تلاش علیه ایران به تغییر قدرت در آمریکا منجر شد
با وجود تلاش‌های گسترده‌ای که در سال‌های اخیر برای تغییر ساختار قدرت در جمهوری اسلامی ایران صورت گرفت، آنچه در فاصله پیش و پس از انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره در آمریکا رخ داد، پرسشی جدی‌تر از خودِ «هدف» پیش روی ناظران گذاشت و تلاش‌ها چگونه منجر به تغییر قدرت در آمریکا شد؟
به بیان دیگر، تمرکز بر ایران به‌عنوان هدف، پرده از شکاف‌ها و کشمکش‌های درونی در ساختار امنیتی و دفاعی آمریکا برداشت؛ کشمکشی که می‌توان آن را در قالب «جابه‌جایی‌های پیاپی در سطوح عالی» رصد کرد. در این بخش به نشانه‌های جابه‌جایی قدرت در ایالات متحده در دوره دوم ریاست جمهوری دونالد ترامپ با ذکر چند مثال اشاره می‌کنیم.
بر پایه گزارش‌های منتشرشده، مجموعه‌ای از استعفا، بازنشستگی و برکناری در نهادهای امنیتی، اطلاعاتی و نظامی آمریکا در بازه‌ای کوتاه رخ داده است که در ادامه به مهم‌ترین آنها عبارتند از :
استعفای جو کنت، رئیس مرکز ملی مبارزه با تروریسم (NCTC)، که گفته می‌شود در اعتراض به رویکرد جنگ‌طلبانه علیه ایران انجام شده است.
استعفای تولسی گابارد، مدیر اطلاعات ملی (DNI).
استعفای آماریلیس فاکس کندی، از مدیران ارشد دفتر مدیر اطلاعات ملی و از مسئولان بودجه اطلاعاتی در دفتر مدیریت و بودجه کاخ سفید (OMB).
بازنشستگی و برکناری ژنرال رندی جورج، رئیس ستاد نیروی زمینی.
اخراج ژنرال دیوید‌هادنی، فرمانده آموزش و تحول نیروی زمینی.
اخراج ژنرال ویلیام‌گرین جونیور، رئیس سازمان روحانیون نظامی نیروی زمینی.
اخراج جان فیلان، وزیر نیروی دریایی.
اخراج ژنرال کریستوفر داناهیو، فرمانده نیروهای زمینی آمریکا در اروپا و آفریقا.
اخراج دنیل دریسکول، وزیر نیروی زمینی.
برکناری سپهبد برت سیلویا، مدیر راهبرد، طرح‌ها و سیاستگذاری ستاد مشترک (J5).
این فهرست جابه‌جایی‌های ناگهانی بیانگر چیست؟!
سه نکته را می‌توان از این مجموعه استخراج کرد:
۱. گستره نهادها: دامنه این جابه‌جایی‌ها از نهادهای اطلاعاتی (NCTC، DNI، OMB) تا سطوح عالی وزارت دفاع و ستاد مشترک را در بر می‌گیرد؛ یعنی هم لایه سیاستگذاری و هم لایه فرماندهی میدانی.
۲. همزمانی با پرونده ایران: دست‌کم در بخشی از این موارد، انگیزه اعلام‌شده یا گمانه‌زنی‌شده، مخالفت با تشدید تنش با ایران است. این همزمانی نشان می‌دهد که پرونده ایران نه فقط موضوع سیاست خارجی، بلکه محور یک نزاع درونی بر سر حدود اختیارات و مسئولیت‌پذیری نهادهای امنیتی بوده است.
۳. چگونگی تغییر قدرت: آنچه در این میان اهمیت دارد، نه فقط هویت افراد برکنارشده یا مستعفی، بلکه این پرسش است که چه کسی و با چه سازوکاری می‌تواند در کوتاه‌مدت چنین جابه‌جایی‌هایی را در ساختار قدرت آمریکا ایجاد کند؛ سازوکاری که خود نشان‌دهنده تمرکز فزاینده اختیار در لایه‌های سیاسی و کاهش حاشیه استقلال نهادهای حرفه‌ای است.
تجربه سال‌های اخیر نشان می‌دهد که فروکاستن رقابت‌های سیاسی به « تلاش برای تغییر قدرت در ایران » تصویری ناقص از واقعیت ارائه می‌دهد.
آنچه رخ داده، بیش از آنکه نشانه موفقیت یا شکست یک سیاست بیرونی باشد، آینه‌ای از کشمکش درونی بر سر چگونگی اعمال قدرت در آمریکاست؛ کشمکشی که هزینه آن را نهادهای تخصصی و پیوستگی سیاستگذاری می‌پردازند.
این کشکمش‌ها نهایتا منجر به تغییر ساختار فعلی قدرت از جمهوری خواهان به دموکرات‌ها شده که نهایتا در نحوه اجرای سیاست‌های ایالات متحده در مسائل کلان بین‌المللی با هم تفاوت دارند، شده است.
نکته مهم در این خصوص این است که در سیاست خارجی آمریکا، یک اصل وجود دارد: «منافع ملی فراتر از احزاب است.»
بنابر این، چه قدرت در دست جمهوری‌خواهان باشد (که معمولاً رویکردی فشار حداکثری و تهاجمی‌تر دارند) و چه در دست دموکرات‌ها (که معمولاً رویکردی مبتنی بر دیپلماسی، فشار اقتصادی و مدیریت تنش دارند)، هدف نهائی هر دو حزب، «تضعیف نفوذ ایران در منطقه» و «جلوگیری از دستیابی ایران به تسلیحات هسته‌ای» است.
از این رو، تغییر از یک جناح به جناح دیگر، معمولاً «تغییر روش» (Method) است، نه «تغییر هدف» (Goal). یعنی ممکن است دموکرات‌ها به جای جنگ، از تحریم‌های هوشمند یا توافق‌های محدود استفاده کنند، اما هدف آنها همچنان مهار ایران است.
ضمن اینکه کشمکش‌های داخلی آمریکا بیشتر از آنکه «روش کار» را تغییر دهند، بر «سرعت و دقت» اجرای سیاست‌ها تأثیر می‌گذارند. تغییر در «هدف» (مقابله یا همکاری با ایران) بسیار دشوارتر از تغییر در «ابزار» (جنگ، دیپلماسی یا تحریم) است و تا زمانی که منافع استراتژیک آمریکا در خاورمیانه تغییر نکند، این کشمکش‌ها بیشتر به معنای «تغییر فرماندهان در مسیر یک هدف ثابت» است تا تغییر در خودِ مسیر.
محمودرضا رحمانی - کارشناس حوزه رسانه