مأموریت نسل جوان برای فتح قلههای پیشرفت(یادداشت روز)
مسعود اکبری
۱- روز گذشته رهبر معظم انقلاب، حضرت آیتالله العظمی
سید مجتبی خامنهای در پیامی به مناسبت بازگشایی مدارس و دانشگاهها، بار دیگر گفتمان تعلیم و تربیت را در تراز انقلاب اسلامی بازخوانی کردند. این پیام، صرفاً یک پیام تبریک یا پیام مناسبتی نبود، بلکه سندی راهبردی است که در آن، مأموریت تاریخی نسل جوان، مسئولیت نظام آموزشی، جایگاه معلمان و اساتید و حتی نسبت دانش با امنیت و اقتدار ملی بهروشنی تبیین شده است.
۲- رهبر معظم انقلاب در بخشی از این پیام، با تعبیری راهبردی، مأموریت نسل جوان را چنین ترسیم کردند: «مأموریت تاریخی دانشآموزان و دانشجویان، فتح قلّههای پیشرفت است.» این تعبیر، در واقع بازتعریف نقش دانشآموز و دانشجو از یک مصرفکننده صرف دانش به یک کنشگر فعال در مسیر پیشرفت کشور است.
در نگاه رهبری، مدرسه و دانشگاه تنها محل کسب مدرک و گذراندن آزمون نیست؛ بلکه قرارگاههایی هستند که از دل آنها آینده یک ملت ساخته میشود. از این منظر، پیشرفت یک مفهوم انتزاعی نیست؛ بلکه مسیری است که باید گامبهگام طی شود و سنگبنای آن در کلاسهای درس گذاشته میشود. ایشان در ادامه، این مأموریت را با جزئیات بیشتری تبیین میکنند: «مرزهای دانش را بشکنید و مدرسه و دانشگاه را کانون پیشرفتگی وطن خود بنمایید.»
تعبیر «شکستن مرزهای دانش» اشارهای صریح به ضرورت عبور از تقلید و مصرفکنندگی علمی و حرکت به سمت تولید علم، نوآوری و مرجعیت علمی است. در واقع، رهبری از نسل جوان میخواهند که نهتنها در مسیر علمی جهان حرکت کنند، بلکه خود مسیرساز باشند. این همان آرمانی است که در بیانیه گام دوم انقلاب نیز بر آن تأکید شده بود؛ آرمانی که در آن ایران باید به جایگاهی برسد که دیگران برای آموختن به آن مراجعه کنند، نه اینکه ما همیشه شاگرد دیگران باشیم.
۳- رهبر معظم انقلاب در بخش دیگری از این پیام، افق پیش رو را اینگونه ترسیم میکنند: «طلیعۀ سال نو تحصیلی نویدبخش حرکت پرشتاب ملّت بهسوی آیندهای روشن و شکوهمند میباشد.»
این جمله، پیامآور امید و پویایی است. در شرایطی که دشمنان همواره تلاش میکنند آینده ایران را تاریک و به عبارتی بنبستنمایی کنند، رهبر رشید انقلاب با تعبیر «آیندهای روشن و شکوهمند»، مسیر پیش رو را مسیر تعالی و افتخار معرفی میکنند. این امید، نه از سر خوشبینی، بلکه بر پایه واقعبینی و شناخت دقیق ظرفیتهای واقعی نسل جوان و سرمایه انسانی ایران اسلامی ترسیم شده است.
و در نهایت، ایشان مهارتهای کلیدی لازم برای این مسیر را چنین برمیشمارند که «درست فکر کردن و ابتکار ورزیدن را تمرین کنید.»
رهبر حکیم انقلاب از دانشآموزان و دانشجویان میخواهند که نه فقط مطالب را حفظ کنند، بلکه بیاموزند چگونه فکر کنند، چگونه مسئله را تحلیل کنند و چگونه راهحلهای نو ارائه دهند. «ابتکار» در این جمله، کلیدواژهای است که نظام آموزشی را به سمت پرورش خلاقیت، کارآفرینی و نوآوری سوق میدهد.
۴- نکته مهم دیگر در این پیام، به رسالتی فرهنگی و تمدنی اشاره دارد که فراتر از پیشرفت مادی و علمی است و آن اینکه: «پاسدار ریشههای هویت ملی و زبان مادری و پرچم مقدس نظام اسلامی و استقلال فرهنگی باشید.»
در حقیقت در زمانهای که تهاجم فرهنگی، مرزهای هویتی ملتها را نشانه گرفته است، رهبری از نسل جوان میخواهند که نهتنها در علم پیشتاز باشند، بلکه در حفظ و حراست از هویت خود نیز کوشا باشند.
بر همین اساس، «ریشههای هویت ملی» اشارهای است به تاریخ، فرهنگ، زبان و تمدن ایرانی که قرنهاست ستونهای اصلی این سرزمین را تشکیل دادهاند.
تأکید بر «زبان مادری» نیز نکتهای قابل تأمل است. در حالی که نظام سلطه همواره سعی در حذف یا کمرنگ کردن زبانهای محلی و ملی دارند، رهبر معظم انقلاب از آن به عنوان بخشی از هویت و سرمایه فرهنگی ملت یاد میکنند. این نگاه، نهتنها به معنای حفظ زبان فارسی است، بلکه احترام به تنوع زبانی و فرهنگی اقوام ایرانی را نیز در بر میگیرد.
«پرچم مقدس نظام اسلامی» نیز تعبیری است که پیوند نسل جوان با آرمانهای انقلاب و نظام مقدس جمهوری اسلامی ایران را یادآوری میکند. این پرچم، نماد استقلال، آزادی و جمهوری اسلامی است؛ نمادی که چندین نسل برای برافراشتن آن جانفشانی کردهاند و نسل امروز باید پاسدار آن باشد.
اما شاید کلیدیترین بخش این جمله، تعبیر «استقلال فرهنگی» باشد. استقلال فرهنگی به معنای آن است که ملت ایران در مواجهه با فرهنگهای دیگر، نه منفعل باشد و نه مقلد؛ بلکه با اعتماد به داشتههای خود، به تعامل فعال و سازنده بپردازد. این همان مسیری است که میتواند ایران را از آسیبهای تهاجم فرهنگی مصون نگه دارد.
۵- بخش دیگری از این پیام، به یکی از مطالبات دیرینه جامعه فرهنگی کشور اشاره دارد و آن اینکه: «مسئولان برای بهبود معیشت معلمان و اساتید تلاش مؤثر نمایند.»
این بخش از پیام، در حقیقت دستورالعملی صریح به مسئولان نظام است. رهبر حکیم انقلاب با علم به اینکه معلمان و اساتید، سنگبنای تعلیم و تربیت هر جامعهای هستند، بر ضرورت رفع دغدغههای معیشتی آنان تأکید میکنند. در واقع، اگر قرار است مدرسه و دانشگاه به کانون پیشرفت تبدیل شوند، نخست باید کسانی که این رسالت را بر دوش دارند، از آرامش اقتصادی برخوردار باشند. همچنین، «تلاش مؤثر» تعبیری است که نشان میدهد رهبر معظم انقلاب تأکید دارند که بهبود معیشت معلمان و اساتید، به وعده و شعار محدود نشود؛ بلکه خواستار اقدامات عملی، پایدار و اثرگذار در بهبود وضعیت معیشتی معلمان و اساتید هستند. این مطالبه، نه یک درخواست صنفی، بلکه یک ضرورت راهبردی است؛ چرا که سرنوشت نسل آینده به دست معلمانی سپرده شده است که اگر دغدغه معیشت داشته باشند، نمیتوانند با آرامش و تمرکز کامل به تربیت نسل جوان بپردازند.
این نکته از پیام رهبر انقلاب، در حقیقت یادآور این حقیقت است که سرمایهگذاری بر روی معلمان، سرمایهگذاری بر روی آینده کشور است. اگر جامعه میخواهد از ثمرات علمی و فرهنگی برخوردار شود، باید ابتدا باغبانان این بوستان را تکریم و تأمین کند.
۶- نکته بعدی در این پیام، یکی از عمیقترین و راهبردیترین بخشهای آن است که پیوند میان علم، اخلاق و امنیت ملی را ترسیم میکند و آن اینکه «در روزگاری که توحّش نظام سلطه خصوصاً دولت جنایتکار امریکا و نظام جعلی صهیونی بیداد میکند، قدرت برآمده از دانش همراه با تقوا و اخلاق، چونان سپری پولادین و شمشیری بُرّان است که دستان متجاوز آنان را از سر بشریّت کوتاه میسازد.»
این بخش از پیام، در واقع تحلیل رهبر معظم انقلاب از شرایط جهانی و جایگاه علم در معادلات قدرت است. تعبیر «توحش نظام سلطه» اشارهای است به سیاستهای زورگویانه و ضدبشری آمریکا و رژیم صهیونیستی، که با جنگ، تحریم، ترور و جنایت، امنیت و آرامش ملتها را هدف قرار دادهاند. در چنین شرایطی، رهبری راه مقابله را نه در انفعال، بلکه در قدرتیابی از طریق دانش میدانند.
اما نکته مهم اینجاست که این قدرت علمی، تنها در صورتی میتواند «سپر پولادین» و «شمشیر برّان» باشد که با «تقوا و اخلاق» همراه شود. دانش بدون اخلاق، میتواند به ابزاری برای سلطه و تخریب تبدیل شود؛ همانطور که در تمدن غرب شاهد آن هستیم. اما دانشی که با تقوا و اخلاق همراه باشد، میتواند نیرویی برای عدالت، صلح و کرامت انسانی باشد.
این نگاه، در حقیقت بازخوانی همان مفهوم «علم نافع» در فرهنگ اسلامی است. علمی که به نفع بشریت باشد، نه علیه آن. علمی که در خدمت پیشرفت، امنیت و تعالی باشد، نه در خدمت سلطه و جنایت و تجاوز. از این منظر، این بخش از پیام رهبر حکیم انقلاب، هم دعوت به پیشرفت علمی است و هم هشداری درباره مسئولیت اخلاقی دانش.
۷- نکته بعدی در این پیام، یکی از احساسیترین و در عین حال راهبردیترین بخشهای آن است که پیوندی عمیق میان عرصه آموزش و عرصه مقاومت برقرار میکند و آن اینکه: «همنوا با مادران و پدران داغدار، بار دیگر یاد دانشآموزان شهید در جنگ تحمیلی اخیر را گرامی میداریم... این اندوه، ذهن ما را به سَمت صحیح منازعۀ بین خیر و شر و جنگ بین حق و باطل راهنمایی خواهد کرد.»
این تعبیر، نشان میدهد که مقاومت ملت ایران، همچنان ادامه دارد و نسل جوان نیز در این مسیر، جانفشانی کرده است.
اما نکته مهمتر، تفسیر رهبری از این اندوه است. ایشان این غم را نه به عنوان یک احساس صرف، بلکه به عنوان راهنمایی برای درک «منازعه بین خیر و شر» و «جنگ بین حق و باطل» معرفی میکنند. در واقع، رهبر حکیم انقلاب از این رویداد تلخ، درسی راهبردی استخراج میکنند و آن اینکه «ملت ایران در یک نبرد تاریخی میان حق و باطل قرار دارد و نسل جوان باید با درک این واقعیت، مسیر خود را انتخاب کند.»
این پیوند میان مدرسه و جبهه مقاومت، یادآور دوران دفاع مقدس است؛ دورانی که دانشآموزان و دانشجویان، هم در کلاس درس و هم در سنگر جهاد حاضر بودند. امروز نیز به تعبیر رهبر انقلاب، همان مسیر ادامه دارد و نسل جدید باید با علم و ایمان، هم در عرصه پیشرفت و هم در عرصه مقاومت، نقشآفرین باشد.
۸- ششمین و آخرین نکته این پیام، به جایگاه والای معلمان و اساتید اختصاص دارد و آن اینکه «ما همه وامدار معلّمان و اساتید خود در هر مقطعی از دورۀ تحصیلی هستیم. این قشر عزیز و محبوب که اغلب با خالصترین عواطف شاگردانشان مواجه میشوند، شایستۀ آن هستند که در مجامع و زمانهای مختلف مورد تکریم همگان باشند.»
این جمله، در حقیقت ادای احترامی صمیمانه از سوی رهبر انقلاب به جامعه معلمان و اساتید است. تعبیر «وامدار» نشاندهنده آن است که هیچکس در جامعه بینیاز از معلم نیست؛ همه مدیون تلاش معلمان و اساتید خود هستند. این نگاه، جایگاه معلم را از یک شغل صرف، به یک رسالت الهی و انسانی ارتقا میدهد.
۹- مهر امسال با اندوهی آمیخته است و آن اندوه، فراق فرزندان سفرکردهای است که در مسیر حق و مقاومت جانفشانی کردند. اما همین اندوه، میتواند نیرویی مضاعف برای ادامه راه آنان باشد. راهی که به تعبیر رهبر معظم انقلاب، مسیری برای «فتح قلّههای پیشرفت» و «آیندهای روشن و شکوهمند» است. انشاءالله.