اقتصاد ایران در شرایط فعلی ظرفیت اصلاحات ندارد
استاد اقتصاد دانشگاه با انتقاد از اجرای اصلاحات قیمتی در شرایط فعلی، گفت: افزایش قیمتها نمیتواند راهکار مناسبی برای اصلاح ساختارهای اقتصادی در مقطع فعلی باشد.
مرتضی افقه در گفتوگو با ایسنا، درباره عوامل مؤثر بر رشد منفی اقتصاد در سه ماهه ابتدائی سال اظهار کرد: اگر فکر کنیم اشکال از بیرون است؛ به سمت این میرویم که با عوامل بیرونی دربیفتیم یا مشکلات بیرونی را عامل اصلی بدانیم؛ اما اگر بدانیم ساختارهای داخلی ناکارآمد است و اقتصاد را دچار ضعف میکند؛ باید روی همان موضوع تمرکز کنیم.
او ادامه داد: متاسفانه در تمام این مدت، حتی اقتصادخواندههای ما هم اشکالات را از بیرون میدیدند اما همین عوامل داخلی باعث شده در طول سالهای پس از انقلاب به فروش نفت و تامین نیازهایمان از خارج وابسته بمانیم.
وابستگی بالای تولید به واردات!
استاد اقتصاد دانشگاه با اشاره به وابستگی بخش تولید به واردات، گفت: به خصوص بخش تولید ما تا حدود ۸۰ درصد از نیازهای خود را از خارج تامین میکند؛ چه در حوزه ماشینآلات و چه در زمینه مواد اولیه. بنابراین از سال ۱۳۹۷ به این سو، به دلیل همان وابستگی و پس از تشدید تحریمها، عملا مشکلات خارجی نیز تشدید شد. در سه سال اخیر تقریبا میتوان گفت که حتی اگر جنگ هم اتفاق نمیافتاد؛ به چیزی شبیه وضعیت فعلی دچار میشدیم.
افقه درباره پیشنهاد برخی کارشناسان برای اجرای اصلاحات اقتصادی در حوزه انرژی و نرخ ارز، تصریح کرد: اینکه میگویند اگر این کار (آزادسازی نرخ ارز) را نمیکردید قحطی میشد؛ اشتباه است. خیلی فرقی نمیکند که جنس در فروشگاهها نباشد و مردم نتوانند آن را تامین کنند یا جنس باشد ولی آن قدر گران شده باشد که نتوانند آن را خریداری کنند. این توجیه نادرست برای کار نادرست است. متاسفانه برخی هم معتقدند در شرایط سخت باید این اصلاحات انجام شود.
او گفت: اصلاحات، در شرایط فعلی اصلا نباید اصلاحات قیمتی باشد. از نظر برخی، اصلاح اقتصادی فقط افزایش قیمت است؛ یعنی انگار بهجز قیمت، متغیر دیگری را در اقتصاد نمیشناسند. خطرناکترین کار در حال حاضر اصلاح اقتصادی است که از آن با عنوان جراحی یا اصلاح اقتصادی یاد میکنند. در یک سری ساختارهای ناکارآمد، دست به کاری زده شود که شرایط را بدتر کند؛ از جمله همان اقدام آزادسازی نرخ ارز در سال گذشته.
نه اصلاح قیمتی نه غیرقیمتی
استاد اقتصاد دانشگاه با اشاره به سیاست یکسانسازی نرخ ارز تصریح کرد: من صریحا در همان جلسهای که رئیس بانک مرکزی حضور داشتند، گفتم هرگز نمیتوانید در شرایط فعلی نرخ ارز را یکسان کنید. هیچوقت هم یکسان نشده است. آنها فکر میکردند میتوانند نرخ ارز را یکسان کنند اما عملا دولت و بانک مرکزی دنبالهرو بازار آزاد میشوند؛ ولی چون محدودیت دارند و به دلیل مشکلات اجتماعی ناشی از افزایش قیمت، عملاً همیشه حداقل دو نرخ باقی میماند مثل الان.
افقه درباره اصلاحات غیرقیمتی که میتوان در شرایط فعلی اجرا کرد، اظهار کرد: اکنون هیچ اصلاح اقتصادی نمیتوانند انجام دهند. اصلاح غیرقیمتی هم نمیتوانند انجام دهند؛ برای اینکه شرایط خیلی خیلی حساس شده است. تنها کاری که دولت اکنون باید انجام دهد این است که همانطور که همین الان وارد عمل شده، بیشتر هم وارد عمل شود.
او افزود: کنترلها را باید افزایش دهند. جیرهبندی مثل همه جنگها، حتی کشورهای توسعهیافته و لیبرال هم در شرایط بحرانی و جنگی، دولت تمام قد وارد میشود؛ کنترل سرمایه، جلوگیری از خروج سرمایه، کنترل قیمتها، جیرهبندی، کالابرگ و همه این کارهایی که الان انجام میدهند. دولت اکنون فقط باید تمرکز کند تولید فعلی چگونه به دست همه مردم برسد تا آسیبهای اقتصادی و به دنبال آن، آسیبهای دیگر ایجاد نشود.