کدام شخصیتها و رسانهها از ایران بهعنوان چهارمین ابرقدرت جهان نام بردند؟
استاد علوم سیاسی دانشگاه شیکاگو
۱۷ فروردین ۱۴۰۵ نوشت: «چهارمین مرکز قدرت جهانی بهسرعت در حال ظهور است: ایران».
حضرت آیتاللهالعظمی امام سیّد مجتبی حسینی خامنهای، رهبر معظّم انقلاب و فرمانده کل قوا، روز دوشنبه در پیامی به مناسبت سالگرد روزهای آغازین جنگ تحمیلیِ اول و ایامالله دفاع هشتساله و ماندگار ملّت ایران خاطرنشان کردند: «آن روزهایی که آنان دوست دارند کشور ما را به آن برگردانند، روزهایی بود پر از عقبماندگی، ذلّت و خواری، وابستگی، و بدنامی ایران در جهان اسلام؛ و این روزهایی که در آن هستیم پُر است از پیشرفت، عزّت، استقلال، و قدرِ اَعلای اعتبار در جهان اسلام و بلکه کلّ جهان. امروز کسانی ما را ابرقدرت چهارم دنیا میدانند. البته آنان بر اساس محاسبات دنیایی چنین میگویند؛ ولی محاسبات الهی، کشوری که خود را متعلّق به عترت طاهره صلواتالله و سلامهعلیهماجمعین میداند و عمدۀ مردمانش دلبستۀ آن والامقامانند و برای اقامۀ حق هراسی ندارند را قدرت اوّل جهان میداند».
در این مطلب، به نمونههایی از شخصیتها و رسانههایی که از ایران بهعنوان چهارمین ابرقدرت جهان نام بردند، اشاره میکنیم.
۱. رابرت اِی. پیپ (Robert A. Pape)، استاد علوم سیاسی دانشگاه شیکاگو- ۱۷ فروردین ۱۴۰۵
مقاله «رابرت پیپ» در بخش دیدگاه نیویورکتایمز با عنوان The War Is Turning Iran Into a Major World Power «جنگ، ایران را به یک قدرت بزرگ جهانی تبدیل میکند» منتشر شده است.
«رابرت پیپ، استاد علوم سیاسی دانشگاه شیکاگو، پس از جنگ اخیر در مقالهای در نیویورکتایمز استدلال کرد که ایران بهسرعت در حال تبدیلشدن به چهارمین مرکز قدرت جهانی در کنار آمریکا، چین و روسیه است؛ نظریهای که پس از آن در رسانهها و محافل تحلیلی مختلف با تعابیری چون «چهارمین قدرت جهانی» و حتی «چهارمین ابرقدرت جهان» بازتاب یافت. عبارت رابرت پیپ دقیقاً «fourth center of global power» است. استدلال او این است که ایران در پی تحولات اخیر، به یک «مرکز مستقل قدرت جهانی» تبدیل میشود؛ یعنی دولتی که میتواند بر رفتار قدرتهای بزرگ و بر یک متغیر حیاتی نظام جهانی اثر تعیینکننده بگذارد.
پیپ در همان ابتدای مقاله مینویسد که تصور رایج، وجود سه مرکز اصلی قدرت جهانی ـ آمریکا، چین و روسیه ـ بوده، اما:
«A fourth center of global power is quickly emerging- Iran»
یعنی: «چهارمین مرکز قدرت جهانی بهسرعت در حال ظهور است: ایران».
او تصریح و استدلال میکند که موقعیت جغرافیایی ایران، اهرم تنگه هرمز و توان تحمیل هزینه بر اقتصاد جهانی، نوعی قدرت ساختاری جدید به ایران داده است. در پایان مقاله نیز صریحاً میگوید اگر این وضعیت تثبیت شود، نظام بینالملل میتواند حول ایران بهعنوان چهارمین مرکز قدرت جهانی بازآرایی شود.
۲. تکرار صریح نظریه پیپ در مصاحبه با Democracy Now- ۲۰ فروردین ۱۴۰۵
سه روز بعد، پیپ در مصاحبهای مفصل بار دیگر گفت ایران اکنون در حال تبدیلشدن به «چهارمین مرکز قدرت جهان» است و سه مرکز دیگر را آمریکا، چین و روسیه نام برد. او در آن مصاحبه، افزایش قدرت ایران را نتیجه ترکیب موقعیت تنگه هرمز، توان تابآوری نظامی و کاهش قابلیت آمریکا برای تحمیل اراده خود در خلیجفارس دانست.
۳. ایندیا تودی- ۳ اردیبهشت ۱۴۰۵: دقیقاً «چهارمین ابرقدرت جهان»
رسانه هندی India Today حتی از تعبیر صریحتر استفاده کرد و تیتر زد:
Is Iran emergingastheworld›sfourthsuprpower?
یعنی: «آیا ایران در حال تبدیلشدن به چهارمین ابرقدرت جهان است؟»
این رسانه نظریه پیپ را مبنای تحلیل خود قرار داد و توضیح داد که این جایگاه احتمالی نه از برابری اقتصادی و نظامی ایران با سه قدرت دیگر، بلکه از ترکیب «تابآوری در جنگ» و اهرم ژئوپلیتیکی تنگه هرمز ناشی میشود.
۴. اندیشکده Institute for Peace & Diplomacy
«کریستوفر مات» در مقالهای بهتاریخ ۲۶ خردادماه ۱۴۰۵ در «مؤسسه صلح و دیپلماسی» نیز نوشت که جنگ ایران بحثهایی را درباره محدودیت قدرت آمریکا و همچنین ادعاهایی درباره تبدیل ایران به «چهارمین قدرت جهانی» (fourth global power) پدید آورده است.
نویسنده تعبیر «چهارمین قدرت جهانی» و اصل این گفتمان را بهعنوان یک بحث واقعی در محافل تحلیلی ثبت میکند.
۵. پاکستانتودی- ۱۶ مرداد ۱۴۰۵
روزنامه Pakistan Today نیز مقالهای با عنوان: How Iran Emerged as Fourth Centre of Global Power منتشر کرد و بهتفصیل نظریه تبدیل ایران به «چهارمین مرکز قدرت جهانی» را بررسی کرد. نویسنده توضیح داد که استدلال پیپ بر تعداد جنگندهها یا اندازه اقتصاد ایران متکی نیست، بلکه بر توان ایران برای تحمل حملات گسترده، حفظ ساختار سیاسی، ادامه عملیات متقابل و جلوگیری از تحقق کامل اهداف یک قدرت بزرگ استوار است.
۶. ۲۱ فروردین ۱۴۰۵، خبرگزاری تسنیم یادداشتی با تیتر «تولد چهارمین ابرقدرت جهان در ۴۰ روز» منتشر کرد و در متن آن نوشت که پس از جنگ، ایران به سطحی رسیده که از آن به عنوان «چهارمین ابرقدرت جهان» یاد میشود.
7. ۲۰ اردیبهشت ۱۴۰۵ نیز دکتر حمیدرضا حاجیبابایی، نایبرئیس مجلس شورای اسلامی، صریحاً گفت: «ایران به چهارمین ابرقدرت جهان تبدیل شده است.» او این گزاره را به تحلیلهای دانشگاهی، از جمله دانشگاه شیکاگو، مستند کرد.
همچنین ۳۱ تیر ۱۴۰۵، حجتالاسلام والمسلمین حبیبالله شعبانی موثقی، نماینده ولیفقیه در همدان، گفت جنگ اخیر و همراهی ملی موجب شده است که ایران به «قدرت چهارم جهانی» تبدیل شود.