دستاوردهای انقلاب اسلامی
علامه محمدتقی مصباح یزدی
1. مقدمه
پیروزی انقلاب اسلامی، که مرهون رهبریهای مدبرانه امام خمینی، حضور یکپارچه مردم متدین، و آموزههای پویای مکتب تشیع بوده است، تأثیر فراوانی بر تحولات داخلی، منطقهای و جهانی داشته است، بهطوری که با اندک تأملی میتوان به این دستاوردها پی برد.
انقلاب اسلامی آنچنان قدرتهای جهانی را در حیرت فرو برد و بر صورت ستمگران سیلی نواخت كه برخی از آنها هنوز هم نتوانستهاند تعادل خود را به دست آورند. بههمین سبب، از روی سرگردانی و حیرت، گاهی نعره مستانه سر داده، تهدید به جنگ میكنند و گاهی از روی عجز و ناتوانی تقاضای مذاكره و سازش مینمایند. باید سالها، و شاید قرنی، بگذرد تا بتوان این حادثه عظیم تاریخی را بهطورکامل تبیین و بازشناسی كرد. برای فراهم ساختن زمینه تحقق چنین جامعهای، هزاران پیامبر از جانب خداوند مبعوث گردیدند؛ لیكن به چنین توفیقی دست نیافتند. تنها نمونهای كه بر اساس آیات قرآن كریم میتوان از آن یاد كرد، حكومت حضرت سلیمانعلیهالسلام است كه عظمت آن به این وسعت نبوده است. با این وجود، بسیاری از ما، همانند ماهیِ در آب كه از اهمیت آب غافل است، از وجود چنین نعمت بزرگی غافلیم كه البته باید از باب:
وَأَمَّا بِنِعْمَةِ رَبِّكَ فَحَدِّث؛1 و از نعمت پروردگار خویش [با مردم] سخن گوی، به بیان عظمت این انقلاب پرداخت تا همگان نسبت به نعمتی كه به آنان عطا شده، از آگاهی لازم برخوردار شوند.
از این رو، در این درس تلاش خواهد شد تا به بخشی از این دستاوردها اشاره شود تا نسل سوم انقلاب، که نیازمند تصویر صحیحی از دوران پیش و پس از انقلاب است، به درک این حرکت اجتماعی نایل آید. دستاوردهای انقلاب اسلامی را میتوان در دو حیطه داخلی و خارجی مورد بررسی قرار داد که در این درس به زوایای مختلف آن اشاره خواهد شد.
2. دستاوردهای داخلی انقلاب اسلامی
الف ـ تحقق آرمانهای والای اسلامی
با وقوع انقلاب اسلامی، زمینهای فراهم گردید تا ارزشها و احكام اسلامی جامه عمل به خود پوشاند و جامعه اسلامی رنگ الهی به خود بگیرد. این دستاورد عظیم، حركت چندین هزار ساله انبیا و اولیای الهی را در جهت استقرار حكومت دینی به ثمر نشاند. یكی از دستاوردهای این نظام آن است كه ارزشهای والای اسلامی، روز به روز، از جایگاه رفیعتری در جامعه برخوردار میشوند، عدالت بیش از هر زمان دیگری مورد توجه قرار میگیرد، از وجود تبعیضهای ناروا كاسته میشود، شایستهسالاری بر امور جامعه اسلامی حكمفرما میگردد، و روحیه ایثار و فداکاری ترویج میشود.در سایه این دستاورد و رحمت الهی بود که در صحنه دفاع مقدس جمهوری اسلامی ایران نیز ما شاهد جانفشانیها و ایثارِ ازخودگذشتگانی بودهایم كه از تمام زندگی مادی خود چشمپوشی كرده، قدم در راهی گذاشتند كه جز سختی و مرارت و محرومیت چیز دیگری را به همراه نداشت. همین افراد علیرغم تمام این مشقات، هنگامی كه نعمتهای بسیار عظیم خداوند را مشاهده میكنند كه خداوند متعال به سبب چنین مقاومتی به ملت سرافراز ایران ارزانی داشته است، آرزو میكنند كهای كاش تمام عمر آنها در جبههها گذشته بود. اینان با پیروی از انبیای الهی سعادت معنوی و اخروی را دنبال میكنند و از بهرههای مادی و رفاه این جهانی میگذرند و در این راه نه تنها اهمیتی به زندگی مادی نمیدهند؛ بلكه عاشقانه زندگی دنیوی خود را به عنوان هدیه كوچكی به پیشگاه محبوب خویش تقدیم میدارند. این امر ناشی از اثر تربیتیِ حركت انبیا در میان آنان است كه اینچنین مست شهادت گردیدهاند و لذتهای دنیا برای آنها ارزشی ندارد. به سبب همین تفكرات و اندیشهها بود كه آنان ره صدساله را در یك شب پیمودند و خود را به درجهای رساندند كه اولیای الهی پس از سالها ریاضت بهآن دست مییابند.
با توجه به اینکه، تحقق آرمانهای والای اسلامی، مهمترین دستاورد انقلاب اسلامی بهشمار میرود، مردم و مسئولین نظام جمهوری اسلامی باید نقش اساسی در حفظ این دستاورد ایفا کنند، از نظر شما مردم برای حفظ این دستاورد چه وظیفهای دارند؟ مسؤولین در این زمینه چه تکالیفی بر گردن دارند؟ با دوستان خود به گفتوگو بنشینید و ضمن یافتن پاسخ این سؤالات، مشخص سازید که آیا این دو دسته به وظایف خود در این مورد عمل کردهاند یا خیر.
ب ـ رفع اختناق از عموم مردم و به ویژه مسلمانان
یكی از بركات عظیم این انقلاب، رفع اختناق از اكثریت مردم این مرز و بوم بود. بهجز افراد سرسپرده رژیم سابق، سایر اقشار جامعه در اختناق و فشار به سر میبردند و بسیاری از افراد در معرض رفتارهای ظالمانه آن رژیم قرار داشتند. از این جهت، این انقلاب، بركاتی را هم برای مسلمانان كشور و هم برای غیر مسلمانان به ارمغان آورد. زمانی عظمت این مسئله درك خواهد شد كه مراتب ظلم و ستمی كه آن رژیم برای مردم در نظر گرفته بود، مورد ارزیابی قرار گیرد.
یكی از ثمرات این انقلاب را باید بركاتی دانست كه تنها، برای مسلمانان كشور حائز اهمیت است. مسلمانان در رژیم سابق دچار محدودیتهای زیادی بودند و قادر به انجام آزادانه بسیاری از تكالیف دینی خود نبودند و حتی از نوشتن و بیان برخی از مسایل دینی محروم بودند. با پیروزی انقلاب اسلامی، این مانع برداشته شد و به مسلمانان این مرز و بوم این آزادی را عطا فرمود تا بتوانند وظایف دینی خود را، آنگونه كه اسلام خواهان آن است، انجام دهند.
در اثر اختناق موجود در آن زمان، عناصری یافت میشدند كه اسلام را بهصورت تحریف شده ترویج میكردند و كسی هم قدرت جلوگیری از آن را نداشت. كار به آنجا كشیده بود كه نشریهای به نام فرقان، با صراحت، حضرت امام خمینی را مورد اتهام قرار داده، او را یكی از همكاران استعمار معرفی كرد. آنان آیات و احادیث را آنگونه كه خود میخواستند، ابلاغ میكردند و قرآن را طبق خواسته خود تفسیر میكردند. در كنار این گروه، گروهكهای چپگرا و كمونیست دیگری نیز حضور داشتند كه تبلیغات دامنهداری را علیه اسلام دنبال میكردند.
برای مردم ایران، در آن دوران، رهی برای سرنگونی آن رژیم جز دعا باقی نمانده بود! با استمرار عمر آن رژیم، برخی ناامید گشتند و دعاهای خود را غیر قابل استجابت احساس میكردند. در زمان انبیای الهی نیز چنین وضعیتی وجود داشته است و مردم تصور میكردند كه فرستادگان خداوند، وعدههای پوچ دادهاند و حتی خود فرستادگان الهی نیز نسبت به اجابت دعای خویش مأیوس میگردیدند؛ ولی پس از مدت زمانی، خداوند پیروزی را برای آنان به ارمغان میآورد:
حَتَّی إِذَا اسْتَیْأَسَ الرُّسُلُ وَظَنُّواْ أَنَّهُمْ قَدْ كُذِبُواْ جَاءهُمْ نَصْرُنَا فَنُجِّیَ مَن نَّشَاء؛2 تا هنگامی كه فرستادگان [ما] نومید شدند و [مردم] پنداشتند كه به آنان واقعاً دروغ گفته شده، یاری ما به آنان رسید. پس كسانی را كه میخواستیم نجات یافتند.
در آن زمان كه دیگر امیدی به سرنگونی آن رژیم غولپیكر وجود نداشت، خداوند به یاری مردم ایران شتافت و خواسته آنان را محقق ساخت. ستارهای طلوع كرد و برقی بدرخشید و جانشین آن رژیم منحوس گردید.
ج ـ به ارمغان آوردن وحدت میان اقشار مختلف جامعه
یكی از بزرگترین بركاتی كه بعد از پیروزی انقلاب اسلامی ایران نصیب ملت ایران گردید، وحدت اقشار مختلف مردم بود. وحدتی كه در اوایل انقلاب در میان اقشار مختلف جامعه تحقق یافت، باعث شد تا اوضاع و احوالی رؤیایی در تاریخ بشریت به وجود آید. پیش از پیروزی انقلاب، در سرمای زمستان و در زمان اعتصابات، جوانان این مرز و بوم ساعتها در صف میایستادند تا ظرف نفتی فراهم آورند و آن را در اختیار همسایگانی قرار دهند كه توان ایستادن در آن صفها را نداشتند. در آن زمان حتی رهبر كبیر انقلاب و بزرگترین شخصیت قرن، تنها به همان میزان جیرهبندی كه برای همگان وجود داشت، اكتفا میكرد. در همان زمان كه در اثر جنگ، مواد غذایی كشورمان محدود گردید و جیرهبندیهایی در نظر گرفته شد، آن رهبر عظیمالشأن از گوشت یخزدهای استفاده میكرد كه فقیرترین افراد جامعه از آن بهره میبردند. در جهان كمتر موردی را نظیر اینگونه موارد میتوان یافت و اینگونه حكایتها را باید در افسانهها جستوجو کرد. این احساس یگانگی و وحدت، كه بین اقشار ملت در سایه انقلاب اسلامی به وجود آمد، باید حفظ گردد تا همچنان نظام پابرجا باقی بماند.
به نظر شما، آیا آن وحدت و انسجام ابتدای تشکیل نظام جمهوری اسلامی، همچنان باقی است؟ اگر پاسخ منفی است، علّت آن را در چه میدانید و اگر پاسخ مثبت است، نمونههایی را ذکر نمایید که این امر را به وضوح نشان دهد.
3 ـ دستاوردهای انقلاب اسلامی در عرصه بینالملل
ارمغانی که انقلاب اسلامی، به برکت رهبریهای مدبرانه امام خمینی به همراه آورد، منحصر به داخل کشور نبوده، کل جهان را تحت تأثیر خود قرار داد. دستاوردهای این حرکت بزرگ تاریخی در عرصه روابط بینالملل را میتوان متوجه گروههای مختلفی دانست که به برخی از آنها اشاره میشود:
الف ـ دستاوردهای مخصوص شیعیان
شیعه همواره در طول تاریخ، در میان امّت اسلامی و سایر ملل، تحت ستم و فشار بود و شیعیانی که در میان گروههای دیگر زندگی میکردند، از اینکه نام آنان به عنوان شیعه یاد شود خجالت میکشیدند. علت هم آن بود که در طول تاریخ، اتهامهای زیادی به شیعیان نسبت داده شده بود و دفاع در مقابل این هجمه گسترده تبلیغاتی نیز امکانپذیر نبود.
حتی در سالهای اواخر عمر رژیم پهلوی، به دلیل کمکهای آن رژیم به رژیم صهیونیستی، شیعیان متهم به حمایت از یهود گردیدند و «برادر خوانده یهود» خوانده شدند.
با پیروزی انقلاب اسلامی، شیعیان و پیروان اهل بیت علیهمالسلام در میان سایر مسلمانان احساس عزّت و سربلندی کردند. و همین عزّت است که در رأس دستاوردهای این انقلاب قرار دارد: وَلِلَّهِ الْعِزَّةُ وَلِرَسُولِهِ وَلِلْمُؤْمِنِین؛3 و عزّت از آنِ خدا و از آنِ پیامبر او و از آنِ مؤمنان است.
از اینرو باید تلاش شود تا این شرف و عزّت، با جان و دل مورد محافظت قرار گیرد.
بیتردید، نظام ایدهآل در اندیشه اسلامی، همان نظامی است كه خداوند منّان، وعده داده است كه به دست مبارك حضرت ولی عصر تشكیل خواهد شد و افتخار نظام جمهوری اسلامی نیز آن است كه گامهایی را در جهت نزدیك شدن به آن نظام و فراهم شدن بستر و زمینهای مناسب برای تحقق آن برداشته است. در صورتی كه روند حركت این نظام بهگونهای باشد كه در حال حاضر مشاهده میشود، امید میرود كه این نظام به اهداف عالی خود دست یابد. بررسی دستاوردها و نتایجی كه این نظام در داخل و خارج از كشور به بار نشانده است، حاكی از آن است كه پیشرفت محسوسی در این زمینه وجود داشته است و در راستای تشكیل حكومت جهانی آن حضرت، اقدامات شایستهای صورت گرفته است. این امر حاكی از پیروزی انقلاب اسلامی در دستیابی به اهداف خود میباشد و از این رو مردم و مسئولین نظام باید از خداوند متعال سپاسگزار باشند كه به آنان این توفیق را عطا فرموده كه توانستند این نظام را به سمت هدف مطلوب خود هدایت كنند.
به نظر شما، با استقرار حاکمیت جمهوری اسلامی در ایران، آیا علاوهبر مواردی که ذکر گردید، تغییر محسوسی نسبت به وضعیت شیعیان در جهان پدید آمده است؟ در این زمینه با دوستان خود به بحث بنشینید و با ذکر موارد متعدد، این مسئله را مورد بررسی قرار دهید.
ب ـ دستاوردهای مخصوص مسلمانان
نهضت اسلامی مردم ایران، نهتنها عزّت شیعیان و امید به ظهور منجی عالم بشریت را به همراه داشت؛ بلکه باعث سربلندی و عزّت سایر مسلمانان نیز گردید. تا پیش از انقلاب اسلامی، مسلمانان در کشورهای غربی و محافل مسیحی، از مسلمان بودن خود شرم میکردند؛ به خصوص، اگر کسی از آنان ملتزم به احکام شرعی از قبیل نماز، روزه و سایر واجبات بود، به مرتجع بودن متهم میگردید. اما با پیروزی انقلاب اسلامی مسلمانان به مسلمان بودن خود افتخار میکنند و از آن احساس غرور مینمایند.
ج ـ دستاوردهای مخصوص طرفداران ادیان مختلف
انقلاب اسلامی ایران، نه تنها عزّت اسلامی را برای مسلمانان جهان به ارمغان آورد؛ بلکه طرفداران ادیان دیگر را نیز به تکاپو انداخت و آنان را نسبت به دینداری خویش مفتخر ساخت؛ بهطوری که حتى برخی از رؤساى جمهور اروپا، و به عنوان نمونه، رئیسجمهور اسبق اتریش، با صراحت اعتراف کردند که بعد از حركت امام در ایران، آنان نیز به دیندار بودن خود، افتخار میکنند. برخی از اسقفهای بزرگ مسیحی نیز با صراحت اظهار داشتند که حركت امام در ایران به آنان جرأت داد تا آشکارا به ترویج مسیحیت و اصل دین و اعتقاد به خدا بپردازند.
پانوشتها:
1- ضحی (93)، 11.
2- یوسف (12)، 110.
3- منافقون (63)، 8.