ارتقای تعامل مدرسه و خانواده از الزامات تحقق اهداف تربیتی
گالیا‌توانگر
هفته پیوند اولیا و مربیان در مهرماه یکی از مناسبت‌های مهم در نظام آموزشی کشورمان است که به‌منظور تقویت ارتباط میان خانواده‌ها و مدارس طراحی شده است. این هفته فرصتی است تا اولیا و مربیان دور هم جمع شوند و در راستای بهبود روند یادگیری دانش‌آموزان و ارتقای کیفیت آموزشی، همکاری‌های بیشتری را برنامه‌ریزی کرده و در طول سال تحصیلی انجام دهند. هفته پیوند اولیا و مربیان از تاریخ ۲۴ مهرماه شروع شده و تا ۳۰ مهرماه ادامه دارد. معمولاً متصدیان آموزش‌وپرورش برنامه‌ها و فعالیت‌های متنوعی را برای این هفته در نظر می‌گیرند. هدف اصلی این برنامه‌ها، ایجاد فضایی مناسب برای گفت‌وگو و تبادل‌نظر میان اولیا و مربیان است.
در همین راستا، برگزاری جلسات منظم، کارگاه‌های آموزشی و برنامه‌های فرهنگی و هنری از جمله اقداماتی است که در هفته پیوند اولیا و مربیان انجام می‌گیرد. این فعالیت‌ها به اولیا این امکان را می‌دهد که با روند آموزشی فرزندان خود آشنا شوند و در تصمیم‌گیری‌های مربوط به آینده تحصیلی آنها مشارکت کنند. باتوجه به چالش‌های متعدد آموزشی که جوامع با آن مواجه هستند، ایجاد یک ارتباط مؤثر و مستمر میان
اولیا و مربیان می‌تواند در ارتقای کیفیت یادگیری و تربیت نسل آینده، بسیار مؤثر واقع شود. به همین دلیل، نباید از اهمیت هفته پیوند اولیا و مربیان و فعالیت‌های آن غافل شد. انتظار می‌رود که با مشارکت فعالانه تمام اعضای جامعه آموزشی، دستاوردهای بیشتری حاصل
شود.
لزوم هماهنگی خانه و مدرسه
هفته پیوند اولیا و مربیان یکی از اصول بنیادین تربیت و آموزش دانش‌آموزان به‌شمار می‌آید. این هماهنگی نه‌تنها باعث ارتقای کیفیت یادگیری دانش‌آموزان می‌شود؛ بلکه نقش بسزایی در شکل‌گیری شخصیت و رفتارهای اجتماعی آنان ایفا می‌کند. در این راستا، هفته پیوند اولیا و مربیان فرصتی مناسب برای تقویت این روابط است. مدرسه به‌عنوان یک نهاد آموزشی، مسئولیت آموزش و تربیت دانش‌آموزان را برعهده دارد، اما این نهاد به‌تنهایی کافی نیست. خانه، به‌عنوان محیط اولیه و اصلی برای رشد و نمو فرزندان، تأثیرات قابل‌توجهی بر شکل‌گیری شخصیت و ذهنیت آنان دارد؛ بنابراین، لازم است که ارتباط و هماهنگی میان این دو نهاد مهم برقرار شود تا فرایند تعلیم و تربیت به بهترین نحو ممکن پیش رود.
الهه رضائیان یک فرهنگی برایمان می‌گوید: «هفته پیوند اولیا و مربیان به‌عنوان یک رویداد مهم در تقویم آموزشی، فرصتی است تا والدین و مربیان بتوانند با همدیگر به گفت‌وگو و تبادل‌نظر بپردازند. در این هفته، این امکان وجود دارد که والدین از نزدیک با فعالیت‌ها، روش‌ها و برنامه‌های آموزشی مدرسه آشنا شوند و درعین‌حال نظرات و دغدغه‌های خود را با معلمان در میان بگذارند. این تبادل اطلاعات و تجربیات می‌تواند موجب افزایش اعتماد میان دوطرف شود و در نهایت به نفع دانش‌آموزان باشد.
همچنین با برقراری این ارتباط، والدین می‌توانند از رویکردهای آموزشی و تربیتی مربیان آگاه شوند و این اطلاعات را در خانه به کار ببرند. به‌علاوه، انتخاب و اجرای فعالیت‌های مشترک میان خانواده و مدرسه می‌تواند به تجارب یادگیری عمق بیشتری ببخشد. مثلاً، پروژه‌های مشترک علمی، ادبی یا فرهنگی که هم در مدرسه اجرا می‌شود و هم والدین پیگیر آن هستند، موجب می‌شود که دانش‌آموزان در یک محیط حمایتی بیشتر برای رشد و یادگیری تشویق شوند.»
وی در ادامه می‌گوید: «ازسوی‌دیگر، در هفته پیوند اولیا و مربیان مربیان نیز با دریافت بازخوردهای والدین می‌توانند به شناخت بهتری از شرایط و چالش‌های فرزندان دست یابند و باتوجه‌به این اطلاعات، برنامه‌های آموزشی خود را بهبود بخشند. در واقع، این تعامل می‌تواند به‌عنوان یک‌چرخه مثبت عمل کند که نه‌تنها به ارتقای کیفیت آموزش کمک می‌کند؛ بلکه باعث ارتقای روحیه و انگیزه‌های دانش‌آموزان نیز خواهد
شد.
در نهایت، می‌توان گفت که هماهنگی میان خانه و مدرسه امری ضروری است که در هفته پیوند
اولیا و مربیان به بهترین شکل ممکن به نمایش گذاشته می‌شود. این تعامل و همکاری نه‌تنها موجب پیشرفت تحصیلی دانش‌آموزان می‌شود؛ بلکه به شکل‌گیری شخصیت و رفتار فردی و اجتماعی آنان کمک شایانی خواهد کرد؛ بنابراین ضروری است که هر دوطرف، یعنی والدین و معلمان، با جدیت و تعهد در راستای تقویت این پیوند قدم بردارند و به‌عنوان یک تیم واحد، در جهت تربیت نسل آینده تلاش کنند.»
حرکت به سمت مشارکت تخصصی
و تربیتی خانواده‌ها
عاطفه سادات مدبرنژاد مدیرکل انجمن اولیا و مربیان در ادامه با تأکید بر نقش خانواده در فرایند
تعلیم و تربیت اظهار می‌دارد: «انجمن اولیا و مربیان مهم‌ترین بستر مشارکت خانواده‌ها در فعالیت‌های آموزشی و تربیتی مدرسه است.»
وی بر ضرورت حرکت به مشارکت تخصصی و تربیتی خانواده‌ها تأکید داشته و می‌گوید: «ما در مشارکت و همراهی در فعالیت‌های آموزشی و تربیتی صرفاً به همراهی اعضای انجمن اولیا و مربیان اکتفا نمی‌کنیم و نیازمند همراهی و مشارکت همه خانواده‌ها هستیم.»
مدیرکل انجمن اولیا و مربیان ادامه می‌دهد: «در ذیل انجمن اولیا و مربیان هر مدرسه، کارگروه‌هایی متناسب با ساحت‌های شش‌گانه تربیتی شکل می‌گیرد و خانواده‌ها می‌توانند متناسب با تخصص، تجربه و توانمندی خود در این کارگروه‌ها نقش‌آفرینی کنند.»
مدبرنژاد از توسعه زیرساخت‌های آموزش خانواده خبر داده و می‌گوید: «دوره‌های آموزش خانواده در قالب نظام جامع آموزش خانواده به مدارس کشور ابلاغ شده است و دوره‌های توانمندسازی مدرسان آموزش خانواده نیز در طول تابستان برگزار شده است. براساس برنامه‌ریزی انجام‌شده، هر مدرسه باید در طول سال تحصیلی حداقل دو دوره آموزشی برای خانواده‌ها برگزار کند.»
مدیرکل انجمن اولیا و مربیان با اشاره به استفاده از ظرفیت‌های نوین آموزشی اظهار می‌دارد: «آموزش خانواده صرفاً به شیوه حضوری محدود نیست و از ظرفیت آموزش‌های مجازی و شبکه شاد نیز استفاده می‌شود تا خانواده‌ها بتوانند با وجود محدودیت‌های زمانی و مکانی، از فرصت‌های آموزشی و توانمندسازی بهره‌مند شوند.»
وی در پایان تأکید دارد: «رویکرد انجمن اولیا و مربیان، حرکت به سمت مشارکت هدفمند، تخصصی، تربیتی و مستمر خانواده‌ها است؛ رویکردی که می‌تواند زمینه پیوند مؤثرتر خانه و مدرسه و نقش‌آفرینی فعال‌تر خانواده‌ها در فرایند تربیت را فراهم کند.»
بازطراحی ساختار انجمن اولیا و مربیان
مدبرنژاد با اشاره به تحول در ساختار انجمن اولیا و مربیان پس از چندین سال، این تغییر را فرصتی برای تقویت جایگاه، انسجام و اثربخشی مشارکت خانواده‌ها عنوان کرده و بر بهره‌گیری هدفمند از ظرفیت شورای انجمن‌های اولیا و مربیان تأکید دارد.
وی همچنین توسعه مشارکت خانواده‌ها در نهضت مدرسه‌سازی را از ظرفیت‌های مهم این حوزه دانسته و می‌افزاید: «طرح مدرسه اولیا در راستای سیاست دولت و استفاده از ظرفیت مردم کلید خورد که تعدادی از این مدارس آماده بهره‌برداری هستند.»
مدیرکل انجمن اولیا و مربیان وزارت آموزش‌وپرورش در ادامه، از بررسی آیین‌نامه جامع مراکز مشاوره خانواده «پیوند» و بازتعریف مأموریت این مراکز خبر داده و می‌گوید: «هدف، ارائه خدمات مشاوره‌ای منسجم‌تر و اثربخش‌تر به خانواده‌هاست.»
مدبرنژاد با اشاره به طرح «کارت نشاط» اظهار می‌دارد: «این طرح با رویکرد عدالت آموزشی و با تأکید بر حفظ کرامت دانش‌آموزان کم‌برخوردار دنبال می‌شود و ظرفیت انجمن‌های اولیا و مربیان و خیرین می‌تواند در حمایت هدفمند از این دانش‌آموزان به کار گرفته شود.»
مدیران از تخصص والدین
بهره‌مند شوند
انجمن اولیا و مربیان در آیین‌نامه اجرایی حدود ۲۶ وظیفه دارد و مهم‌ترین آنها این است که بتوانند در کار تربیت فرزند اعم از تربیت اجتماعی، فرهنگی، زیستی و ابعاد مختلف ساحت‌های ۶گانه سند تحول بنیادین بتوانند به مدرسه کمک کنند.
اگر خانواده در فرایند تربیت وارد نشود، این فرایند از نظر ما عقیم است و زمانی کامل می‌شود که ولی به مدرسه بیاید و در تمام ساحت‌های تربیت اعم از اجتماعی، فردی، زیستی و مهارتی بتواند خودش کمک کار مدرسه باشد که هم مدرسه از توانمندی و تخصص اولیا بهره‌مند شود و هم اینکه خود اولیا به هر نحوی به مدرسه کمک کنند تا کمبودها رفع شود و همچنین برای پیداکردن تدابیر، فکر و ایده کمک کنند. مدرسه و تربیت فرزندان فقط با مدیر، معاون و معلم مدرسه انجام نمی‌شود؛ بلکه فعال شدن انجمن توسط خود اولیا در درجه اول به ما کمک می‌کند که این اتفاق مهم را همیشه پابرجا و مستدام نگه داریم.
کمک‌های مادی را نمی‌توان منکر شد، اما این نیست که بگوییم هیچ فرایند دیگری توسط اولیا انجام نشده است. مدیر مدرسه نقش عمده‌ای دارد که کوتاهی‌ها، تفسیر و کمبودهای مدرسه را باتدبیر والدین حل‌وفصل کند و از آنها کمک بخواهد.
سعید علیزاده یک مدیر مدرسه برایمان می‌گوید: «افراد با تخصص‌های بسیاری در میان والدین وجود دارند که می‌توانند نیازهای مختلف مدرسه را رفع کنند و این نیاز صرفاً مادی نیست، خانواده‌ها با دلسوزی بسیاری مشکلات ساخت‌وساز مدرسه، تعمیر لوله‌ها و کولر و غیره را رفع کرده‌اند؛ بنابراین باید گفتمان‌سازی بیشتری صورت گیرد تا مدیران در فرایندهای تربیتی هم از والدین کمک گیرند.
بسیاری از والدین از صبح لباس انجمن را می‌پوشند و در خدمت مدرسه هستند که بر این اساس هر سال انجمن‌های نمونه را تقدیر می‌کنیم و امیدواریم که این موضوعات تسری یابد و آگاه‌سازی مدیران را می‌طلبد، مدیران باید این انتظار را از والدین داشته باشند و زمینه‌ها را برای انجام فعالیت آنها فراهم کنند.»
وی در تکمیل صحبت‌هایش می‌افزاید: «مدیران باید توان خود را برای کمک‌گرفتن از والدین بیشتر کنند، در اینکه حتی یک مسئله را به کمک افراد حل کنند و به خرد جمعی واگذار کنند تا مشکلات رفع شود.
حل‌شدن مسائل در تربیت و آموزش دانش‌آموزان بسیار کارگشاست، بنابراین این پیوند بسیار کمک‌کننده است. همچنین باید نقطه‌نظرات مدیر به‌عنوان دلسوز درک شود و در انجمن با همکاری هم کار را پیش برند.
اکنون در آستانه انتخابات هستیم و یک‌سری از مدارس انتخابات را برگزار کرده و عده‌ای دیگر همچنان در حال برگزاری هستند، اولیا باید با دلسوزی و همدلی بیشتر وارد این عرصه شوند تا مسائل دانش‌آموزان و کمبودهای مدرسه حل شود.»