مصرف زیاد قند؛ تهدیدی برای سلامت کبد و بدن
بسیاری تصور میکنند کبد چرب فقط در اثر مصرف زیاد غذاهای چرب ایجاد میشود، در حالی که وضعیت متابولیکی بدن پیچیدهتر از این تصور است. مصرف بیش از حد قندها، بهویژه فروکتوز موجود در نوشیدنیهای شیرینشده و بسیاری از مواد غذایی فرآوریشده، میتواند در کبد به چربی تبدیل شود.
به گزارش وبدا، طاهره کلانتری، عضو هیئت علمی گروه ایمنیشناسی دانشگاه علوم پزشکی شیراز، با اشاره به نقش مهم مصرف بیش از حد قندها در ایجاد کبد چرب گفت: فروکتوز بهطور طبیعی در میوهها و عسل وجود دارد؛ اما نگرانی اصلی زمانی ایجاد میشود که مقادیر زیادی از آن از طریق نوشابههای گازدار، نوشیدنیهای شیرین، آبمیوههای صنعتی، شیرینیها و غذاهای فرآوریشده دریافت شود.
وی توضیح داد: اگر دریافت فروکتوز از ظرفیت طبیعی متابولیسم بدن فراتر رود، مقدار بیشتری از آن به کبد میرسد و میتواند به تولید اسیدهای چرب و تریگلیسرید منجر شود. این فرآیند که تولید چربی جدید یا De novo lipogenesis نام دارد، میتواند موجب تجمع چربی در سلولهای کبدی و ایجاد یا تشدید کبد چرب شود.
کلانتری افزود: اثرات فروکتوز فقط به کبد محدود نیست. مصرف طولانیمدت مقادیر زیاد آن میتواند بر میکروبیوتای روده و سد دفاعی روده اثر بگذارد و با افزایش نفوذپذیری روده، ورود ترکیبات باکتریایی به خون و فعال شدن پاسخهای التهابی را تسهیل کند.
این عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی شیراز گفت: التهاب مزمن نیز با مقاومت به انسولین ارتباط دارد؛ وضعیتی که در آن سلولها پاسخ طبیعی خود را به انسولین از دست میدهند و بدن برای حفظ قند خون، انسولین بیشتری تولید میکند. ادامه این وضعیت میتواند خطر دیابت نوع ۲ را افزایش دهد. به همین دلیل، کبد چرب، چاقی شکمی، مقاومت به انسولین و دیابت اغلب از طریق مسیرهای متابولیکی و التهابی مشترک به یکدیگر مرتبط هستند.
وی ادامه داد: نوشیدنیهای شیرین اهمیت ویژهای دارند، زیرا دریافت مقدار زیادی قند به شکل مایع بسیار آسان است و معمولاً احساس سیری متناسب با انرژی دریافتی ایجاد نمیکند. تکرار این الگو، بهویژه همراه با غذاهای پرکالری و پرچرب، میتواند بار متابولیکی بیشتری بر بدن وارد کند و در بروز چاقی احشایی، کبد چرب و سایر اختلالات متابولیک نقش داشته باشد.
کلانتری افزود: در سالهای اخیر، ارتباط این تغییرات با برخی سرطانها نیز مورد توجه قرار گرفته است. چاقی، مقاومت به انسولین، افزایش انسولین خون و التهاب مزمن میتوانند محیط متابولیکی نامطلوبی ایجاد کنند که با خطر یا پیشرفت برخی سرطانها ارتباط دارد. وی تاکید کرد: با این حال، باید میان فروکتوز موجود در میوه کامل و قندهای افزودهشده تفاوت قائل شد. میوه کامل علاوه بر فروکتوز، حاوی فیبر، آب، ویتامینها و ترکیبات زیستفعال است و اثر آن با نوشابهها و آبمیوههای صنعتی یکسان نیست.
این عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی شیراز همچنین ادامه داد: از دیدگاه پیشگیری، کاهش مصرف نوشابههای گازدار و نوشیدنیهای شیرین، انتخاب آب بهجای نوشابه، مصرف میوه کامل بهجای آبمیوه صنعتی، کاهش غذاهای فوقفرآوریشده و مواد غذایی پرقند، حفظ وزن مناسب و فعالیت بدنی منظم از اقدامات ساده و مؤثر هستند.
کلانتری در پایان تاکید کرد: کبد چرب الزاماً نتیجه «خوردن چربی زیاد» نیست، بلکه بدن میتواند قند اضافی را نیز به چربی تبدیل کند. مصرف مداوم و بیش از حد نوشیدنیها و غذاهای شیرین میتواند با کبد چرب، مقاومت به انسولین، دیابت و سایر اختلالات متابولیک ارتباط پیدا کند.