تلاش ریاض برای دریافت میلیاردها دلار وام
سرویس خارجی-
رژیم سعودی در شرایطی برای دریافت دستکم ۸ میلیارد دلار وام جدید رایزنی میکند که کسری بودجه، فشار بر آرامکو و افزایش هزینههای امنیتی، منابع مالی ریاض را تحت فشار قرار داده است؛ هزینههایی که بخشی از آن به سیاستهای جنگطلبانه و مداخلات منطقهای این رژیم بازمیگردد. همزمان، تداوم حملات نیروهای یمنی نشان میدهد میلیاردها دلار هزینه نظامی نیز نتوانسته امنیت مورد ادعای سعودیها را تضمین کند.
رژیم سعودی که طی سالهای اخیر با اتکا به درآمدهای نفتی و ذخایر مالی قابلتوجه، پروژههای بلندپروازانهای را برای تبدیلشدن به قدرت اقتصادی و سیاسی منطقه دنبال کرده، اکنون با فشارهای فزاینده بر منابع مالی خود روبهرو شده است. به گزارش بلومبرگ، ریاض در حال انجام رایزنیهای اولیه برای دریافت دستکم ۸ میلیارد دلار وام جدید است، اقدامی که در شرایط افزایش هزینههای امنیتی و اقتصادی و فشارهای ناشی از جنگافروزی آمریکا علیه ایران مطرح شده است. اهمیت این خبر زمانی بیشتر آشکار میشود که بدانیم عربستان در سهماهه دوم سال با ۹.۱ میلیارد دلار کسری بودجه مواجه شده است. به این ترتیب، کشوری که طی سالهای گذشته تلاش میکرد تصویری از یک قدرت ثروتمند و برخوردار از منابع مالی بیپایان ارائه دهد، اکنون برای تأمین بخشی از نیازهای مالی خود به بازارهای وام متوسل شده است. این وضعیت، بیش از آنکه صرفاً یک تصمیم معمول مالی باشد، میتواند نشانهای از افزایش هزینههای سیاست امنیتی ریاض باشد، سیاستی که عربستان را در سالهای گذشته به شریک مهم آمریکا در معادلات نظامی منطقه تبدیل کرده و اکنون هزینههای آن مستقیماً بر تراز مالی این کشور فشار وارد میکند.
آرامکو هم دست به استقراض زد
فشار مالی تنها به بودجه عمومی دولت سعودی محدود نمانده است. همزمان با مذاکرات ریاض برای دریافت وام ۸ میلیارد دلاری، شرکت نفتی آرامکو نیز در حال گفتوگو با بانکها درباره امکان استقراض بیشتر است. این تحول از آن جهت اهمیت دارد که آرامکو مهمترین ستون درآمدی اقتصاد عربستان و یکی از بزرگترین شرکتهای انرژی جهان محسوب میشود. وقتی فشار تأمین مالی از سطح بودجه دولت به بزرگترین مجموعه اقتصادی کشور نیز سرایت میکند، نمیتوان آن را صرفاً یک نوسان موقت در دخلوخرج دولت دانست. براساس دادههای رسمی مورد استناد گزارش، بخش نفتی عربستان نیز در سهماهه دوم سال در پی حملات، اختلالات تجاری منطقهای و محدودیتهای عملیاتی، حدود ۲۵ درصد کوچکتر شده است. چنین وضعیتی در اقتصادی که همچنان وابستگی قابلتوجهی به نفت دارد، معنای روشنی دارد: هرچه هزینههای امنیتی و نظامی افزایش پیدا کند و همزمان فعالیتهای نفتی و تجارت منطقهای تحت تأثیر قرار گیرد، فاصله میان درآمدهای مورد انتظار و هزینههای واقعی بیشتر میشود. بنابراین، استقراض بیشتر آرامکو را میتوان بخشی از تصویری بزرگتر دانست، تصویری که در آن جاهطلبیهای ژئوپلیتیک ریاض با صورتحساب سنگین اقتصادی روبهرو شده است. باید نقش حملات چندینباره یمن به آرامکو را نیز در فهم آنچه اتفاق میافتد مطمحنظر داشت.
پهپادهای یمن؛ جبههای که بسته نشد
در همین شرایط، تحولات میدانی یمن نشان میدهد یکی از مهمترین چالشهای امنیتی عربستان همچنان پابرجاست. بخش رسانهای اخبار جنگ یمن با انتشار تصاویر جدیدی از عملیات نیروهای مسلح یمن علیه مواضع وابسته به عربستان، از استفاده از پهپاد «رجوم» در این حملات خبر داده است. این تحولات را باید در امتداد سالها درگیری میان ائتلاف تحت رهبری سعودی و نیروهای یمنی دید، جنگی که ریاض در سال ۲۰۱۵ با هدف تغییر موازنه قدرت در یمن وارد آن شد، اما پس از سالها نتوانست به اهداف اولیه خود دست یابد و در مقابل، با تهدیدات موشکی و پهپادی علیه عمق خاک و تأسیسات حیاتی خود مواجه شد. حتی پس از کاهش سطح عملیات مستقیم، مسئله یمن برای امنیت عربستان حلنشده باقی ماند و توانایی نیروهای یمنی در استفاده از پهپادها و موشکها، یکی از عواملی است که محاسبات امنیتی ریاض را پیچیده کرده است. از این منظر، درخواست وام میلیارددلاری را نمیتوان جدا از افزایش هزینههای دفاعی و امنیتی تحلیل کرد.
جبهه مقاومت همچنان زنده است
همچنین، موضعگیری اخیر یحیی سریع، سخنگوی نیروهای مسلح یمن، باز هم نشان میدهد نگاه جریان حاکم در صنعا به تحولات منطقه صرفاً به مرزهای یمن محدود نیست. سریع در سالروز شهادت ابوعبیده، سخنگوی گردانهای القسام، تأکید کرد که مسئله فلسطین همچنان در مرکز توجه نیروهای یمنی قرار دارد و گفت صدای ابوعبیده همچنان بر دشمن اسرائیلی تأثیرگذار است. پیوند دادن تحولات یمن با مسئله فلسطین برای عربستان نیز از اهمیت ویژهای برخوردار است؛ زیرا ریاض در سالهای اخیر از یکسو در تلاش برای تثبیت جایگاه خود بهعنوان قدرت محوری جهان عرب بوده و از سوی دیگر، در معادلات منطقهای در کنار متحدان غربی خود قرار گرفته است. در چنین شرایطی، تداوم مواضع یمن علیه رژیم اسرائیل و حمایت از فلسطین نشان میدهد که حتی با تغییر آرایشهای سیاسی منطقه، مسئله مقاومت و فلسطین همچنان یکی از عوامل مؤثر بر معادلات امنیتی خلیجفارس و دریای سرخ است.
ائتلاف مکه در برابر واقعیت یمن
در چنین فضایی، عربستان برای تقویت موقعیت امنیتی خود به سراغ ایجاد سازوکارهای جدید دفاعی نیز رفته است. نخستین جلسه کمیته استراتژیک سیاسی و دفاعی متشکل از عربستان، ترکیه و پاکستان در اسلامبول برگزار شده است، کمیتهای که براساس توافقنامه دفاع مشترک مکه تشکیل شده است. طبق این توافق، سه کشور در صورت حمله به هر یک از اعضا متعهد به دفاع متقابل هستند و در نشست اخیر نیز موضوعاتی همچون افزایش توان دفاعی، ارتقای همکاری میان نیروهای مسلح و حتی تولید و توسعه مشترک تجهیزات دفاعی مورد بحث قرار گرفته است. اما پرسش اساسی اینجاست که چنین پیمانهایی تا چه اندازه میتوانند در برابر تهدیداتی که عربستان طی سالهای گذشته در میدان یمن با آن مواجه بوده، کارآمد باشند؟ تجربه جنگ یمن نشان داده است که داشتن تجهیزات پیشرفته و صرف هزینههای هنگفت نظامی الزاماً به معنای مصونیت در برابر حملات نامتقارن نیست. پهپادهای کمهزینه و موشکهای یمنی بارها توانستهاند معادلهای را به چالش بکشند که ریاض برای تغییر آن میلیاردها دلار هزینه کرده است. تا همین حالا هم حملات مکرر یمن به عربستان را شاهد بودهایم، در این میان این ائتلاف چه کرده است؟ هیچ؛ تماشا!