویژگی‌ها، تواضع، شهرت‌گریزی، ساده‌زیستی، اعتقاد راستین به مردم، سلوک خاص معنوی، توجه به محرومین، توان و شخصیت علمی برجسته و حرّیت توأمان، اشراف بر مسائل، کیاست و دشمن شکار بودن است. 
تواضع: تواضع اولین ویژگی از ایشان است که تقریباً همه کسانی که با ایشان ملاقاتی داشته‌اند، به چشمشان آمده است. 
شهرت‌گریزی: آقا مجتبی مراقبت شدیدی داشتند که نامی از ایشان در حوزه و دانشگاه و جامعه بیرون نیاید حتی در موضوعاتی ساده مانند تبلیغ درس یا انتشار صوت‌ها یا تقریرات آن که اجازه کار نمی‌دادند و همه خدمت‌رسانی‌ها به فقرا را که با محوریت خود و شاگردان‌شان انجام می‌گرفت به نام حضرت آقا مطرح می‌کردند.
توجه به محرومین: خود آقا مجتبی می‌گویند این محبت به محرومان را از پدر شهیدشان به ارث برده‌اند. معروف است که هرکه می‌خواست با آقا مجتبی دیدار داشته باشد می‌بایست طرح یا مسئله‌ای برای خدمت به محرومین آماده کند تا دیدار سریع‌تر جفت‌و‌جور شود؛ آخر خودشان گفته بودند من برای فقرا همیشه وقت دارم. 
اعتقاد راستین به مردم: این ویژگی را به روشنی در همان پیام اول و در تفسیر آیه «مَا نَنْسَخُ مِنْ آیةٍ أَوْ نُنَسِهَا نَأْتِ بِخَیرٍ مِنْهَا أَوْ مِثْلِهَا» و تطبیق آن بر رهبری مردم مشاهده کردیم. نگاه توحیدی به مردم و مردم‌سالاری دینی آن حرف جدید و جذاب انقلاب اسلامی است که ایشان از بن دندان بدان معتقد هستند.
سلوک خاص معنوی: آقا مجتبی گرچه درس اخلاق به معنای رایج کلمه نداشتند، اما بنا به گزارش شاگردان، درس‌شان سبب مراقبت بیشتر آنها بر اعمال و رفتارشان خاصه نماز می‌شده است. مراوده با بسیاری از اهل سلوک در سرتاسر ایران از دغدغه‌های آقا مجتبی بوده و آن را با آقا مصطفی اخوی بزرگشان دنبال می‌کردند؛ به‌علاوه مراقبه‌ها و اعمال سنگینی که از ایشان روایت شده است.
شخصیت علمی برجسته: دانشجویی و دانش‌محوری یکی از پایه‌های اساسی و فصول جدی شخصیت آقا مجتبی است. چرا که بنای سلوک فردی و جمعی ساخت تمدن و.... همگی مبتنی بر دانش است. همان «العلم سلطان» که در کلام امام شهید تکرار می‌شد. فصل مُشبعی از حیات آقا مجتبی در محافل حوزوی، آن هم به شکل فعال، سپری شده که حاصلش نوآوری‌های قابل‌توجه، کرسی درسی گرم و عدد بسیار شاگردان است. فقه یعنی «تئوری واقعی و کامل اداره انسان از گهواره تا گور»، دانشی که آقا مجتبی بیشتر از سایر علوم اسلامی برایش وقت صرف می‌کرده است. البته یکی از دلایل این کار توصیه امام شهید به ایشان مبنی بر تمرکز بر فقه بوده است. آقا چند‌باری فرموده بودند که در خانواده ما همه کتاب‌خوان‌اند؛ حالا حساب کنید در این خانواده پرمطالعه لقب «آقای مطالعه» به آقا مجتبی اختصاص یافته است.
حرّیت علمی: علی‌رغم احترام بسیاری که برای بزرگان قائل بودند اما دانش و حقیقت، ارج بیشتری نزدشان داشته و این موجب حرّیت علمی ایشان می‌شده است. با وجود ارادت شدید به پدر شهیدشان در برخی از نظریات فقهی و اصولی با ایشان بحث کرده و پس از آن باز هم نظر خاص خودشان را حفظ کرده‌اند. 
اشراف بر مسائل: بسیار پیش آمده که فردی به منظور در جریان قرار دادن آقا مجتبی در رابطه با موضوعی، با ایشان جلسه گذاشته، اما در میانه جلسه متوجه شده است که ایشان کاملاً بر موضوع احاطه دارند و حالا لازم است راهنمایی‌های رو به جلوتر را از ایشان دریافت کند.
کیاست: کیّس بودن مؤمن با زرنگی‌های مرسوم در دنیای مادی متفاوت است. نظامی از پیچیدگی‌ها در وجود انسان موحّد که با سادگی و بساطت موحّدانه جمع می‌شود. آقا مجتبی در جلسات سراپا «گوش» بودند، اما ساده‌انگار نه. جمع‌بندی‌های راهبردی و عملیاتی داشتن، به جزئیات حوادث و سرگذشت و وضعیت افراد اشراف داشتن، کارهای مختلف را در حوزه‌های مختلف با افراد مختلف پیش بردن، طبقه‌بندی اطلاعات و شئون و اقتضائات هر محیط کاری را با دیگر محیط‌ها مراعات کردن؛ این‌ها همه نشانه‌هایی از کیاست مورد نظر است. 
دشمن شکار بودن: دشمن از سال‌ها پیش متوجه ارزش وجودی ایشان شده بود و آتش توپخانه‌اش را از همان دهه ۷۰ به سمت ایشان گشوده بود. اوج این دشمنی را در شعارهای فتنه ۸۸ در خیابان‌های تهران و با پمپاژ خبری رسانه‌های ضد‌انقلاب دیدیم. رهبر جوان ایران چه به جهت مبانی فکری و چه به جهت آشنایی از نزدیک و طولانی با جبهه مقاومت اساساً یک طبع ضدآمریکایی- صهیونی دارند که این را به خوبی در پیام‌های صادر شده از ایشان می‌بینیم.
حسین کاظم‌زاده