از میناب تا صحنه تئاتر جشنواره عروسکی تهران با روایت جنگ و دغدغه معیشت هنرمندان
بیست و یکمین جشنواره بین‌المللی نمایش عروسکی تهران- مبارک با حضور گروه‌های ایرانی و خارجی، اجرای ۳۳ نمایش صحنه‌ای و اختصاص بخشی ویژه به شهدای میناب برگزار شد. در کنار آثار اجراشده، وضعیت کمک‌هزینه گروه‌ها و دشواری ادامه اجرای نمایش‌ها پس از جشنواره نیز از موضوعات مطرح‌شده در این دوره بود.
بیست و یکمین دوره جشنواره بین‌المللی نمایش عروسکی تهران- مبارک از ۲۵ تا ۳۰ مهرماه در تهران برگزار شد. در این دوره ۴۴۵ اثر در بخش‌های مختلف ثبت‌نام کردند و ۴۲ اثر برای حضور در جشنواره پذیرفته شدند. نمایش‌های صحنه‌ای کودک و نوجوان، آثار بزرگسال، اجراهای فضای باز و بخش ویژه «خیال‌نامه میناب» از جمله بخش‌های این دوره بودند. دبیری جشنواره را پوپک عظیم‌پور تبریزی بر‌عهده داشت.
یکی از محورهای متفاوت این دوره، اختصاص بخشی با عنوان «خیال‌نامه میناب» به نمایش‌هایی درباره جنگ و شهدای مدرسه شجره طیبه میناب بود. پنج اثر در این بخش پذیرفته شدند: «آرزوی بزرگ»، «خیالستون»، «عینکی برای خورشید بی‌تمام»، «قصه مینا» و «مدرسه‌ای در آسمان».
این آثار قرار بود تجربه جنگ و فقدان را در قالب نمایش عروسکی برای مخاطبان کودک و نوجوان روایت کنند؛ حوزه‌ای که انتخاب زبان روایت و چگونگی مواجهه با رنج کودکان اهمیت ویژه‌ای دارد.
در مراسم افتتاحیه نیز دو اثر فیلم- نمایش از گروه آمریکایی «برد‌اند پاپت تیه‌تر» به نمایش درآمد که به جنگ غزه و کودکان جان‌باخته میناب اختصاص داشتند. پیتر شومان، بنیان‌گذار این گروه، از طریق ارتباط تصویری درباره پیشینه و رویکرد هنری آن سخن گفت.
جشنواره امسال همچنین میزبان گروه‌هایی از کشورهای دیگر، از جمله روسیه، ایتالیا، ارمنستان و هند بود. در بخش صحنه‌ای، اجراها در مجموعه تئاتر شهر، مرکز تولید تئاتر و تئاتر عروسکی کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان و تالار هنر و تالار حافظ برگزار شدند. بخش فضای باز و اجراهای نامتعارف نیز امکان نمایش آثار در خارج از سالن‌های متعارف تئاتر را فراهم
کرد.
با این حال، مسائل اقتصادی گروه‌های نمایشی همچنان از موضوعات مهم پیرامون جشنواره است. در نشست خبری پیش از آغاز این دوره، حسن جودکی، مشاور برنامه‌ریزی و مالی جشنواره، بودجه اولیه رویداد را ۱۳ میلیارد تومان اعلام کرد و از افزایش ۳۰ تا ۴۰ درصدی آن خبر داد. پوپک عظیم‌پور نیز در همان نشست گفت تا آن زمان ۴۰ درصد کمک‌هزینه گروه‌های حاضر پرداخت شده بود.
بر‌اساس فراخوان، کمک‌هزینه نمایش‌های صحنه‌ای کودک و نوجوان و بزرگسال بین ۸۰ تا ۱۶۰ میلیون تومان و کمک‌هزینه آثار فضای باز و نامتعارف بین ۶۰ تا ۱۰۰ میلیون تومان تعیین شده بود. با وجود این ارقام، میزان حمایت مالی به نظر برای گروه‌های نمایش عروسکی مطلوب نبوده است. تأمین هزینه طراحی و ساخت عروسک، آماده‌سازی صحنه، دستمزد عوامل و جابه‌جایی تجهیزات از جمله مواردی است که این گروه‌ها باید هزینه کنند.
مسئله دیگر، سرنوشت نمایش‌ها پس از پایان جشنواره است. عظیم‌پور در نشست خبری به دشواری فراهم کردن فرصت اجرای عمومی برای آثار منتخب اشاره کرده و از تلاش برای جلب همکاری مدیران سالن‌ها سخن گفته بود. این موضوع برای گروه‌هایی که بخش مهمی از هزینه تولید را با امید به اجرای مستمر و جذب مخاطب تأمین می‌کنند، اهمیت دارد.
در کنار اجراها، برگزارکنندگان از گردآوری اسناد و مستندات ۲۰ دوره پیشین جشنواره، از نخستین دوره در سال ۱۳۶۸، خبر دادند. نمایشگاه پوسترهای دوره‌های گذشته نیز بخشی از برنامه امسال بود. این اقدام می‌تواند زمینه دسترسی پژوهشگران و هنرمندان به سابقه نمایش عروسکی ایران را فراهم کند.
در مراسم اختتامیه ۳۰ مهرماه، از هما جدی‌کار به پاس سال‌ها فعالیت حرفه‌ای در تئاتر عروسکی و از عادل بزدوده، هنرمند و عروسک‌ساز، تجلیل شد. همچنین از کارگردانان آثار بخش «خیال‌نامه میناب» قدردانی به عمل آمد.
جشنواره تهران- مبارک امسال، در کنار نمایش توانایی‌های هنرمندان عروسکی و پرداختن به موضوع جنگ، دو انتقاد را هم در بر داشت؛ حمایت مالی جشنواره تا چه اندازه هزینه تولید را پوشش می‌دهد و چه سازوکاری برای ادامه اجرای آثار پس از پایان این رویداد وجود دارد؟