معصومیت از دست رفته
نیلوفر حاج‌قاضی
دخترک ۹ ساله است. اما هیچ نشانی از کودکانه‌های ۹ سالگی در او نیست. لباس شب زننده‌ای پوشیده، موهایش را به سبک و سیاق یک زن ۴۰ ساله شینیون کرده و کیف کتابی مجلسی‌اش را زیر بغل زده است.
زبان بدن او هم به شکل گل‌درشتی یک سر و گردن از سن او بالاتر است؛ دست‌هایش را در هوا تکان می‌دهد و رو به لنز دوربین برای عروس و دامادی که در مجلس عروسی‌شان شرکت کرده، آرزوی خوشبختی می‌کند.
مفهوم کودکان کار در اینستاگرام چند سالی است که صدای مدافعان و دلسوزان حقوق کودک را هم درآورده است. کودکانی که در فضای آکواریومی اینستا هویت خود را پیدا کرده، با نظر و نگاه هزاران غریبه دست‌وپنجه نرم می‌کنند. اتفاقی که در تضاد کامل با نیاز کودک به حریم خصوصی و تجربه ایمن احساسات است.
فضای مجازی و کاربرانش نقش تعیین‌کننده‌ای در شکل‌گیری یک رویداد دارند. کامنت‌ها، لایک‌ها و نظرات تشویقی همه و همه بستر را برای رشد هویت یک اتفاق فراهم می‌آورند.
دخترکی که برای بیشتر دیده‌شدن از هویت کودکانه خود فاصله گرفته در نقشی که متعلق به خودش نیست ظاهر می‌شود، با تشویق‌های مجازی در همین قالب کلیشه‌ای فرو می‌رود و از دنیای حقیقی و واقعی مناسب سن و هویت خود فاصله می‌گیرد و نتیجه‌اش می‌شود آنچه امروز میان بسیاری از دختران ۲۰ تا ۳۰ ساله دیده می‌شود، آنچه که فقط دغدغه‌های پراکنده نیست، بلکه بازتاب تغییرات عمیق فرهنگی، اجتماعی و رسانه‌ای است که بر هویت نسل جدید اثر گذاشته است.
مرجع و الگوهای فراموش‌شده
در عصر دیجیتال، کودکی به ویترینی درآمدزا تبدیل شده است. در این دکان و کاسبی نوظهور، کودکان توسط والدین‌شان به خدمت گرفته می‌شوند تا از طریق به نمایش گذاشتن شکل، ظاهر و بدن، یا جنبه‌های مختلف زندگی‌شان سودآور باشند. کودکانی که با بزرگ‌تر شدن دچار چالش‌های شخصیتی می‌شوند.
به همین دلیل شاید بتوان گفت در ارتباط با دختران نخستین مسئله، تغییر در الگوهای مرجع است. در قانون نانوشته طبیعت، آنچه سبب هویت‌بخشی به دختران می‌شود، مادر، مادربزرگ، خاله، عمه و دیگر زنان خانواده است. اما امروز با گسترش شبکه‌های اجتماعی، این الگوهای سنتی جای خود را به بلاگرهای مجازی داده‌اند؛ چهره‌هایی که هر یک سبک زندگی، ارزش‌ها و معیارهای متفاوتی را تبلیغ می‌کنند. نتیجه این وضعیت، شکل‌گیری هویت‌هایی شناور و گاه متعارض میان دختران جوان است.
فضای یله مجازی متولی ندارد
تمام آسیب‌های این‌چنینی به نبود قوانین و نظارت در مورد فضای مجازی برمی‌گردد. این‌که لازم است حریم‌ها و خط قرمزها رعایت شوند و هنجارها در این فضا شکل بگیرد. چرا که سهل‌انگاری یا اقدامات عامدانه این‌چنینی می‌تواند هویت کودک را به خطر اندازد.
این را ما نمی‌گوییم، پژوهشگران و متخصصان غربی نیز معتقدند بلوغ زودرس در کودکان صرفاً در محدوده پزشکی نیست؛ بلکه چالشی بزرگ در مسیر رشد عاطفی و اجتماعی کودک به شمار می‌آید.
در بلوغ زودرس، بدن کودک به‌سرعت شکل بزرگ‌سالان را می‌گیرد، اما ذهن او همچنان یک کودک باقی می‌ماند. این فاصله بین رشد جسمی و شناختی، منبع اصلی فشار روانی است. کودک شما به‌دلیل این تفاوت فیزیکی ممکن است با مشکلات عاطفی روبه‌رو شود.
این پدیده که در سطح جهانی در حال رخ دادن است و آمارهای بین‌المللی آن را تأیید می‌کنند، می‌تواند عواقب جدی بر سلامت روانی و جسمی زنان داشته باشد.
آمارها می‌گویند که متوسط سن شروع بلوغ در قرن گذشته پایین آمده است، به‌طوری‌که برخی از دختران از سنین شش یا هفت سالگی شاهد علائم بلوغ در خود هستند. کارشناسان تأکید می‌کنند که این تغییرات در جدول زمانی رشد باروری، ممکن است تبعات جدی برای سلامت جسمی و روانی زنان به‌دنبال داشته باشد.
محققان معتقدند که دخترانی که بلوغ زودرس دارند قد کوتاه‌تری در مقایسه با زمانی که بلوغ برای آن‌ها دیرتر باشد، خواهند داشت، بلوغ زودرس در درازمدت با خطر بالاتر ابتلا به سرطان سینه و همچنین افزایش خطر چاقی در بزرگ‌سالی همراه است. این موضوع همچنین با افزایش خطر فشار خون بالا، دیابت نوع دو، سندرم متابولیک، کلسترول بالا و بیماری‌های قلبی‌عروقی مرتبط است.
در مورد پیامدهای روانی این موضوع نیز معتقدند بلوغ زودرس در دختران باعث می‌شود که علاوه‌بر احساس ناهماهنگی با هم‌سالان خود، فرصتی نداشته باشند تا همه منابع اجتماعی و عاطفی را برای انتقال به این دوره دریافت کنند.
پدر، مادر! ما متهمیم!
در روزگاری که رسانه‌های اجتماعی تصویر اغراق‌شده‌ای از والدین همیشه آرام، صبور، آگاه و بی‌خطا ارائه می‌کنند، بسیاری از پدر و مادرها تصور می‌کنند برای تربیت فرزندی سالم و موفق باید هیچ‌گاه خسته نشوند، اشتباه نکنند و در تمام موقعیت‌ها آرمانی‌ترین و دل‌چسب‌ترین واکنش ممکن را نشان دهند. اما واقعیت این است که تلاش برای رسیدن به چنین تصویری می‌تواند سبب پیامدهایی ناخواسته برای سلامت روان شود.تسلیم بی‌شرط والدین منفعل در برابر تمایل کودکان به بیشتر دیده‌شدن می‌تواند سبب بروز چالش‌های جدی در شخصیت کودک و بلوغ زودرس در سن کودکی شود. کودک ما خواهان آزادی، بازی، شادی و آغوشی امن به‌دور از هیاهوی مجازی است. دریابیم!