آینه‌ای مقابل دولت(یادداشت روز)
سید محمدعماد اعرابی
همین هفته پیش بود که دکتر پزشکیان، رئیس محترم‌جمهور، با انتشار مطلبی در صفحه شخصی‌شان نوشتند: «به‌جای آنکه برای دیگران مانع ایجاد کنیم و پرونده بسازیم، دایره حمایت اجتماعی خود را گسترش دهیم.» آقای پزشکیان اندکی بعد، یعنی سه روز پیش، مجدداً مطلب دیگری تقریباً با همین مضمون منتشر کردند و نوشتند: «اگر خودمان خود را تحریم نکنیم و اقدام به حذف گزینشی نکنیم، دشمن نمی‌تواند ما را حذف کند و یا به زانو درآورد.» به نظر می‌رسد این موضوع ذهن رئیس محترم‌جمهور را کاملاً درگیر کرده، چون باز هم به فاصله اندکی، این بار در ۲۰ مهر ۱۴۰۵، در مراسم آغاز سال تحصیلی دانشگاه‌ها فرمودند: «نباید چنین باشد که بخواهیم فردی را برای مسئولیتی انتخاب کنیم، اما ناگهان از سوی دستگاه یا مجموعه دیگری، از جمله قوه قضائیه، با طرح ایرادها و مسائل مختلف مواجه شویم. ایراد گرفتن و ایجاد مانع کار دشواری نیست؛ مسئله این است که آیا می‌توانیم اجازه دهیم افراد شایسته بر اساس صلاحیت‌های واقعی خود مسئولیت بپذیرند و برای حل مشکلات کشور اقدام کنند؟»
این سخن آقای رئیس‌جمهور در حالی بود که ایشان ۲۷ تیر ۱۴۰۵ از هماهنگی بی‌سابقه قوای مقننه و قضائیه با دولت ابراز رضایت کرده و فرموده بودند: «در طول تاریخ انقلاب، چنین انسجامی میان قوای مجریه، قضائیه و مقننه برای پیگیری حقوق ملت ایران بی‌سابقه است. آقایان اژه‌ای و قالیباف با تمام توان، ما را در این مسیر همراهی می‌کنند.»
با این حساب، باید دید دکتر پزشکیان قصد انتخاب چه فردی را برای چه مسئولیتی داشته‌اند که حتی همین قوه قضائیه‌ای که به اعتراف خودشان در همراهی با دولت سنگ تمام گذاشته، صلاحیت آن فرد را رد کرده است! در مورد مجلس نیز به همین صورت است و نمی‌توان گلایه‌های آقای رئیس‌جمهور درباره ممانعت از انتخاب و انتصاب افراد را وارد دانست. مجلس شورای اسلامی ۳۱ مرداد ۱۴۰۳ به تمام وزیرانی که آقای پزشکیان معرفی کرده بود، بدون استثنا و علی‌رغم انتقادات و مخالفت‌ها رأی اعتماد داد؛ اتفاقی که در تاریخ جمهوری اسلامی ایران فقط برای سه رئیس‌جمهور دیگر رخ داده بود.
رئیس محترم‌جمهور در همان سخنرانی ۲۰ مهر ۱۴۰۵ در دانشگاه شهید بهشتی فرمودند: «اگر قرار است افرادی برای مدیریت مجموعه‌ها انتخاب شوند، باید انتخاب آنها بر اساس شایستگی و صلاحیتشان باشد، نه اینکه فردی به رئیس‌جمهور یا شخص دیگری وابستگی داشته باشد.» این سخن دکتر پزشکیان کاملاً صحیح است، اما به نظر می‌رسد گاهی از طرف خود ایشان نادیده گرفته می‌شود.
از آنجا که آقای پزشکیان شخصیتی مردمی و بی‌تکلف دارند، ما به خودمان جرئت می‌دهیم در این زمینه با صراحت بیشتری صحبت کنیم. زمانی که ایشان معاونت اجرایی و معاونت پارلمانی خود را در ابتدای دولت انتخاب کردند، هرچه در کارنامه و سوابق کاری آنها جست‌وجو کردیم، نکته قابل‌توجهی به چشم نخورد، اما وابستگی و رفاقت آنها با آقای رئیس‌جمهور بر همگان عیان بود. مشابه چنین انتخاب‌هایی باز هم در دولت چهاردهم دیده می‌شد تا جایی که «علی شکوری‌راد»، دبیرکل سابق حزب اتحاد ملت و از حامیان جدی آقای پزشکیان، گفت: «دکتر پزشکیان یک رویکردی به نام رفاقت دارد که تمام کلیشه‌های سیاسی را می‌شکند. عالم رفاقت برای او بر عالم سیاست ارجح است... حتی رفقایی که اصلاً در حوزه سیاست و کارهای دولتی نبودند را هم به حوزه اجرا آورده است.»
قسمتی از نتیجه این رویکرد رفاقتی آن شد که معاونت پارلمانی رئیس‌جمهور که وظیفه مهمی در هماهنگی دولت و مجلس داشت، بسیاری از اوقات خود را در سفرهای خارج از کشور می‌گذراند و فروردین ۱۴۰۴، درست زمانی که مردم فشار تورم و تنگنای معیشتی را در زندگی خود حس می‌کردند، ایشان به سفر اشرافی قطب جنوب رفت که البته با اقدام تحسین‌برانگیز دکتر پزشکیان برکنار شد. معاونت اجرایی رئیس محترم جمهور نیز با اقدامات شاذ و اظهارات قابل‌تأمل خود، از جمله «حضور در جشن رژیم سعودی در اوج جنگ علیه یمن»، «زیر سؤال بردن انتقام از قاتلان رهبر شهید»، «پیشنهاد تعطیلی غنی‌سازی» و... تا همین امروز حاشیه‌ساز است و البته همچنان به اقدامات خود ادامه می‌دهد.
اگر از احکام صادرشده برای به‌کارگیری دو تن از بستگان رئیس محترم‌جمهور در نهاد ریاست‌جمهوری، بدون در نظر گرفتن سوابق و میزان شایستگی آنها، بگذریم، دکتر پزشکیان در به‌کارگیری افراد مدنظرشان آن‌قدر دست‌شان باز بوده که توانسته‌اند افرادی با سابقه مجرمیت و زندان را با خود به نهاد ریاست‌جمهوری ببرند. افرادی که با توجه به سوءپیشینه‌شان قابلیت استخدام در هیچ مسئولیتی در هیچ‌کدام از دوایر دولتی را نداشتند، اما سر از شورای اطلاع‌رسانی دولت درآوردند. اگر عدالت در نظام اداری رعایت می‌شد، آنها هرگز نباید به نهاد ریاست‌جمهوری راه پیدا می‌کردند، اما نهادهای نظارتی و امنیتی در این زمینه با آقای پزشکیان همراهی کردند و چشم‌پوشی کردند. پس با این حساب، رئیس محترم‌جمهور از کدام مانع در انتخاب افراد شکایت می‌کند؟!
دکتر پزشکیان در قسمت دیگری از سخنان خود در مراسم آغاز سال تحصیلی دانشگاه‌ها در ۲۰ مهر ۱۴۰۵ فرمودند: «مگر من دیوانه‌ام که حرف درستی به من بگویند و نپذیرم؟! یکی راه درست را به من نشان بدهد و قبول نکنم؟! هیچ ظلمی بالاتر از این نیست که حرف درست را نپذیری، حرف حق را نپذیری.»
همه ما به یاد داریم همان مجلسی که در اقدامی کم‌سابقه به تمام وزیران دکتر پزشکیان رأی اعتماد داده بود، ۱۲ اسفند ۱۴۰۳ وزیر وقت اقتصاد و دارایی ایشان را به دلیل سوءمدیریت، مخصوصاً در حوزه بازار ارز و سکه، استیضاح کرد و رأی اعتماد خود را پس گرفت. میثم ظهوریان، عضو کمیسیون اقتصادی مجلس شورای اسلامی، در جلسه استیضاح آقای وزیر گفت: «برخی از سخنرانی‌های وزیر اقتصاد باعث دامن زدن به تشنج در بازار شد و به نظر ما بهترین کمک به دولت، اصلاح تیم اقتصادی دولت است. ما شاهد افزایش قیمت دلار در مدت کوتاهی بوده‌ایم و از سوی دیگر، در این مدت کم، نرخ تورم ماهیانه، دو و نیم برابر شده و عمده آن مربوط به نرخ سبد کالاهای غذایی است. رشد سرسام‌آور قیمت‌ها در کنار چاپ پول بدون پشتوانه باعث بروز مشکلات عدیده در این حوزه شده است.»
لازم به یادآوری است که آن زمان هیچ جنگی رخ نداده بود، اما قیمت ارز و نرخ تورم ماهیانه تنها طی ۶ ماه از شروع به کار دولت تقریباً دو برابر شده بود. پیام نمایندگان مجلس به دولت واضح بود؛ آنها راه را به قوه مجریه نشان دادند و گفتند دولت نمی‌تواند با چنین وزیرانی مسیر خود برای رفع مشکلات مردم را به‌درستی بپیماید و حضور چنین افرادی بخشی از مشکل است. متأسفانه رئیس محترم جمهور حرف درست نمایندگان مجلس را نپذیرفت و اندکی بعد، وزیر استیضاح‌شده اقتصاد را به‌عنوان رئیس بانک مرکزی منصوب کرد و این روزها اوضاع نابسامان بازار ارز به‌اندازه کافی گویای همه چیز است.
دلسوزترین آقای ایران، یعنی رهبر شهید انقلاب، که علاقه قلبی دکتر پزشکیان به ایشان برای همه اثبات شده است، نیز راه درست را به دولت ایشان نشان دادند و گفتند: «کسان و کارگزاران خود را از کسانی قرار ندهید که ذرّه‌ای با انقلاب زاویه دارند. آن کسی که با انقلاب، با امام راحل، با نظام اسلامی ذرّه‌ای زاویه داشته باشد، او به درد شما نمی‌خورد؛ او همکار خوبی برای شما نخواهد بود. آن کسی که دلبسته آمریکا باشد و تصوّر کند که بدون لطف آمریکا نمی‌شود قدم از قدم برداشت در کشور، او برای شما همکار خوبی نخواهد بود، او از ظرفیّت‌های کشور استفاده نخواهد کرد، او خوب مدیریّت نخواهد کرد.»
اما حدود یک ماه بعد از این راهنمایی آقای عزیز ایران، معاونت خلق‌الساعه‌ای در دولت تأسیس شد تا یکی از چهره‌های اصلی جریانی که رهبر شهید انقلاب رئیس‌جمهور را از آن نهی کرده بودند، در آنجا مستقر شود. محمدجواد ظریف ۱۳ مرداد ۱۴۰۳، علی‌رغم منع قانونی، به‌عنوان معاون راهبردی رئیس‌جمهور منصوب شد و نهایتاً نه با اقدام دکتر پزشکیان، که با اعمال قانون «ممنوعیت انتخاب یا انتصاب مقامات و مدیران دارای تابعیت مضاعف» از این مسئولیت کنار رفت. فردی که این روزها، علی‌رغم دست بالای ایران در میدان نبرد و درماندگی دشمن آمریکایی، مشغول تئوریزه کردن «تسلیم» در برابر دشمن است.
مواردی از این دست بسیار است، اما به نظر می‌رسد بازخوانی همین تعداد، به‌اندازه کافی گویای منظور ما باشد. نه‌تنها مانع خاصی بر سر راه انتخاب‌ها و انتصابات رئیس محترم‌جمهور وجود نداشته، بلکه همراهی‌های بی‌سابقه و خارج از عرفی با ایشان در این زمینه صورت گرفته است. راهنمایی‌های بسیاری نیز از سر دلسوزی به شخص رئیس‌جمهور و دولت چهاردهم داده شده است، اما ناشنیده مانده و به نظر می‌رسد تعاریفی که دکتر پزشکیان و برخی دولتمردانش از «کارآمدی»، «شایستگی»، «مسیر درست» و ... دارند، چندان مطابق با واقع نیست و مشکل‌آفرین است. اینجاست که یادآوری توصیه رهبر شهید انقلاب به دکتر پزشکیان در ۶ شهریور ۱۴۰۳ خالی از لطف نیست: «گاهی اوقات، در مواردی، ته‌نشین‌های ذهنیِ غلطِ یک کارشناس، با ادبیّات کارشناسی به میدان می‌آید، با لباس کارشناسی به میدان می‌آید، آن‌وقت مشکل درست می‌کند و آن نظرات غلط حاکم بر ذهن آن کارشناس را یا خصوصیّات اخلاقی او را به شما تحمیل می‌کند.»
خلاصه کلام آنکه راه غلبه بر مشکلات همان است که رهبر شهید انقلاب گفتند، یعنی کنار زدن زاویه‌دارها؛ خودباختگان؛ ترسوها؛ آمریکا‌پرستان و... از مناصب اصلی و فرعی مدیریت کشور، چه در قوه مجریه و چه در سایر قوا؛ و هرچه غیر از این راهزنی است.
از آنجا که ارادت عمیق دکتر پزشکیان به امیرالمؤمنین(ع) را می‌دانیم، سعی کردیم به توصیه مولای متقیان که فرمودند: «المُؤمِنُ مِرآةُ المُؤمِنِ؛ لِأَنَّهُ يَتَأَمَّلُهُ فَيَسُدُّ فاقَتَهُ، ويُجمِلُ حالَتَهُ» (مؤمن، آینه مؤمن است؛ چرا که در آن می‌نگرد، پس نیازش را برطرف می‌کند و حالش را زیبا می‌سازد) عمل کنیم و آینه‌ای در مقابل دولت باشیم؛ امیدواریم که رئیس محترم‌جمهور نیز ما را به‌عنوان برادر ایمانی خود پذیرفته و از ما رنجیده نشده باشند.