عرضه فراوان و تغییر الگوی تقاضا
نقاشیای هست که همیشه در ذهن دارم؛ من و بابا با هم کشیدیم. رنگهای درخشانش در ذهنم هست. درختان و خانه و سلسلهجبالی که همیشه در نقاشیهای کودکیام از پس آن خورشید میخندید. چقدر دلم برای خرید وسایل نقاشی و نوشتافزارِ اول مهر و کشیدن نقاشیهای دستهجمعی و خانوادگی در طول سال تحصیلی تنگ است. چقدر دلتنگ درستکردن کاردستیهای مدرسه با بابا هستم. خدای من! یک ساعت بینهایت زیبای مقوایی درست کردیم و بهجای هر عددش یک قلب گذاشتیم، غافل از اینکه همان دقایق با هم بودن، قلب زندگیمان بود. باران گلهای کاغذی در تمامی نقاشیهایی که در ذهن دارم، میبارد. من یک لباس نارنجی به رنگ خورشید پوشیدم و درست مثل خورشید خندان و همیشگی نقاشیهایم لبخند زدم، واقعیِ واقعی.
چالش بازار نوشتافزار تنها کاهش فروش در فصل بازگشایی نیست؛ کوچکشدن سبد خرید خانوارها همزمان با افزایش هزینه تأمین، میتواند مدل فعالیت بنگاهها را تغییر دهد. در صنعتی وابسته به واردات بخشی از مواد اولیه و کالا، افزایش هزینه تأمین موجودی، نیاز به سرمایه در گردش را بالا میبرد و طولانیتر شدن فاصله میان پرداخت هزینه و فروش، فشار مالی بنگاهها را افزایش میدهد. از سوی دیگر، تبدیل خریدهای یکجای خانوار به خریدهای کوچک و مرحلهای، فروشندگان را به نگهداری طولانیتر موجودی و تولیدکنندگان را به تطبیق برنامه تأمین و تولید با تقاضای پراکنده وادار میکند؛ بنابراین حتی با بازگشت بخشی از تقاضا در مهرماه، مسئله صنعت تنها میزان فروش نیست؛ بلکه سازگاری زنجیره تولید و توزیع با الگوی جدید تقاضاست. در این میان، تأمین ارز، ثبت سفارش و روان بودن واردات نیز برای حفظ عرضه و کنترل قیمت اهمیت دارد. بازگشت تقاضا بدون اصلاح این گلوگاهها، لزوماً به رونق پایدار صنعت منجر نخواهد شد.
تغییر الگوی خرید مصرفکننده در بازار
کاهش خرید نوشتافزار را نمیتوان به معنای ازبینرفتن تقاضا دانست، چرا که رفتار مصرفکنندگان نیز تغییر کرده و خانوادهها بخشی از خریدهای خود را که پیشتر بهصورت یکجا در مرداد و شهریور انجام میدادند، به ماههای بعد موکول کردهاند.
عالیپور هریسی عضو هیئتعلمی دانشگاه تهران و فعال حوزه نوشتافزار به مشکلات زنجیره تأمین پرداخته و میگوید: «در گذشته برخی تأمینکنندگان خارجی مواد اولیه با تولیدکنندگان ایرانی بهصورت اعتباری کار میکردند و پرداخت هزینه مواد اولیه گاهی تا ۶ ماه یا یک سال پس از تأمین انجام میشد، اما این رویه تغییر کرده و تولیدکنندگان اکنون ناچارند بخش قابلتوجهی از هزینه مواد اولیه را پیش از دریافت کالا پرداخت کنند. این تغییر، سرمایه در گردش موردنیاز بنگاهها را افزایش داده و در شرایط رشد نرخ ارز، فشار بیشتری بر تولیدکننده وارد کرده است.»
وی مشکل دیگر را افزایش ریسک و عدم قطعیت در حملونقل عنوان کرده و میافزاید: «تولیدکننده نمیتواند با اطمینان پیشبینی کند که محموله مواد اولیه چه زمانی به انبار خواهد رسید و همین موضوع باعث میشود، تأمین مواد اولیه بااحتیاط بیشتری انجام شود. از سوی دیگر، افزایش هزینه حمل زمینی و دریایی نیز به هزینههای تولید اضافه شده است. نااطمینانی در زمان ورود مواد اولیه موجب شده تولیدکننده برای حفظ روند تولید، مواد بیشتری را زودتر تأمین کند که این مسئله نیز به افزایش سرمایه در گردش موردنیاز منجر میشود.»
عالیپور هریسی با اشاره به بررسی رفتار خرید حدود ۱۸۰۰ واحد صنفی عمدهفروش و خردهفروش در سراسر کشور توضیح میدهد: «این بررسی نشان میدهد میزان کاهش خرید در استانهای مختلف یکسان نبوده و در برخی مناطق افت بیشتری مشاهده شده است. برآورد این مجموعه از نمونههای مورد بررسی نیز حاکی از کاهش حدود ۵۲ درصدی در سبد خرید بوده است، هرچند او تأکید کرد این رقم یک آمار رسمی و سراسری نیست و براساس نمونهگیری انجامشده بهدستآمده است.» وی درعینحال از بهبود نسبی بازار در روزهای اخیر خبر داده و میگوید: «طی هفت تا ده روز گذشته، بهویژه سه روز اخیر، روند خرید در تهران صعودی شده و در برخی واحدهای صنفی مورد بررسی، میزان خرید نسبت به ابتدای هفته قبل حدود ۳۴ درصد افزایشیافته است.» عالیپور هریسی معتقد است: «بخشی از کاهش خرید احتمالاً ناشی از تعویق تقاضاست و درصورتیکه اتفاق خاصی رخ ندهد، میتوان انتظار داشت در شهریور و مهرماه خریدهای بیشتر اما در دفعات و حجمهای کوچکتر انجام شود و بخشی از افت فروش جبران شود.»
افت تقاضا در آستانه بازگشایی مدارس
محسن گلستانی، رئیس اتحادیه صنف فروشندگان نوشتافزار، با اشاره به وضعیت بازار نوشتافزار در آستانه بازگشایی مدارس میگوید: «معمولاً رونق فصلی این بازار از اواخر مرداد یا اوایل شهریور آغاز میشود، اما امسال تا نیمه شهریور هنوز نشانهای از شوروشوق خرید همزمان با بازگشایی مدارس دیده نمیشود و وضعیت بازار تقریباً مشابه روزهای عادی است. بازار از نظر تقاضا با بحران مواجه شده که یکی از دلایل اصلی آن، کاهش قدرت خرید خانوارها و حرکت مصرفکنندگان به سمت خریدهای اقتصادیتر است. افزایش قیمتها نیز عامل دیگری است که تقاضا را تحتتأثیر قرار داده است.» گلستانی میافزاید: «غیرحضوری بودن مدارس در بخشی از سال گذشته نیز بر بازار امسال اثر گذاشته است، چرا که بخشی از نوشتافزار خریداریشده در سال گذشته مصرف نشده و خانوادهها آن را برای سال تحصیلی جدید نگه داشتهاند. از سوی دیگر، باوجود تأکید وزارت آموزشوپرورش بر بازگشایی حضوری مدارس، نگرانی نسبت به تداوم آموزش حضوری در سایه شرایط موجود همچنان وجود دارد و همین موضوع میتواند خرید نوشتافزار را به تعویق بیندازد. پیشبینی ما این است که خریدهای خانوارها احتمالاً به اواخر شهریور موکول شود و بهجای خرید یکجای لوازم موردنیاز برای کل سال تحصیلی، خریدها به شکل مرحلهای و متناسب با نیاز چند ماه انجام شود.»
وی درباره وضعیت عرضه بیان میدارد: «حدود ۶۰ درصد اقلام پرمصرف تحصیلی از تولید داخل و حدود ۴۰ درصد از طریق واردات تأمین میشود، اما واردات امسال بهشدت کاهش یافته است. افزایش سهم تولید داخل در بازار به معنای رشد تولید نیست، بلکه کوچکشدن بازار باعث شده سهم تولید داخلی پررنگتر شود.» به گفته گلستانی، بخش قابلتوجهی از واردات شامل محصولاتی است که مشابه داخلی ندارند یا تولید داخل پاسخگوی نیاز بازار نیست؛ از جمله برخی لوازم هنری، ابزارهای مهندسی و نقشهکشی، ماژیک، رواننویس و لاکگیر. چین نیز یکی از مبادی اصلی تأمین این محصولات است.
رئیس اتحادیه صنف فروشندگان نوشتافزار مهمترین مشکل واردات را محدودیت ثبت سفارش دانسته و میگوید: «از تیرماه و در پی طرح بهینهسازی ارزی، ثبت سفارش واردات محصول نهایی نوشتافزار با محدودیت مواجه شده و شرایط جنگی و محدودیتهای لجستیک نیز این وضعیت را تشدید کرده است. او تأکید کرد مشکل اصلی فعالان این بخش تأمین ارز نیست، بلکه در مرحله ثبت سفارش، فرآیند واردات متوقف میشود.»
گلستانی درباره افزایش قیمت نوشتافزار نیز میگوید: «محصولات تولید داخل که به مواد اولیه خارجی وابستهاند و همچنین کالاهای وارداتی، به طور مستقیم از نرخ ارز تأثیر میپذیرند. جهش نرخ ارز از کانال ۸۰ تا ۹۰ هزار تومان در سال گذشته به بیش از ۲۰۰ هزار تومان، در کنار جهش قیمت محصولات پتروشیمی در اردیبهشتماه، هزینه تولید را افزایش داده است. بسیاری از اقلام نوشتافزار به مواد پلاستیکی و پتروشیمی وابستهاند و افزایش هزینههای اجاره، انرژی، مالیات، بیمه و دستمزد نیز به این فشار افزوده است. به بیان او، رشد قیمت نوشتافزار بین ۵۰ تا ۱۰۰ درصد بوده و فاصله میان این افزایش قیمت و تورم عمومی به معنای کاهش حاشیه سود تولیدکنندگان، واردکنندگان و خردهفروشان این بازار است.»
نوشتافزار ایرانی-اسلامی
دوازدهمین نمایشگاه «ایراننوشت» باهدف توزیع لوازمالتحریر ایرانی-اسلامی کار خود را از فردا آغاز میکند.
دوازدهمین دوره نمایشگاه «ایراننوشت»، با هدف عرضه نوشتافزار ایرانی-اسلامی از دوشنبه ۱۶ شهریور کار خود را در مصلی امام خمینی(ره) تهران آغاز کرده است. این نمایشگاه که تا ۳۱ شهریور برپاست، میزبان بیش از ۱۰۰ تولیدکننده است که محصولات خود را در ۷۰ غرفه عرضه میکنند.
این نمایشگاه تلاش دارد در کنار توجه به بُعد اقتصادی و عرضه آثار با کمترین حاشیه سود، از نظر محتوایی نیز محصولاتی را ارائه کند که متناسب با فرهنگ ایرانی-اسلامی باشد. بنا به گفته مسئولان، طراحی با موضوع شهدای جنگ رمضان، رهبر شهید ایران و توانمندیهای ایران در عرصه نظامی، فرهنگی و هنری از جمله موضوعات اصلی طرحهای امسال را تشکیل میدهد.
نوشتافزار ایرانیاسلامی تلاش کرده در یک دهه گذشته با ورود به تولید انواع محصولات نوشتافزار، سهم خود را از بازار افزایش دهد. تا پیشازاین، بیش از ۸۰ درصد از سهم بازار ایران را محصولات وارداتی عمدتاً از چین و هند تشکیل میداد، اما در یک دهه گذشته با رونق صنعت نوشتافزار، تنوعبخشی به محصولات، ارتقای کیفیت و جلبنظر خانوادهها، نوشتافزار ایرانی توانسته ۶۰ درصد از نیاز بازار را تأمین کند و در برخی از اقلام مانند خودکار، مداد و دفتر بیش از ۹۰ درصد از نیاز خریداران را پاسخ دهد.
این نمایشگاه هر روز تا ۳۱ شهریور تا ساعت ۲۲ برپاست.
عرضه بیش از تقاضا
محمودرضا صنعتکار، رئیس انجمن تولیدکنندگان نوشتافزار، میگوید: «ما از نظر تولید مشکلی نداریم و تولیدکنندگان در ماههای گذشته کار خود را انجام داده و محصولات را تولید و دپو کردهاند؛ حتی میتوان گفت که میزان تولید بیش از تقاضاست. متأسفانه امسال باتوجه به شرایطی که ایجاد شد، خانوادهها هنوز نسبت به حضوریشدن مدارس اطمینان حاصل نکردهاند. با وجود اینکه وزیر آموزشوپرورش و مسئولان بارها اعلام کردهاند که امسال قطعاً مدارس بهصورت حضوری برگزار خواهد شد، اما به نظر میرسد که در خانوادهها این یقین حاصل نشده است، به همین دلیل ما در زمان حاضر تقاضای چندانی از بازار دریافت نمیکنیم.»
وی در ادامه میافزاید: «طبیعتاً محصولاتی که امسال عرضه میشود، در قیاس با سال گذشته، با افزایش قیمت همراه خواهد بود؛ با توجه به اینکه تولیدکننده در ماههای گذشته با افزایش قیمت مواد اولیه، افزایش دستمزد و افزایش قیمت حاملهای انرژی مواجه بوده است، اما این نکته را نیز لازم است بگویم که لوازمالتحریر در قیاس با این افزایش قیمتها، چندان رشد قیمت را تجربه نکرده و افزایش قیمت کمتر از حد استاندارد بوده است؛ چرا که بازار کشش افزایش بیش از این را ندارد.»
رئیس انجمن تولیدکنندگان نوشتافزار به وزارت صمت میگوید: «وزارت صمت متولی صنعت نوشتافزار است. من از همینجا از مسئولان وزارت صنعت که در سنوات قبل و در ماههای اخیر از صنعت نوشتافزار حمایت کردند، تشکر میکنم. وزارت صمت همواره پیگیر کارها و مشکلات تولیدکنندگان بوده و تلاش کرده است گرهای از مشکلات آنها باز کند، اما متأسفانه سازمانها و نهادهای دیگری هستند که به این صنعت ظلم میکنند؛ مانند بانک مرکزی، سازمان امور مالیاتی و دارایی و.... عدم پرداخت بموقع ارز موردنیاز برای واردات محصولات و مواد اولیه، قطعی برق واحدهای تولیدی به مدت دو تا سه روز در هفته و... مشکلاتی است که از سوی دیگر سازمانها به صنعت نوشتافزار تحمیل
میشود.»
وی در تکمیل صحبتهایش میافزاید: «در این چند سال که انجمن تولیدکنندگان به راه افتاد، ما روی کیفیت سرمایهگذاری کردیم. ارتقای کیفیت کارها تا جایی بود که حتی تا پیش از شیوع ویروس کرونا ما توانستیم سهمی از بازار جهانی داشته باشیم و محصولات خود را به برخی از کشورهای اروپایی صادر کنیم. محصولات تولید ایران در برخی اقلام مانند خودکار، ابزارهای اندازهگیری، دفاتر، پوشهها و فایلهای اداری قابلیت رقابت با محصولات خارجی داشتند، اما این روند بعد از کرونا کمتر شد. با توجه به این تجربیات، میتوانم بگویم که نوشتافزار ایرانی چه در داخل و چه حتی در بازارهای جهانی توانسته است گامهای مثبتی جهت رشد کیفی محصولات داشته باشد، اما روند تولید همچنان با چالشهایی مواجه است که دیگر صنایع نیز در این سالها با آن کموبیش دستوپنجه نرم کردهاند. در محصولاتی مانند خودکار (البته نه خودکار تجملی و فانتزی)، مداد، مدادرنگی، پاککن، ابزارهای اندازهگیری دانشآموزی و مهندسی، خمیربازی، دفاتر، کیف و جامدادی، ماژیک وایتبرد و... کارهای خوبی صورت گرفته است و از کیفیت خوبی برخوردارند.»
وی در مورد قاچاق نوشتافزار هشدار میدهد: «ما شاهد قاچاق رسمی در حوزه نوشتافزار هستیم که به اسم تولید، وارداتی را انجام میدهند، به این صورت که به اسم حمایت از تولید، محصولات و قطعاتی را وارد کشور میکنند، اما هدف فروش این محصولات در بازار است نه کمک به چرخه تولید. در مجموع حجم قاچاق نسبت به سالهای گذشته خیلی کمتر شده است، اما این شامل همه محصولات نمیشود، در برخی از محصولات مانند ماژیک، کالای وارداتی و قاچاق بیشتر است؛ اما در برخی از اقلام مانند خودکار، این میزان کمتر دیده میشود. بستگی به نوع محصول دارد، مثلاً خودکار و پاککن ایرانی بیش از ۸۰ درصد از نیاز بازار را تأمین میکند، ۶۰ تا ۷۰ درصد از نیاز بازار در زمینه مداد را کالای ایرانی تأمین میکند، دفاتر ۹۰ درصد از نیاز بازار را پوشش میدهد.»