نوردوز؛ گذرگاه جدید ایران به قفقاز
توسعه کریدورهای ترانزیتی و افزایش سهم کشورمان از مبادلات تجاری منطقه، تنها به احداث خطوط ریلی و توسعه شبکه جاده‌ای محدود نمی‌شود. درواقع پایانه‌های مرزی نیز به‌عنوان حلقه اتصال مسیرهای حمل‌ونقل، نقشی تعیین‌کننده در سرعت، هزینه و کیفیت جابه‌جایی کالا دارند.
در شرایطی که رقابت بر سر جذب جریان‌های تجاری و ترانزیتی منطقه ادامه دارد؛ عملکرد گذرگاه‌های مرزی می‌تواند بر میزان استفاده از مسیرهای عبوری ایران تأثیر‌گذار باشد. حتی برخورداری از زیرساخت‌های جاده‌ای و ریلی مناسب، بدون هماهنگی و کارآمدی در مرزها لزوماً به افزایش سهم کشور از بازار ترانزیت منجر نخواهد شد.
در همین چارچوب بود که اواخر هفته گذشته عملیات اجرایی طرح توسعه جامع پایانه مرزی نوردوز در مرز ایران و ارمنستان آغاز شد. طرحی که با هدف ارتقای زیرساخت‌های مرزی، افزایش ظرفیت پذیرش ناوگان حمل‌ونقل بین‌المللی و تسهیل مبادلات تجاری دو کشور در دستورکار قرار گرفته است.
نوردوز صرفاً یک پایانه مرزی نیست
پایانه مرزی نوردوز یکی از مهم‌ترین گذرگاه‌های زمینی ایران با ارمنستان و از مسیرهای ارتباطی کشور با منطقه قفقاز به شمار می‌رود. موقعیت این پایانه در مبادلات تجاری ایران و ارمنستان، اهمیت آن را در شبکه حمل‌ونقل منطقه‌ای دوچندان کرده است.
توسعه ظرفیت‌های این گذرگاه می‌تواند به بهبود جریان جابه‌جایی کالا و تسهیل ارتباطات تجاری کمک کند. از این منظر، نوردوز صرفاً یک پایانه مرزی نیست، بلکه بخشی از زیرساخت ارتباطی ایران با بازارهای منطقه محسوب می‌شود؛ زیرساختی که کارآمدی آن به کیفیت خدمات، سرعت تشریفات مرزی و ظرفیت پذیرش ناوگان وابسته است.
براساس اطلاعات اعلام شده از سوی سازمان راهداری و حمل‌ونقل جاده‌ای طرح توسعه جامع پایانه مرزی نوردوز با رویکرد استانداردسازی و ساماندهی زیرساخت‌های عملیاتی، توسعه خدمات لجستیکی و افزایش امکانات موردنیاز در محدوده مرزی اجرا می‌شود. افزایش ظرفیت پذیرش و مدیریت تردد ناوگان، کاهش زمان توقف کامیون‌ها، روان‌سازی فرآیندهای مرزی و ارتقای ایمنی از جمله اهداف این طرح عنوان شده است.
کاهش زمان توقف کامیون‌ها در مرز علاوه بر تسهیل جابه‌جایی کالا می‌تواند بر هزینه‌های حمل‌ونقل و بهره‌وری ناوگان نیز اثرگذار باشد. از سوی دیگر مدیریت بهتر تردد و توسعه خدمات لجستیکی، زمینه استفاده مؤثرتر از ظرفیت‌های موجود در مسیرهای تجاری را فراهم می‌کند.
ضرورت هماهنگی دستگاه‌ها
با این حال تحقق این اهداف به نحوه اجرا و میزان رفع موانع موجود در پایانه بستگی دارد. افزایش ظرفیت فیزیکی بدون اصلاح فرآیندهای عملیاتی و هماهنگی میان دستگاه‌های مستقر در مرز ممکن است نتواند به همان میزان در کاهش زمان عبور کالا مؤثر باشد و هدف‌گذاری‌ها را محقق کند.
یکی از چالش‌های توسعه زیرساخت‌های ترانزیتی کشور تبدیل ظرفیت‌های ایجاد شده به عملکرد واقعی در جابه‌جایی کالا است. توسعه پایانه‌های مرزی زمانی اثر اقتصادی خود را نشان می‌دهد که به افزایش مبادلات تجاری، کاهش هزینه‌های حمل‌ونقل و کوتاه‌تر شدن زمان عبور ناوگان منجر شود.
طرح توسعه جامع پایانه نوردوز نیز با همین هدف درحال اجراست؛ طرحی که می‌تواند با افزایش ظرفیت پذیرش ناوگان و بهبود زیرساخت‌های مرزی، زمینه گسترش مبادلات تجاری ایران و ارمنستان و تقویت ارتباطات ترانزیتی با منطقه قفقاز را فراهم کند. با این حال، میزان تحقق این اهداف به عواملی فراتر از توسعه فیزیکی پایانه وابسته است.
آمار تردد کامیون‌ها، حجم مبادلات تجاری، میانگین زمان توقف ناوگان و ظرفیت عملیاتی پایانه جزو معیارهایی هستند که می‌توانند میزان اثرگذاری این طرح را مشخص کنند. از سوی دیگر، بخشی از مشکلات تردد در مرزها به زیرساخت‌های فیزیکی محدود نمی‌شود و فرآیندهای گمرکی، هماهنگی میان دستگاه‌های مرزی و محدودیت‌های عملیاتی نیز در سرعت جابه‌جایی کالا نقش دارند.
گذرگاه مهم ایران - قفقاز
توسعه کریدورهای ترانزیتی به هماهنگی تمام اجزای زنجیره حمل‌ونقل از مبادی بارگیری تا پایانه‌های مرزی و مسیرهای ارتباطی کشورهای مقصد نیاز دارد. در این زنجیره زیرساخت‌های جاده‌ای، مرزی و لجستیکی مکمل یکدیگرند و ضعف در هر بخش می‌تواند بر عملکرد کل مسیر تأثیر بگذارد.
از این منظر توسعه پایانه نوردوز بخشی از برنامه گسترده‌تر تقویت زیرساخت‌های ترانزیتی ایران به‌شمار می‌رود. این پایانه باتوجه به موقعیت خود در ارتباط تجاری با ارمنستان و منطقه قفقاز، ظرفیت ایفای نقش موثرتری در جابه‌جایی کالا را دارد؛ ظرفیتی که بهره‌برداری از آن به تقاضای حمل‌ونقل، هزینه جابه‌جایی، شرایط مسیرهای منطقه‌ای و هماهنگی میان کشورهای درگیر وابسته است.
درنهایت اهمیت طرح توسعه نوردوز تنها به افزایش امکانات و ظرفیت‌های فیزیکی محدود نمی‌شود. آنچه جایگاه این پایانه را در شبکه ترانزیتی منطقه مشخص می‌کند، میزان تأثیرگذاری آن بر جریان واقعی کالا و بهبود عملکرد مسیرهای تجاری خواهد بود.
خبرگزاری تسنیم