سانسور، اخراج و بایکوت سرنوشت هنرمندان حامی فلسطین
محمد محمدی افران
پس از ۷ اکتبر ۲۰۲۳، موضع‌گیری درباره جنگ غزه برای شماری از هنرمندان، نویسندگان، روزنامه‌نگاران و دانشگاهیان در غرب با پیامدهای حرفه‌ای همراه شد؛ از اخراج و از دست دادن سمت شغلی تا لغو نمایشگاه، سخنرانی، جایزه و اجرای موسیقی. در سوی دیگر، گروهی از هنرمندان نیز در اعتراض به ارتباط برخی جشنواره‌ها و نهادهای فرهنگی با دولت اسرائیل یا شرکت‌های مورد اعتراضشان، داوطلبانه از این برنامه‌ها کنار رفتند. این پرونده‌ها البته یکسان نیستند؛ در برخی موارد، نهاد مربوطه صراحتاً به مواضع فرد درباره فلسطین اشاره کرده و در برخی دیگر، علت رسمی تصمیم چیز دیگری اعلام شده اما ارتباط آن با موضع سیاسی فرد بسیار مطرح است.
فهرست پیشِ رو مجموعه‌ای از پرونده‌هایی است که در فاصله اکتبر ۲۰۲۳ تا امروز در رسانه‌ها و بیانیه‌های رسمی مطرح شده‌اند و البته شدت و نوع پیامدها متفاوت است. به همین دلیل، پرونده‌ها بر اساس نوع پیامد از یکدیگر تفکیک شده‌اند: از اخراج و قطع همکاری تا لغو فرصت‌های حرفه‌ای، موارد مشکوک و درنهایت کناره‌گیری داوطلبانه هنرمندان.
از اخراج بازیگر «جیغ»
تا قطع همکاری با سوزان ساراندون
یکی از شناخته‌شده‌ترین پرونده‌ها در هالیوود به ملیسا باررا، بازیگر مکزیکی، مربوط می‌شود. باررا در هفته‌های پس از آغاز جنگ، در شبکه‌های اجتماعی از فلسطینیان حمایت کرد و در یکی از نوشته‌های خود وضعیت غزه را به «اردوگاه تمرکز» تشبیه کرد و از «نسل‌کشی» و «پاکسازی قومی» سخن گفت.
در ۲۱ نوامبر ۲۰۲۳، شرکت اسپایگلس، تهیه‌کننده مجموعه «جیغ»، اعلام کرد باررا از قسمت هفتم این مجموعه کنار گذاشته شده است. شرکت، مطالب منتشرشده از سوی بازیگر را ناقض سیاست‌های خود درباره یهودستیزی و نفرت‌پراکنی دانست. باررا در مقابل، یهودستیزی و اسلام‌هراسی را محکوم کرد و بر حمایت خود از حقوق فلسطینیان تأکید داشت. گزارش‌های بعدی نیز از قطع همکاری یک مؤسسه استعدادیابی با او خبر دادند. رقم قرارداد از دست‌رفته باررا به‌طور رسمی اعلام نشد، اما کنار گذاشته شدن او از یک مجموعه سینمایی شناخته‌شده، یک پیامد حرفه‌ای مستقیم و مستند بود. باررا پس از این اتفاق به فعالیت خود ادامه داد و در آثاری مانند «ابیگیل» و «آزمون کپنهاگ» حضور پیدا کرد.
سوزان ساراندون نیز چند روز پیش از این اتفاق با پیامد حرفه‌ای مواجه شد. این بازیگر آمریکایی در ۱۷ نوامبر ۲۰۲۳ در تجمعی در نیویورک در حمایت از فلسطین سخنرانی کرد و خواستار ادامه بیان مواضع در حمایت از فلسطینیان شد. چهارروز بعد، آژانس استعدادیابی «یو تی اِی» تأیید کرد که ساراندون دیگر مشتری این مؤسسه نیست. رسانه‌ها این تصمیم را در ارتباط با سخنان او درباره جنگ و حمایت از فلسطین گزارش کردند.
در پرونده ماها دخیل، مدیر ارشد بخش فیلم آژانس معتبر «سی‌ای‌ای»، پیامد حرفه‌ای شکل دیگری داشت. دخیل پس از بازنشر مطالبی در شبکه‌های اجتماعی درباره جنگ و استفاده از تعبیر «نسل‌کشی» با واکنش داخلی مواجه شد. او از هیئت مدیره آژانس کناره‌گیری کرد و از یکی از مسئولیت‌های ارشد خود در بخش فیلم کنار رفت، اما او به دلیل فشارهای شرکت بعداً بابت محتوای منتشرشده مجبور به عذرخواهی شد. نویسنده‌ای مانند آرون سورکین نیز در واکنش به این ماجرا همکاری خود با سی‌ای‌ای را ترک کرد.
اخراج در یک نشریه هنری
در حوزه هنرهای تجسمی، دیوید ولاسکو، سردبیر مجله معتبر «آرت‌فروم»، در اکتبر ۲۰۲۳ از سمت خود برکنار شد. چند روز پیش از آن، مجله نامه‌ای را منتشر کرده بود که خواستار آتش‌بس در غزه، پایان کشتار غیرنظامیان و حمایت از آزادی فلسطین بود. پس از انتشار نامه، ناشر مجله اعلام کرد نحوه انتشار آن با فرآیند تحریریه مطابقت نداشته است.
پس از برکناری ولاسکو، شماری از اعضای تحریریه نیز در اعتراض به این تصمیم استعفا کردند. ارتباط میان انتشار نامه و از دست رفتن سمت سردبیری روشن است؛ هرچند توضیح رسمی ناشر بر مسائل مربوط به فرآیند تحریریه متمرکز بود.
پرونده استیو بل، کاریکاتوریست باسابقه روزنامه «گاردین»، نیز در همین فضای رسانه‌ای شکل گرفت. بل پس از چهاردهه همکاری با این روزنامه با عدم تمدید قراردادش مواجه شد. ماجرا پس از آن رخ داد که گاردین انتشار کاریکاتوری از بنیامین نتانیاهو را نپذیرفت؛ در این اثر، نتانیاهو در حال آماده شدن برای شکافتن شکم خود با طرحی از غزه روی بدنش ترسیم شده بود.
گاردین عدم تمدید قرارداد را اعلام کرد، در حالی که بل گفت در ارتباط با همین تصویر به او گفته شده بود که کاریکاتور تداعی‌کننده کلیشه‌های یهودستیزانه است. بنابراین، پایان همکاری مستند است.
در نشریه علمی «ای‌لایف» نیز مایکل آیزن، سردبیر ارشد، در اکتبر ۲۰۲۳ از سمت خود کنار گذاشته شد. ماجرا پس از بازنشر یک مطلب طنز از وب‌سایت «آنین» آغاز شد که درباره بی‌تفاوتی نسبت به جان غیرنظامیان فلسطینی بود. هیئت مدیره ای‌لایف اعلام کرد رفتار آیزن در زمینه رهبری، ارتباطات و فعالیت در شبکه‌های اجتماعی در مقاطعی به انسجام جامعه این نشریه آسیب زده است. در مقابل، گزارش‌های رسانه‌ای این اقدام را با بازنشر مطلب درباره غزه مرتبط دانستند. چند سردبیر و مشاور ای‌لایف نیز در اعتراض به برکناری او استعفا کردند.
خبرنگارانی که از آنتن کنار رفتند
دامنه این پرونده‌ها به چهره‌های سینما و هنر محدود نماند و رسانه‌ها را نیز دربر گرفت.
در روزهای نخست جنگ، شش خبرنگار «بی‌بی‌سی عربی» به دلیل فعالیت در شبکه‌های اجتماعی تحت بررسی داخلی قرار گرفتند. این افراد موقتاً از حضور روی آنتن کنار گذاشته شدند و بی‌بی‌سی دلیل آن را احتمال نقض دستورالعمل‌های شبکه در زمینه بی‌طرفی و فعالیت در شبکه‌های اجتماعی اعلام کرد.
در ایالات متحده نیز سازمان «پالستین لگال» گزارشی درباره برخوردهای شغلی با افرادی منتشر کرد که پس از آغاز جنگ مواضعی در حمایت از فلسطین گرفته بودند. این سازمان اعلام کرد تنها در فاصله ۱۱ تا ۲۵ اکتبر ۲۰۲۳، بیش از ۲۶۰ مورد اخراج، محدودیت شغلی یا تهدید نسبت به معیشت افراد را مستندسازی کرده است.
پرونده مهدی حسن و تغییرات در ام‌اس‌ان‌بی‌سی
در شبکه ام‌اس‌ان‌بی‌سی نیز در روزهای نخست جنگ، گزارش‌هایی درباره تغییر موقعیت سه مجری مسلمان این شبکه منتشر شد. مهدی حسن، ایمن محی‌الدین و علی ولشی در آن مقطع از برخی برنامه‌های خود کنار گذاشته یا از اجرای برنامه‌های مشخص بازماندند. گزارش‌هایی در این زمینه، این تغییرات را در فاصله کوتاهی پس از حمله ۷ اکتبر بررسی کردند، اما ام‌اس‌ان‌بی‌سی زیرِ بار اعلام علنی آن نرفت و تغییرات را به برنامه‌ریزی شبکه نسبت داد.
چند هفته بعد، برنامه «مهدی حسن» در ام‌اس‌ان‌بی‌سی و پیکاک لغو شد و حسن به عنوان تحلیلگر و مجری مهمان به فعالیت خود ادامه داد. حسن از منتقدان صریح عملیات نظامی اسرائیل در غزه بود و پیش از لغو برنامه نیز درباره شمار قربانیان فلسطینی و عملکرد دولت اسرائیل مطالب و مصاحبه‌هایی داشت.
دانشگاه؛ از پس گرفتن دعوت تا پایان همکاری
در محیط دانشگاهی، نانسی فریزر، فیلسوف آمریکایی، نمونه‌ای مهم است. دانشگاه کلن در آوریل ۲۰۲۴ اعلام کرد دعوت از فریزر برای تصدی «استادی آلبرتوس ماگنوس» را پس می‌گیرد. دانشگاه علت تصمیم را امضای نامه «فلسفه برای فلسطین» در نوامبر ۲۰۲۳ اعلام کرد. در این نامه، مواضعی درباره اسرائیل، حمله ۷ اکتبر و تحریم دانشگاهی و فرهنگی نهادهای اسرائیلی بود.
دانشگاه کلن اعلام کرد این مواضع با مواضع اعلام‌شده دانشگاه درباره حمله ۷ اکتبر و روابط آن با مؤسسات دانشگاهی اسرائیل سازگار نیست. فریزر پیش از این از اواخر سال ۲۰۲۲ برای این کرسی دعوت شده بود و دانشگاه اعلام کرد در مارس ۲۰۲۴ از امضای نامه توسط او مطلع شده است. در این پرونده دانشگاه خود به‌صراحت دلیل تصمیم را به یک موضع‌گیری مشخص فریزر در دفاع از فلسطین مرتبط کرده است.
غسان حاج، استاد و پژوهشگر لبنانی - استرالیایی، نیز در آلمان با پایان همکاری مؤسسه ماکس پلانک روبه‌رو شد. این مؤسسه در فوریه ۲۰۲۴ اعلام کرد همکاری خود با او را در پی مطالب منتشرشده در شبکه‌های اجتماعی درباره جنگ اسرائیل و حماس خاتمه داده است. حاج علیه این تصمیم اقدام قضایی کرد، اما دادگاه کار آلمان در ادامه اعتراض او را نپذیرفت. این پرونده از مواردی است که برخورد حرفه‌ای با فعالیت‌های فرد در شبکه‌های اجتماعی به یک اختلاف حقوقی نیز کشیده شد.
در مورد لوری اندرسون، هنرمند، موسیقیدان و نویسنده آمریکایی، ماجرا با مسئله‌ای پیش از ۷ اکتبر پیوند داشت. دانشگاه فولک‌وانگ آلمان در ژانویه ۲۰۲۴ او را برای تصدی استادی «پینا باوش» منصوب کرده بود، اما بعداً اعلام شد که اندرسون در سال ۲۰۲۱ از «نامه علیه آپارتاید» هنرمندان فلسطینی حمایت کرده بود؛ فراخوانی که با درخواست‌های جنبش تحریم و عدم سرمایه‌گذاری نیز ارتباط داشت. دانشگاه و اندرسون درباره امکان اجرای پروژه او گفت‌وگو کردند، اما درنهایت او این سمت را در موعد مقرر آغاز نکرد. خود دانشگاه تأکید کرد که موضوع به موضع‌گیری سال ۲۰۲۱ او مربوط بوده است، این پرونده نمونه‌ای از پیامد حرفه‌ای مواضع مرتبط با مسئله فلسطین در فضای فرهنگی آلمان است.
ادبیات؛ سخنرانی‌هایی که لغو شدند
در حوزه ادبیات، ویت‌تان نگوین، نویسنده آمریکایی ـ ویتنامی و برنده جایزه پولیتزر، از نخستین نویسندگان شناخته‌شده‌ای بود که در این دوره با لغو برنامه مواجه شد. او در اکتبر ۲۰۲۳ نامه‌ای را امضا کرد که خواستار پایان خشونت و تخریب در فلسطین و آتش‌بس در غزه بود. مرکز فرهنگی ۹۲ نیویورک که قرار بود میزبان سخنرانی او باشد، برنامه را لغو کرد. پس از این تصمیم، چند نویسنده دیگر نیز برنامه‌های خود را در اعتراض به تصمیم مرکز لغو کردند و ۹۲ نیویورک درنهایت مجموعه ادبی خود را برای مدتی متوقف کرد.
اهمیت این پرونده در این است که یک برنامه ادبی مربوط به معرفی کتاب، در فضای پس از ۷ اکتبر لغو شد و نویسنده نیز بعداً درباره تجربه لغو شدن برنامه‌هایش صحبت کرد.
ناتان ثرال، نویسنده و روزنامه‌نگار آمریکایی، نیز در دوره برگزاری تور معرفی کتاب خود با لغو تعدادی از برنامه‌ها روبه‌رو شد. او اعلام کرد بخشی از برنامه‌های تورش پس از ۷ اکتبر لغو شده است. در یکی از موارد، سالن کانوی هال لندن با استناد به ملاحظات امنیتی و پلیسی از برگزاری برنامه او خودداری کرد.
آدانیا شِبلی، نویسنده فلسطینی، برنده جایزه ادبی لیتراتورپریس شد اما مراسم اهدای جایزه که قرار بود در نمایشگاه کتاب فرانکفورت ۲۰۲۳ برگزار شود، به تعویق افتاد. برگزارکنندگان اعلام کردند باتوجه به فضای پس از ۷ اکتبر تصمیم گرفته‌اند مراسم را برگزار نکنند.
ماشا گسن، نویسنده و روزنامه‌نگار روس ـ آمریکایی، در دسامبر ۲۰۲۳ با یکی از مهم‌ترین مناقشه‌های فرهنگی آلمان روبه‌رو شد. گسن پس از انتشار مقاله‌ای در نشریه «نیویورکر» درباره وضعیت غزه، در آن مقاله میان وضعیت غزه و محله‌های یهودی‌نشین دوران اشغال اروپا مقایسه‌ای مطرح کرده بود.
در پی این مقاله، سنای برمن مراسم رسمی اهدای جایزه هانا آرنت به ارزش ۱۰ هزار یورو را لغو کرد و بنیاد هاینریش بل نیز از مراسم کنار کشید. هیئت داوران بر تصمیم خود باقی ماند و گسن در مراسمی کوچک‌تر جایزه را دریافت کرد.
نمایشگاه‌هایی که به مقصد نرسیدند
در هنرهای تجسمی، یکی از شناخته‌شده‌ترین پرونده‌ها مربوط به سامیا حلبی، هنرمند فلسطینی ـ آمریکایی، است. موزه هنر اسکنزی دانشگاه ایندیانا در ۲۰ دسامبر ۲۰۲۳ نمایشگاه «سامیا حلبی: مراکز انرژی» را لغو کرد؛ نمایشگاهی که حدود سه سال برای آن برنامه‌ریزی شده بود و قرار بود نخستین مرور جامع آثار او در آمریکا باشد.
توضیح رسمی دانشگاه، نگرانی‌های امنیتی و دشواری تأمین امنیت نمایشگاه در یک دوره طولانی بود. در عین حال، گزارش‌های مربوط به این پرونده از نگرانی کارکنان درباره فعالیت‌های حلبی در شبکه‌های اجتماعی و مواضع او درباره اسرائیل و فلسطین نیز خبر دادند. یک گزارش مستقل دانشگاه ایندیانا نیز تأیید کرده است که دانشگاه لغو نمایشگاه را به نگرانی‌های امنیتی نسبت داده و در عین حال، گزارش‌هایی درباره نگرانی کارکنان از مطالب حلبی در شبکه‌های اجتماعی منتشر شده بود.
کندیس بریتز، هنرمند اهل آفریقای جنوبی که در آلمان فعالیت می‌کند، نیز با لغو نمایشگاهش در موزه زارلاند مواجه شد. نمایشگاه سال‌ها در حال برنامه‌ریزی بود و قرار بود در سال ۲۰۲۴ برگزار شود. بریتز می‌گفت حمله ۷ اکتبر را محکوم کرده و خواستار آزادی گروگان‌ها شده است، اما همزمان از سیاست اسرائیل در غزه انتقاد کرده بود. در روایت موزه و منتقدان، اختلاف بر سر موضع‌گیری‌های او و فضای سیاسی آلمان پس از ۷ اکتبر نقش مهمی داشت و سبب زیان مالی برای او شد.
آنایس دوپلان، نویسنده و کیوریتور هائیتی ـ آمریکایی، نیز با لغو نمایشگاه «آفروفیوچریسم» در موزه فولک‌وانگ مواجه شد. مدیریت موزه در توضیح این تصمیم به نوشته‌های او در شبکه‌های اجتماعی اشاره کرد و گفت برخی از این نوشته‌ها پس از حمله ۷ اکتبر، حماس را محکوم نکرده و عملیات اسرائیل را نسل‌کشی توصیف کرده‌اند. در نتیجه، نمایشگاهی که برای معرفی هنر و تخیل آینده‌نگرانه آفریقایی و آفریقایی‌تباران برنامه‌ریزی شده بود، در میانه این واکنش‌ها پیرامون مواضع کیوریتور آن لغو شد.
جوهانا هِدوا، هنرمند و نویسنده ساکن برلین و لس‌آنجلس، نیز با لغو نمایشگاه انفرادی خود در کونست‌فراین براونشوایگ مواجه شد. وب‌سایت این مرکز دلیل لغو را محدودیت ظرفیت اعلام کرد، در حالی که هِدوا لغو نمایشگاه را به حمایت خود از فلسطین و استفاده از واژه «نسل‌کشی» در متن پیشنهادی نمایشگاه مرتبط دانست.
لغو دوسالانه عکاسی در آلمان
شهیدالعالم، عکاس و روزنامه‌نگار بنگلادشی و یکی از گردانندگان دوسالانه عکاسی معاصر آلمان، در نوامبر ۲۰۲۳ با لغو کامل دوره دهم این دوسالانه مواجه شد. او پس از آغاز جنگ غزه در شبکه‌های اجتماعی از حملات اسرائیل انتقاد کرده و درباره وضعیت فلسطینیان مطالبی منتشر کرده بود.
مسئولان فرهنگی شهرهای مانهایم، لودویگسهافن و هایدلبرگ اعلام کردند برخی مطالب منتشرشده از سوی او را دارای محتوای یهودستیزانه می‌دانند و درنتیجه اعتماد لازم برای برگزاری رویداد از بین رفته است. به دنبال این تصمیم، دوره ۲۰۲۴ دوسالانه که قرار بود در سه شهر آلمان برگزار شود، لغو شد. العالم این برداشت را رد کرد و گفت انتقاد از دولت اسرائیل نباید با یهودستیزی یکی دانسته شود. اصل لغو این رویداد و قطع همکاری مستند به گرایش مسئولان فرهنگی آلمانی به حمایت از رژیم صهیونیستی است حتی باتوجه به اینکه هنرمند خود را از یهودستیزی مبرا کرده بود.
موسیقی؛ از لغو اجرا تا کنار رفتن از جشنواره
در موسیقی الکترونیک، پرونده
Arabian Panther، دی‌جی فرانسوی ـ لبنانی، مورد توجه قرار گرفت. او قرار بود در ژانویه ۲۰۲۴ برای نخستین‌بار در کلوب مشهور «برگهاین» برلین اجرا کند. خود او اعلام کرد که این برنامه به دلیل مواضع و فعالیت‌هایش درباره فلسطین لغو شده است. یک آرشیو مستقل ثبت موارد سانسور هنری در آلمان نیز لغو برنامه را با مواضع او درباره فلسطین مرتبط دانسته بود.
نکته مهم دیگر آن است که هنرمند اعلام کرد دستمزد قراردادی اجرای لغوشده را دریافت کرده اما تصمیم گرفته آن را به سازمان «کمک پزشکی برای فلسطینیان» اهدا کند.
این بار هنرمندان خودشان کنار رفتند
در برابر پرونده‌هایی که نهادها همکاری خود را قطع کردند، مجموعه دیگری از موارد وجود دارد که هنرمندان خودشان از فرصت حرفه‌ای کنار رفتند.
در جشنواره «سی‌تی‌اِم» برلین در سال ۲۰۲۴، گروهی از دی‌جی‌ها و موسیقی‌دانان در چارچوب فراخوان تحریم برخی مؤسسات فرهنگی دولتی آلمان و در همبستگی با فلسطین از حضور خود در جشنواره انصراف دادند. خود جشنواره در اطلاعیه رسمی فهرست هنرمندان انصراف‌دهنده را منتشر کرد که نام‌هایی مانند جایوتی، کامپیره، مانوکا هانی، اسکرچلارت و شرل در میان آنها دیده می‌شود.
در این پرونده هنرمندان خودشان از حضور در جشنواره کنار رفتند و در نتیجه، هزینه احتمالی از دست دادن اجرا و درآمد آن را پذیرفتند.
نمونه مشابهی در آمریکا و جشنواره موسیقی ساوت بای ساوت‌وِست رخ داد. شماری از موسیقی‌دانان در سال ۲۰۲۴ به حضور ارتش آمریکا و شرکت‌های فعال در حوزه صنایع دفاعی به‌عنوان حامی جشنواره اعتراض کردند و ارتباط این شرکت‌ها با جنگ غزه را مورد انتقاد قرار دادند.
از جمله اسکوئرل فلاور، الیزا مک‌لمب، شالوم، گروه پراپر، مامالارکی، اُمنی و کنی‌کپ در میان انصراف‌دهندگان قرار داشتند. شمار دقیق انصراف‌دهندگان در گزارش‌های مختلف متفاوت بود و گروه‌های برگزارکننده و رسانه‌های مختلف اعداد متفاوتی ارائه کردند؛ بنابراین بهتر است از «ده‌ها هنرمند و گروه» سخن گفته شود. در اینجا نیز هنرمندان خودشان از فرصت حضور و دیده‌شدن در یک جشنواره بزرگ موسیقی صرف‌نظر کردند.
باربیکن؛ هنرمندانی که آثارشان را پس گرفتند
در لندن، ماجرای مرکز باربیکن نمونه دیگری از هزینه داوطلبانه بود. باربیکن از میزبانی مجموعه سخنرانی‌های «لندن ریویو آو بوکس» عقب‌نشینی کرد؛ مجموعه‌ای که قرار بود یکی از سخنرانی‌های آن با عنوان «شوا پس از غزه» توسط پانکاج میشرا برگزار شود.
باربیکن علت رسمی خود را مسائل مربوط به برنامه‌ریزی و فراهم نشدن ترتیبات لازم برای میزبانی این مجموعه عنوان کرد و بعداً از این تصمیم ابراز تأسف کرد.
پس از این تصمیم، شماری از هنرمندان و صاحبان آثار، آثار خود را از نمایشگاه «آن‌رِوِل: قدرت و سیاست منسوجات در هنر» خارج کردند. باربیکن در صفحه رسمی نمایشگاه نیز فهرست آثاری را که در همبستگی با فلسطین و در واکنش به تصمیم مربوط به سخنرانی از نمایشگاه خارج شده بودند، منتشر کرده است؛ از جمله آثار یوتو برادا، دیدریک براکنز، سیان دی‌ریت و منیره الصلح.
آرنولفینی
اعتراض بیش از ۱۴۰۰ هنرمند و فعال فرهنگی
در بریتانیا، پرونده آرنولفینی در بریستول شکل متفاوتی داشت. این مرکز در سال ۲۰۲۳ دو برنامه مرتبط با جشنواره فیلم فلسطین بریستول را لغو کرد. در واکنش، بیش از ۱۴۰۰ هنرمند و فعال فرهنگی اعلام کردند که به دلیل آنچه سانسور صدای فلسطینیان می‌دانستند، از همکاری با این مرکز خودداری خواهند کرد.
در میان امضاکنندگان نام‌هایی چون رابرت دل نایا از گروه «مسیو اَتَک»، جف بارو، آدریان آتلی، آلیس آزوالد، نیکش شوکلا و شون فِی دیده می‌شد.
در ادامه، فشار این حرکت به تغییر موضع مرکز انجامید و آرنولفینی در مه ۲۰۲۴ بابت لغو برنامه‌ها عذرخواهی کرد.
گریت اِسکیپ
اعتراض هنرمندان به اسپانسر جشنواره
در جشنواره «گریت اِسکیپ» بریتانیا نیز بیش از صد هنرمند از حضور در برنامه‌ها انصراف دادند. اعتراض آنها متوجه ارتباط جشنواره با بانک بارکلیز و سرمایه‌گذاری‌ها و روابط این بانک با شرکت‌های فعال در صنایع دفاعی بود؛ موضوعی که از سوی کارزارهای تحریم فرهنگی مرتبط با فلسطین پیگیری می‌شد.
گزارش‌ها از انصراف بیش از یک‌سوم هنرمندان برنامه جشنواره خبر دادند. در این پرونده نیز مانند SXSW و CTM، هنرمندان خودشان از فرصت اجرا کنار رفتند.
هزینه‌هایی که رقم ندارند
یکی از دشواری‌های اصلی در بررسی این پرونده‌ها، تعیین رقم واقعی زیانِ مالی است.
در بسیاری از موارد، می‌توان گفت فرد یک شغل، نمایشگاه، سخنرانی، تور یا اجرای موسیقی را از دست داده است؛ اما نمی‌توان گفت دقیقاً چه مقدار پول از دست داده است. مبلغ قراردادها معمولاً عمومی نیست و درآمد احتمالی ناشی از یک فرصت حرفه‌ای نیز لزوماً قابل محاسبه نیست.
بنابراین، درباره ملیسا باررا نمی‌توان گفت چند میلیون دلار ضرر کرده است. درباره سوزان ساراندون نیز رقم مشخصی برای زیان ناشی از قطع همکاری اعلام نشده است. درباره سامیه حلبی، کندیس بریتز، ویت تان نگوین یا ناتان ثرال نیز رقم دقیق خسارت مالی در منابع عمومی منتشر نشده است.
در چنین شرایطی، آنچه می‌توان با اطمینان بیشتری ثبت کرد، خود فرصت از دست‌رفته است: یک فیلم، یک سمت مدیریتی، یک کرسی دانشگاهی، یک نمایشگاه، یک سخنرانی، یک تور کتاب یا چند اجرای موسیقی.
جایزه ۱۰ هزار یورویی که پرداخت نشد
در میان پرونده‌های بررسی‌شده، جیمز بریدل یکی از معدود مواردی است که رقم مالی مشخصی دارد.
بریدل، هنرمند و نویسنده بریتانیایی، در سال ۲۰۲۴ به عنوان برنده جایزه نظریه معماری بنیاد شلینگ معرفی شده بود؛ جایزه‌ای به ارزش ۱۰ هزار یورو. اما در نوامبر همان سال، بنیاد اعلام کرد جایزه را به او پرداخت نخواهد کرد، زیرا او نامه‌ای را امضا کرده بود که خواستار تحریم مؤسسات فرهنگی اسرائیل بود. این پرونده یکی از روشن‌ترین نمونه‌های زیان مالی مستقیم و قابل اندازه‌گیری در میان موارد بررسی‌شده است: ۱۰ هزار یورو جایزه‌ای که قرار بود پرداخت شود و نشد.
در مقابل، شارون دودوآ اوتو، نویسنده بریتانیایی ـ آلمانی، در سال ۲۰۲۳ با توقف اهدای جایزه پیتر وایس به ارزش ۱۵ هزار یورو روبه‌رو شد. هیئت داوران این جایزه را به او اختصاص داده بود، اما پس از انتشار گزارش‌هایی درباره امضای یک دادخواست مرتبط با جنبش تحریم، عدم سرمایه‌گذاری و تحریم‌ها (BDS) از سوی او، شهر بوخوم در ۲۸ نوامبر اهدای جایزه را موقتاً متوقف کرد. این امضا مربوط به سال‌ها پیش از ۷ اکتبر ۲۰۲۳ بود. اوتو روز بعد اعلام کرد که از آن امضا فاصله می‌گیرد و جایزه را نمی‌پذیرد. درنهایت نیز جایزه به فرد دیگری اعطا نشد و مبلغ ۱۵ هزار یورویی آن به یک نهاد غیرانتفاعی اختصاص یافت.
مکلمور؛ هشت اجرای از دست‌رفته
یکی از تازه‌ترین پرونده‌ها مربوط به مکلمور، خواننده آمریکایی، است.
او پس از ۷ اکتبر به صورت علنی از فلسطینیان حمایت کرده و در اجراهای خود درباره جنگ غزه سخن گفته بود. در سپتامبر ۲۰۲۶، پس از اظهارات سیاسی او در یک اجرای نیوجرسی، مکلمور از ادامه همکاری به عنوان اجراگر افتتاحیه تور «لوپ» اد شیرن کنار گذاشته شد. طبق گزارش رویترز، او قرار بود در هشت اجرای باقی‌مانده از بخش آمریکایی تور روی صحنه برود. برگزارکننده تور اعلام کرد صاحبان محل‌های برگزاری اعلام کرده‌اند که حاضر به میزبانی برنامه‌هایی با حضور مکلمور نیستند.
این پرونده از نظر زمانی نیز با دیگر موارد گزارش تفاوت دارد؛ بسیاری از پرونده‌های اصلی این گزارش مربوط به ۲۰۲۳ و ۲۰۲۴ هستند، اما ماجرای مکلمور در سال ۲۰۲۶ نشان می‌دهد مناقشه بر سر هزینه‌های حرفه‌ای موضع‌گیری درباره فلسطین در سال‌های بعد نیز ادامه پیدا کرده است. رویترز همچنین گزارش کرده است که مکلمور پس از این اتفاق به فعالیت مستقل خود ادامه داده و درباره فلسطین موضع‌گیری کرده است.
پرونده‌های دیگری از هنر و ادبیات
باسمه‌الشریف، فیلمساز فلسطینی، نیز از جمله هنرمندانی بود که در فضای پس از ۷ اکتبر با یک تصمیم حرفه‌ای جنجالی مواجه شد. او در سال ۲۰۲۳ از یک جشنواره مهم کناره‌گیری کرد؛ این تصمیم پس از واکنش برگزارکنندگان به یک اعتراض حامی فلسطین و فضای ایجادشده پیرامون آن صورت گرفت. الشریف در گفت‌وگوهایی درباره شرایطی سخن گفت که به اعتقاد او، هنرمندان به دلیل بیان دیدگاه سیاسی خود با هزینه‌های حرفه‌ای مواجه می‌شوند.
در حوزه هنرهای تجسمی نیز نیکولاس یار، آهنگساز شیلیایی ـ آمریکایی، با لغو یک برنامه در آکادمی هنرهای زیبای مونیخ مواجه شد. آرشیوهای مستقل ثبت موارد سانسور هنری در آلمان این لغو را در ارتباط با انتقادهای او از اشغال و سیاست اسرائیل ثبت کرده‌اند.
همجا احسن، هنرمند و فعال بریتانیایی، نیز پس از انتشار مطالب مرتبط با فلسطین با تعلیق حساب کاربری خود در اینستاگرام مواجه شد. در آن پرونده، مدیران یک رویداد فرهنگی مدعی نقض حقوق علامت تجاری بودند، در حالی که احسن این توضیح را پوششی برای برخورد با محتوای سیاسی خود می‌دانست.
اعتراض جمعی؛ ده‌ها هنرمند کنار می‌روند
در کنار پرونده‌های فردی، حرکت‌های جمعی نیز شکل گرفت. در جشنواره‌های موسیقی و رویدادهای فرهنگی، گروهی از هنرمندان به جای آنکه منتظر تصمیم برگزارکننده بمانند، خودشان دست به تحریم زدند.
در سی‌تی‌اِم برلین، فهرست رسمی جشنواره در ۲۹ ژانویه ۲۰۲۴ نام بیش از ۲۰ هنرمند و گروهی را ثبت کرد که در همبستگی با فلسطین از حضور خود انصراف داده بودند. جشنواره نیز ضمن انتشار فهرست انصراف‌دهندگان، از تصمیم آنها تمجید یا انتقاد نکرد و اعلام کرد برنامه خود را با جایگزینی برخی اجراها تغییر داده است.
در ساوت بای ساوت‌وِست، شمار انصراف‌ها بیشتر بود و مجموعه‌ای از موسیقی‌دانان و گروه‌ها با اعتراض به حامیان مالی جشنواره کنار رفتند.
در گریت اِسکیپ نیز انصراف گسترده هنرمندان در اعتراض به ارتباط جشنواره با بارکلیز، موضوع را به یکی از پرونده‌های مهم تحریم فرهنگی در بریتانیا تبدیل کرد. گزارش‌ها از انصراف بیش از یک‌سوم هنرمندان برنامه خبر دادند.
در این پرونده‌ها هنرمند از ابتدا می‌داند که با کنار گذاشتن اجرا ممکن است دستمزد، دیده‌شدن یا فرصت ارتباط حرفه‌ای را از دست بدهد و همین هزینه را به عنوان بخشی از اعتراض خود می‌پذیرد.
از لغو برنامه تا تغییر سیاست یک نهاد فرهنگی
پرونده آرنولفینی نیز نشان می‌دهد که فشار فرهنگی می‌تواند در جهت عکس نیز عمل کند. پس از لغو برنامه‌های مرتبط با جشنواره فیلم فلسطین، بیش از ۱۴۰۰ هنرمند و فعال فرهنگی اعلام کردند که همکاری با این مرکز را متوقف خواهند کرد.
در اینجا هزینه احتمالی متوجه هنرمندان بود، اما فشار جمعی درنهایت بر خود نهاد فرهنگی نیز اثر گذاشت. آرنولفینی در ادامه بابت لغو برنامه‌ها عذرخواهی کرد.
این نمونه با پرونده‌های اخراج متفاوت است، اما برای درک فضای فرهنگی پس از ۷ اکتبر اهمیت دارد: واکنش حرفه‌ای به جنگ غزه تنها در قالب «هنرمند در برابر نهاد» شکل نگرفت؛ گاهی خود هنرمندان نیز از قدرت حرفه‌ای و امکان تحریم فرهنگی برای اعتراض استفاده کردند.
یک الگوی چندوجهی با یک وجه مشترک
کنار هم گذاشتن این پرونده‌ها نشان می‌دهد که هزینه حرفه‌ای موضع‌گیری درباره فلسطین پس از ۷ اکتبر ۲۰۲۳ اشکال متفاوتی داشته است.
در یک دسته، مجازات یا تغییر مستقیم موقعیت حرفه‌ای قرار دارد: کنار گذاشته شدن ملیسا باررا از «جیغ»، قطع همکاری با سوزان ساراندون، برکناری دیوید ولاسکو از «آرت‌فروم»، کنار رفتن ماها دخیل از جایگاه مدیریتی، پایان همکاری غسان حاج با مؤسسه ماکس پلانک و پس گرفتن دعوت دانشگاه کلن از نانسی فریزر.
در دسته دوم، لغو یا تعلیق فرصت‌های فرهنگی قرار می‌گیرد؛ نمایشگاه سامیه حلبی، نمایشگاه کندیس بریتز، برنامه ویت تان نگوین، بخشی از برنامه‌های ناتان ثرال و موارد مشابه در آلمان در این گروه قرار دارند.
دسته سوم، پرونده‌هایی است که علت تصمیم درباره آنها به صراحت گفته نشده است و تلاش کردند به بهانه‌های مختلف ربط دهند؛ مانند Arabian Panther، جوهانا هدوا و برخی پرونده‌های رسانه‌ای. در این موارد، طرف حاکم تصمیم را به مسائل اداری، امنیتی، برنامه‌ریزی یا مدیریتی نسبت می‌دهد و اما رسانه‌ها و خود افراد ارتباط آن را با موضع‌گیری درباره فلسطین مطرح می‌کنند.
دسته چهارم نیز انصراف داوطلبانه هنرمندان است؛ از CTM و SXSW تا گریت اِسکیپ و هنرمندانی که آثارشان را از نمایشگاه باربیکن خارج کردند. در این موارد، فرصت حرفه‌ای از سوی نهاد سلب نشده، بلکه خود هنرمند تصمیم گرفته است از آن صرف‌نظر کند. اسناد رسمی باربیکن و CTM نیز این تفاوت را به روشنی نشان می‌دهند.
درنهایت، گروهی از پرونده‌ها نیز هزینه مالی مستقیم و قابل اندازه‌گیری دارند. در مورد جیمز بریدل، رقم ۱۰ هزار یورو جایزه به‌طور مشخص اعلام شده است. در مورد مکلمور، تعداد هشت اجرای باقی‌مانده تور اد شیرن مشخص است، اما مبلغ قرارداد منتشر نشده است. در بسیاری از پرونده‌های دیگر نیز می‌توان از «فرصت حرفه‌ای از دست‌رفته و ضررهای مالی پنهان اعلام نشده» سخن گفت.
پرونده‌ها از نظر نوع تصمیم، میزان ارتباط با موضع‌گیری سیاسی، شدت پیامد حرفه‌ای و حتی جهت فشار با یکدیگر تفاوت دارند. در برخی موارد، نهادها همکاری خود را قطع کرده‌اند؛ در برخی موارد نمایشگاه یا سخنرانی لغو شده؛ در برخی موارد فرد با تعلیق یا از دست دادن جایگاه مواجه شده و در موارد دیگری، خود هنرمندان از فرصت‌های حرفه‌ای کنار رفته‌اند.
آنچه میان پرونده‌ها مشترک است، این است که نسل‌کشی در غزه و تلاش‌های طبقه حاکم در غرب بر سر نحوه سخن گفتن درباره اسرائیل و فلسطین، پس از ۷ اکتبر ۲۰۲۳ از سطح بحث‌های رسانه‌ای و شبکه‌های اجتماعی فراتر رفت و در فضای فرهنگی غرب به موضوعی با پیامدهای واقعی برای فعالیت حرفه‌ای تبدیل شد. اخراج، تعلیق، لغو یک برنامه، پایان قرارداد، از دست رفتن یک جایگاه، انصراف داوطلبانه و... بخشی از تقابل‌های طبقه حاکم و هنرمندان و چهره‌های غرب حامی فلسطین است.