طرحی که با بازداشت ۲ دیپلمات فرانسوی متوقف شد
پس از بازداشت 2 دیپلمات فرانسوی در ایران و تحویل آنان به دولت فرانسه، آنچه به عنوان طرح شبکه‌سازی و مداخله فرهنگی پاریس در ایران مطرح شده بود، عملاً با مانع جدی مواجه شد.
اگر زمانی کشورگشایی و تغییر حکومت‌ها با لشکرکشی و جنگ نظامی دنبال می‌شد، امروز شیوه‌های مداخله در کشورها تغییر کرده و قدرت‌های غربی تلاش می‌کنند با استفاده از ابزارهای نرم، شبکه‌سازی اجتماعی و اثرگذاری بر نخبگان، زمینه تغییرات سیاسی را در کشورهای هدف فراهم کنند؛ روشی که منتقدان سیاست خارجی فرانسه، آن را بخشی از الگوی مداخله‌جویانه پاریس می‌دانند.
فرانسه نیز از جمله کشورهای غربی است که طی سال‌های گذشته تلاش کرده از ظرفیت‌های فرهنگی، اجتماعی و دیپلماتیک خود برای افزایش نفوذ در ایران استفاده کند؛ ظرفیتی که به‌ویژه در ساختار سفارت این کشور و بخش فرهنگی آن نمود بیشتری پیدا کرده است.
از آموزش زبان فرانسه
تا شبکه‌سازی میان نخبگان
یکی از نمونه‌های مطرح‌شده در این زمینه، فعالیت مرکزی با عنوان «سی‌ال‌اف» است؛ مرکزی که به گفته مسئولان، تحت پوشش آموزش زبان فرانسه فعالیت می‌کرد اما فاقد مجوزهای لازم بوده و در نهایت فعالیت آن متوقف شد.
بر اساس گزارش‌های مطرح‌شده درباره این مرکز، فعالیت آن صرفاً به آموزش زبان محدود نبوده و گفته شده که از ظرفیت زبان‌آموزان برای ایجاد ارتباط و اجرای برنامه‌هایی با اهداف مداخله‌جویانه در ایران استفاده می‌شده است.
مأموریت دیپلمات‌های فرانسوی برای ارتباط با هنرمندان و نخبگان
در همین راستا، فعالیت دو دیپلمات فرانسوی در ایران نیز مورد توجه قرار گرفت؛ افرادی که مأموریت داشتند از طریق شبکه‌سازی میان نخبگان، هنرمندان و چهره‌های فرهنگی، زمینه ارتباط آنان با ساختارهای مورد حمایت دولت فرانسه را فراهم کنند.
وزیر خارجه فرانسه نیز پیش‌تر درباره مأموریت این دو دیپلمات گفته که آنان مسئول اجرای برنامه‌های فرانسه برای حمایت از جامعه مدنی، به‌ویژه هنرمندان و دانشمندان ایرانی بوده‌اند. اما آنچه درباره فعالیت این دو دیپلمات مطرح شده، فراتر از ارتباطات معمول فرهنگی و دیپلماتیک توصیف شده است. بر اساس این گزارش‌ها، آنان در برخی مهمانی‌ها و محافل خصوصی با طیف مشخصی از هنرمندان و نخبگان ارتباط برقرار کرده و تلاش داشته‌اند شبکه‌ای از این افراد را شکل دهند. گفته می‌شود یکی از ابزارهای مورد استفاده در این روند، سامانه‌ای مجازی با عنوان «ویلازادیگ» بوده که قرار بود ارتباط مستقیم میان هنرمندان و نخبگان ایرانی با طرف فرانسوی را برقرار کند.
این شبکه طیف متنوعی از حوزه‌های فرهنگی و هنری از سینما و تئاتر گرفته تا موسیقی، معماری، هنرهای تجسمی و دیجیتال را هدف قرار داده و حتی حوزه‌هایی از علوم انسانی، ترجمه و نشر را نیز دربر می‌گرفته است.
طرحی که با بازداشت
دو دیپلمات فرانسوی متوقف شد
فعالیت این دو دیپلمات در نهایت با ورود دستگاه‌های امنیتی ایران متوقف و هر دو بازداشت شدند. پس از بازداشت و تحویل آنان به دولت فرانسه، طرح موذیانه آنان برای براندازی جمهوری اسلامی ایران به در بسته می‌خورد.
این اتفاق بار دیگر این پرسش را مطرح می‌کند که مرز میان دیپلماسی فرهنگی و مداخله سیاسی کجاست و آیا حمایت از جامعه مدنی، هنرمندان و دانشمندان صرفاً یک فعالیت فرهنگی است یا می‌تواند در برخی موارد به ابزاری برای ایجاد شبکه‌های نفوذ و اثرگذاری سیاسی تبدیل شود.
سابقه‌ای طولانی
از تقابل فرانسه با ایران
البته مواجهه ایران و فرانسه در حوزه سیاسی و امنیتی موضوع تازه‌ای نیست. سابقه روابط دو کشور، به‌ویژه پس از انقلاب اسلامی، مجموعه‌ای از اختلافات و تقابل‌های سیاسی را در خود جای داده است.
از حمایت فرانسه از رژیم بعث عراق در دوران دفاع مقدس و تحویل جنگنده‌های پیشرفته به بغداد تا ماجرای سلاح‌های شیمیایی و موضوع خون‌های آلوده، پرونده‌های متعددی در حافظه تاریخی ایرانیان باقی مانده است.
فرانسه در سال‌های اخیر نیز در بسیاری از مقاطع در صف منتقدان و مخالفان جمهوری اسلامی ایران قرار داشته و در جریان تحولات منطقه‌ای و مناقشات میان ایران و غرب نیز مواضع پاریس همواره با منافع تهران همسو نبوده است.
در جریان درگیری اخیر نیز فرانسه در مواضع سیاسی خود در کنار آمریکا و دیگر کشورهای غربی قرار گرفت و همین مسئله بار دیگر نگاه‌ها را به نقش این کشور در مواجهه با جمهوری اسلامی ایران معطوف کرد.
پاریس؛ مدعی دفاع از جامعه مدنی و درگیر اعتراضات داخلی
فرانسه در حالی به فکر مداخله در ایران است که خیابان‌های این کشور صحنه برخورد با دانش‌آموزان بوده و تاکنون بیش از ۶ هزار نفر نیز بازداشت شده‌اند.
از این منظر، تلاش پاریس برای ارائه تصویر یک حامی آزادی‌های مدنی و جامعه مدنی در کشورهای دیگر، در حالی که خود با اعتراضات داخلی و انتقادهای گسترده درباره نحوه برخورد با معترضان مواجه است، با پرسش‌هایی جدی روبه‌رو می‌شود.
به گزارش فارس، مسئله اصلی اما فراتر از رفتار دوگانه فرانسه است؛ موضوع مهم‌تر، تبدیل ظرفیت‌های فرهنگی و اجتماعی به ابزار نفوذ و مداخله سیاسی است؛ رویکردی که اگرچه دیگر با تانک و جنگنده وارد کشور هدف نمی‌شود، اما می‌تواند از مسیر ارتباط با نخبگان، هنرمندان، دانشگاهیان و شبکه‌های اجتماعی، اهداف سیاسی خود را دنبال کند.