ایران و پایان عصر سلطه‌گری آمریکا بر غرب آسیا (نگاه)
مترجم: سید محمد امین‌آبادی
نظام‌های امپراتوری در طول تاریخ، سرانجام زیر بار طمع سیری‌ناپذیر، اسراف ویرانگر و غرور نهادی خود فروپاشیده‌اند. امروزه آمریکا تنها قدرت امپراتوری جهان است و اسرائیل، به‌عنوان آخرین دولت استعمارگر باقی‌مانده، نقش پیشتاز آن را در غرب آسیا ایفا می‌کند. هر دو دولت اکنون نخستین نشانه‌های افول بنیادین خود را بروز داده‌اند. گاهی تنها یک اشتباه محاسباتی کافی است تا واقعیتی جدید شکل بگیرد. آمریکا و اسرائیل که تحت تأثیر توهمات سلطه‌طلبانه قرار داشتند، در ژوئن ۲۰۲۵ (خرداد 1404) و بار دیگر در فوریه ۲۰۲۶ (اسفند 1404) جنگ‌هایی مرگبار و خودخواسته را علیه ایران آغاز کردند. خطای بزرگ آنها این بود که تصور می‌کردند می‌توانند ایران را که کشوری با تمدن و پیشینه تاریخی کهن است، به‌سادگی شکست دهند. اما این فرض نادرست، به‌جای پیروزی سریع، به باتلاقی گسترده‌تر در سطح منطقه انجامید و قدرت و اعتبار جهانی آمریکا را تضعیف کرد.
پس از هشت ماه آشفتگی نظامی و اقتصادی، جنگ جاری به بحرانی موجودیتی برای ایران و آمریکا، تبدیل شده است. آمریکا و اسرائیل طی ۴۷ سال گذشته همواره تهدیدی علیه ایران بوده‌اند. تهران به‌خوبی می‌داند که واشنگتن و تل‌آویو در پی نابودی این کشور هستند و این جنگ، نبردی برای موجودیت ایران است که باید در آن پیروز شود. آغاز عملیات «خشم حماسی» در ۲۸ فوریه (9 اسفند)، برای جمهوری اسلامی حکم یازدهم سپتامبر را داشت. ایران همچنین می‌داند که نمی‌تواند به زندگی در شرایطی ادامه دهد که با حضور تهدیدآمیز آمریکا در منطقه ـ استقرار ۴۰ تا ۵۰ هزار نظامی آمریکایی در دست‌کم ۱۹ پایگاه ـ و تحریم‌های اقتصادی که مانع توسعه کشور شده‌اند، همراه باشد. علاوه‌بر این، رهبران ایران با توجه به سابقه طولانی بدعهدی‌ها، به‌خوبی آگاهند که آمریکا نه به مذاکرات صادقانه علاقه‌ای دارد و نه به همزیستی مسالمت‌آمیز. واشنگتن با آغاز جنگی بدون تحریک قبلی که ناقض حقوق بین‌الملل بود، زیرساخت‌های حیاتی ایران را نابود کرد و به کشته شدن ۳۴۶۸ ایرانی انجامید و به این ترتیب، ثابت کرد که نمی‌توان به این کشور اعتماد کرد. همزمان، آمریکا به‌شدت تلاش می‌کند برتری نظامی و اقتصادی خود را حفظ کند. زمانی که واشنگتن و تل‌آویو جنگ را آغاز کردند، تصور روشنی از این موضوع نداشتند که با این اقدام، تحولی انقلابی را در سطح منطقه‌ای و جهانی رقم خواهند زد. ویرانی‌های بی‌حدوحصر ناشی از این جنگ، توهم شکست‌ناپذیری سیاسی، اقتصادی و نظامی آمریکا و اسرائیل را درهم شکسته است؛ توهمی که طی ۸۱ سال گذشته با چالشی جدی روبه‌رو نشده بود.
امپراتوری آمریکا از زمانی که پس از جنگ جهانی دوم به قدرتمندترین اقتصاد جهان تبدیل شد، رونق اقتصادی و سلطه جهانی خود را از طریق بهره‌برداری از منابع دیگر کشورها، گسترش نظامی‌گری در سراسر جهان، ایجاد مشارکت‌های راهبردی با رژیم‌های بی‌رحم، وعده سرریز شدن ثروت به لایه‌های پایین جامعه و همچنین جهت‌دهی حساب‌شده و نامحسوس به افکار عمومی در داخل کشور حفظ کرده است. برتری آمریکا تا حد زیادی بر هژمونی دلار استوار بوده است. واشنگتن با تبدیل دلار به ارز پیش‌فرض در مبادلات تجاری جهان، مزیتی ساختاری و فراتر از اندازه واقعی خود به دست آورد؛ مزیتی که زیربنای نفوذ گسترده‌تر ژئوپلیتیکی این کشور را تشکیل داده است. این مسئله به‌ویژه در غرب آسیا صدق می‌کند؛ جایی که دلار، از طریق پیوند خوردن با نفت ـ که از دهه ۱۹۷۰ میلادی به ارز رایج در تجارت جهانی نفت تبدیل شده است ـ ابزاری برای اعمال کنترل بر کشورهای منطقه بوده است. در جولای ۱۹۴۴، در کنفرانس برتون وودز، ایالات متحده نظام مالی بین‌المللی جدیدی را بنیان گذاشت که محور آن دلار بود. بر اساس این نظام، کشورها توافق کردند ارزش پول ملی خود را به دلار آمریکا متصل کنند. همچنین نهادهایی مانند صندوق بین‌المللی پول و بانک جهانی، تحت رهبری، مدیریت و کنترل ایالات متحده شکل گرفتند.
از آنجا که تراکنش‌های مالی معمولاً از طریق نهادهای تحت سلطه آمریکا، مانند سوئیفت (جامعه جهانی ارتباطات مالی بین‌بانکی)، که یک بستر الکترونیکی برای پرداخت‌های بین‌بانکی است، پردازش می‌شوند، سلطه دلار به واشنگتن قدرت گسترده‌ای می‌دهد تا تحریم‌های فراگیری علیه کشورهای دیگر اعمال کند و آنها را از اقتصاد جهانی کنار بگذارد. ایالات متحده با اعمال تحریم‌ها و محروم کردن کشورهای مخالف خود، مانند ایران، از دسترسی به سوئیفت، از ارز خود به‌عنوان سلاح استفاده کرده است. واشنگتن از طریق منزوی کردن اقتصادی این کشورها می‌کوشد به اهدافی اقتصادی دست یابد که در عرصه نظامی از تحقق آنها ناتوان بوده است.
اکنون که آمریکا و اسرائیل شاهد سست شدن سلطه تاریخی خود بر منابع جهانی و توانمندی‌های دفاعی هستند، با خشونت و بی‌رحمی فزاینده‌ای در برابر مقاومت فلسطین، ایران، حزب‌الله در لبنان و انصارالله در یمن واکنش نشان می‌دهند؛ نیروهایی که بدون ترس هژمونی آنها را به چالش کشیده‌اند. آمریکا طی دهه‌ها، قدرت جهانی خود را از طریق اتحادهای نامقدس با اسرائیل و همچنین مشارکت‌های نظامی و اقتصادی با رژیم‌های اقتدارگرای عرب حفظ کرده است؛ رژیم‌هایی که مأموریت مهار مخالفان منطقه‌ای را بر عهده داشته‌اند.
مستعمره صهیونیستی اسرائیل در ابتدا در غرب آسیا مستقر شد تا از منافع امپراتوری بریتانیا محافظت کند. با افول قدرت بریتانیا، اسرائیل حامی قدرتمند دیگری یافت که مشتاقانه از آن پشتیبانی می‌کرد. این رژیم طی دهه‌ها به‌عنوان ابزاری برای گسترش نفوذ و قدرت آمریکا در منطقه عمل کرده است. تناقض ماجرا اینجاست که جنگی که تل‌آویو سال‌ها در پی آغاز آن علیه ایران بوده، ممکن است در نهایت به نابودی خود اسرائیل، سرنگونی دیکتاتورهای عرب و فروپاشی برتری منطقه‌ای و جهانی آمریکا منجر شود.
حملات هماهنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران، موجی از احساسات دیرپای ضدامپریالیستی را در سراسر منطقه برانگیخت. ریشه‌های این جریان انقلابی به سال ۱۹۷۹ بازمی‌گردد؛ زمانی که ایران سلطه بیگانگان را رد کرد، حکومت پهلویِ مورد حمایت آمریکا را سرنگون ساخت و بر حاکمیت مستقل خود تأکید ورزید. ایالات متحده طی ۴۷ سال گذشته، از طریق اعمال تحریم‌های جامع و ویرانگر اقتصادی، جنگی اقتصادی را علیه جمهوری اسلامی به راه انداخته است.
در سال ۲۰۰۸، دسترسی ایران به سامانه سامانه پرداخت بین‌بانکی فرامرزی(CIPS) قطع شد و در سال ۲۰۱۲ نیز تمامی بانک‌های ایرانی از شبکه سوئیفت خارج شدند. ایران برای مقابله با پیامدهای ویرانگر قطع ارتباط با شبکه مالی بین‌المللی، ناچار شد راهبردهای خود را تغییر دهد و به دنبال شرکای جایگزین، به‌ویژه روسیه و چین، برود. ایران در تلاش برای غلبه بر آثار تحریم‌های آمریکا، در ژانویه ۲۰۲۴ به عضویت کامل گروه بریکس درآمد؛ گروهی که تحت رهبری چین فعالیت می‌کند و برزیل، روسیه، هند، چین و آفریقای جنوبی اعضای آن هستند.
طرح آمریکا و اسرائیل برای بازآرایی منطقه، از مدت‌ها پیش تدوین شده بود. در سندی سیاستی با عنوان «گسست پاک: راهبردی نوین برای تأمین امنیت قلمرو» که در سال ۱۹۹۶ منتشر شد، شماری از مقام‌های ارشد امنیت ملی و چهره‌های تندرو نومحافظه‌کار استدلال کردند که امنیت اسرائیل نه از طریق تلاش برای برقراری صلح، بلکه از راه تغییر رژیم‌های کشورهای پیرامونی تأمین خواهد شد؛ طرحی که قرار بود از عراق آغاز شود، سپس سوریه را دربرگیرد و در نهایت به ایران برسد. کارزار ژئوپلیتیکی مستمر برای بازسازی غرب آسیا از طریق درهم شکستن مقاومت و برقراری سلطه مطلق آمریکا و اسرائیل، سرانجام در سال ۲۰۲۶ و با جنگ علیه ایران به اوج خود رسید. ضرورت «تأمین امنیت قلمرو» در سخنرانی ملی‌گرایانه مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، در سایه بنای «پارتنون» در آتن بازتاب یافت؛ سخنرانی که به‌طور معناداری در هفتم اکتبر، همزمان با سالگرد خیزش فلسطینیان در غزه، ایراد شد. روبیو علاوه‌بر ستایش ارزش‌های تمدن غرب، اعلام کرد که این تمدن در نقطه عطفی سرنوشت‌ساز قرار دارد؛ نقطه‌ای که در آن آمریکا و اروپا باید ارزش‌های اکتشاف و کشورگشایی را که زمانی محرک قرن‌ها گسترش قدرت آنها بود، دوباره کشف کنند؛ در غیر این صورت، با افول یا بی‌اهمیتی روبه‌رو خواهند شد.
به گفته روبیو در این سخنرانی آمریکا و اسرائیل راهبرد «پیگیری بی‌ملاحظه قدرت ملی» را در این منطقه سرشار از منابع طبیعی برگزیده‌اند. اما اکنون برای نخستین بار با رقبایی هم‌تراز در عرصه جنگ نامتقارن روبه‌رو شده‌اند: جمهوری اسلامی ایران، انصارالله و حزب‌الله. همچنین آنها با اراده فلسطینیان برای مقاومت در برابر سلطه و به انقیاد کشیده شدن مواجه شده‌اند. آمریکا نشان داده است که توانایی پذیرش برابری و قرار گرفتن در جایگاه یکی از کشورهای متعدد جهان را ندارد. این کشور به شکلی غیرمنطقی بر حفظ جایگاه خود در «رأس جهان» پافشاری می‌کند؛ آن هم بدون توجه به هزینه‌ای که این جاه‌طلبی از نظر تلفات انسانی و منابع مالی و مادی به دنبال دارد.
منبع: کانترپانچ