تأمین گاز برای استان‌های شمالی یکی از اهداف رئیس‌جمهور در سفر به ترکمنستان
سرویس اقتصادی-
با شروع فصل‌های سرد سال، ناترازی گاز به‌ویژه در شمال کشور پدیدار خواهد شد؛ بنابراین رئیس‌جمهور که امروز راهی ترکمنستان می‌شود، باید واردات و سوآپ گاز از همسایه شمالی را پیگیری کند.
به گزارش خبرنگار ما، کشورمان به علت گستردگی جغرافیایی و پوشش کم نظیر شبکه گاز خانگی در کنار وابستگی نیروگاه‌ها و صنایع مختلف به سوخت گاز، با ناترازی تولید و مصرف مواجه بوده است. حمله دشمن به پارس جنوبی در جریان جنگ 40 روزه اگرچه با پاسخ قاطع و غیرمنتظره ایران به تأسیسات گازی «رأس لفان» مواجه شد و دشمن را غافلگیر کرد، اما بخشی از تولید گاز کشور هم آسیب دید و ناترازی‌ها بیشتر شد.
آسیب به پنج فاز پالایشگاه‌های پارس جنوبی در جریان جنگ رمضان توان تولید روزانه گاز کشور را حدود ۲۳۰ میلیون مترمکعب کاهش داد. تاکنون طبق اعلام شرکت ملی گاز ۹۵ میلیون مترمکعب گاز به مدار بازگشته و فعلا ۱۳۵ میلیون مترمکعب کسری گاز وجود دارد.
وزارت نفت بارها از بازسازی تأسیسات آسیب‌دیده گازی و فعالیت پیمانکاران سخن گفته اما طبیعی است که بازگشت همه ظرفیت مذکور به مدار، زمان‌بر خواهد بود.
میزان ناترازی‌ها
حمله به پالایشگاه‌ها در شرایطی اتفاق افتاده که شبکه گاز در زمستان قبل هم با کسری مواجه بود. مدیر برنامه‌ریزی تلفیقی شرکت ملی گاز میزان ناترازی زمستان گذشته را به‌طور متوسط روزانه ۲۵۰ میلیون مترمکعب اعلام کرده است. کل تولید روزانه گاز کشور حدود ۹۰۰ میلیون مترمکعب است.
اگر زمستان پیش رو از نظر دما و مصرف مثل زمستان سال گذشته باشد و تنها 95 میلیون مترمکعب از ظرفیت آسیب‌دیده بازگردد، کسری گاز حدود 130 میلیون مترمکعب می‌شود که در جمع با رقم ناترازی قبلی، حدود 380 میلیون مترمکعب در روز می‌شود.
چالش استان‌های شمالی
از طرفی همه بخش‌های کشور هم به یک اندازه با کمبود گاز دست و پنجه نرم نمی‌کنند. طبق آمارهای منتشر شده حدود ۱۱ استان با بیشترین مشکل مواجه می‌شوند و در راس آنها سه استان خراسان شمالی، گلستان و مازندران قرار دارند.
این استان‌ها هم سرمای زمستانی سخت‌تری دارند و مهم‌تر اینکه در انتهای خطوط انتقال گاز قرار گرفته‌اند و فشار گاز کمتری دارند.
مشکل کمبود گاز فقط به خانه‌ها محدود نمی‌شود و نیروگاه‌های برق هم برای جلوگیری از قطع برق مشترکان خانگی، ناچارند به سراغ سوخت‌های جایگزین، یعنی گازوئیل و نفت‌کوره بروند. افزایش مصرف نفت‌کوره یا همان مازوت هم افزایش آلاینده‌ها و تشدید آلودگی هوا را به‌دنبال دارد.
می‌توانیم هاب انرژی شویم
یکی از مهم‌ترین راهکارها برای حل این مشکل به‌ویژه برای استان‌های شمالی، واردات گاز از همسایگان شمالی است. «سعید توکلی» مدیرعامل شرکت ملی گاز روز یکشنبه 12 مهر در این خصوص گفت: در کنار اقدام‌های داخلی برای مدیریت مصرف، اراده شرکت ملی گاز ایران بر تنوع‌بخشی به مسیرهای تأمین انرژی همانند واردات، سوآپ و ترانزیت گاز با تکیه بر ظرفیت‌های بین‌المللی ازجمله کشور ترکمنستان استوار است و زمینه فنی و قانونی برای این همکاری فراهم شده است.
در همین راستا «فرشاد جامع» کارشناس انرژی در گفتوگو با فارس در رابطه با اهمیت آغاز واردات گاز از کشورهای شمالی برای رفع بخشی از نیاز گازی کشور در زمستان پیش‌رو خاطرنشان کرد: آغاز واردات گاز از ترکمنستان و روسیه یک ضرورت راهبردی است که باید در دستور کار قرار گیرد تا کشور بتواند با آمادگی کامل وارد فصل سرد شود.
این کارشناس انرژی خاطرنشان کرد: ایران می‌تواند با باز کردن خط واردات از ترکمنستان، گاز مورد نیاز داخلی را با شرایط مناسب تأمین و ذخیره‌سازی کند و همزمان با تقویت مسیر سوآپ گاز روسیه به سمت هند، نقش محوری خود را به‌عنوان یک هاب انرژی منطقه‌ای تثبیت نماید. این ترکیب، هم منافع اقتصادی بلندمدت و هم جایگاه ژئوپلیتیک کشور را ارتقا می‌دهد.
فرصت ویژه سفر رئیس‌جمهور
البته واردات گاز از ترکمنستان با موانعی هم مواجه است. ماجرای واردات گاز از این کشور با قرارداد 25سالهای که در سال 1997 میلادی بین طرفین منعقد شد کلید خورد، اما به‌دلیل مشکلات مالی که در دوره وزارت بیژن زنگنه در دولت حسن روحانی به‌وجود آمد، در سالهای بعد به مشکل خورد. البته طرف مقابل هم بدعهدی‌هایی داشت که در نهایت با ضعف دفاع طرف ایرانی در دعوای حقوقی، کشورمان جریمه شد. این جریمه و تبعات آن، طی سالهای اخیر بر انتقال نفت بین دو کشور سایه انداخته است.
علی‌رغم همه این مشکلات، در دوره شهید رئیسی در دولت سیزدهم و با پیگیری شخص ایران، ایران توانست حق سوآپ نفتی بین ترکمنستان و آذربایجان را به‌صورت گاز دریافت کند. حالا هم دولت چهاردهم باید همه توان خود را برای تجدید این موضوع – چه به‌صورت حق سوآپ و چه واردات مستقیم- به کار بگیرد.
رئیس‌جمهور پزشکیان امروز پنج‌شنبه به منظور شرکت و سخنرانی در نشست شورای سران کشورهای مستقل مشترک‌المنافع (ics) – به عنوان میهمان ویژه- و همچنین حضور و سخنرانی در اجلاس زیست محیطی سران کشورهای ساحلی دریای خزر، عازم ترکمنستان می‌شود و در حاشیه این دو اجلاس با سران برخی از کشورهای حاضر دیدار و گفتوگو خواهد کرد.
حضور رئیس‌جمهور در ترکمنستان فرصت مغتنمی برای بررسی و رفع موانع واردات گاز از این کشور است.
تثبیت جایگاه ایران در بازار انرژی منطقه
ناگفته نماند که در بعد دیپلماسی انرژی، تعمیق همکاری با ترکمنستان پیامدی فراتر از تأمین گاز شمال شرق کشور خواهد داشت. افزایش حجم واردات یا سوآپ گاز از این همسایه شمالی، پیوند‌های اقتصادی دو کشور را به‌گونه‌ای مستحکم می‌کند که وابستگی متقابل ایجادشده، خود به ضمانتی برای پایداری این همکاری تبدیل می‌شود. چنین رویکردی، ایران را از یک خریدار صرف به یک شریک راهبردی در معادلات انرژی منطقه ارتقا می‌دهد و زمینه را برای توافقات بلندمدت‌تر در حوزه‌های انرژی، ترانزیت و تجارت فراهم می‌آورد.
ضمن اینکه دیپلماسی اقتصادی کارآمد، با عبور از مناقشات گذشته و تمرکز بر منافع مشترک، می‌تواند ایران را به پل ارتباطی میان تولیدکنندگان حوزه دریای خزر و بازارهای مصرف تبدیل کند.
پایداری در تأمین گاز، پیش‌شرط رشد تولید صنعتی و ضامن رفاه عمومی است. بنابراین، بهره‌گیری حداکثری از ظرفیت‌های جغرافیایی و دیپلماتیک برای تنوع‌بخشی به منابع تأمین انرژی، باید در صدر اولویت‌های راهبردی دولت قرار گیرد تا ضمن رفع ناترازی‌ها، جایگاه ژئوپلیتیک ایران در بازار انرژی منطقه تثبیت شود.