آمریکا با تشدید دوباره ضربات ایران بازهم عقبنشینی فاحش میکند
وزیر خزانهداری آمریکا دیروز با ادبیاتی نخنما در روزنامه فایننشال تایمز نوشت: «امروز بزرگترین حمله مالی تاریخ علیه ایران را آغاز خواهیم کرد. کشورهایی که سرنوشت خود را به تهران گره میزنند، گزینه پیش رویشان، بسته شدن هر مسیر برای دستیابی به رفاه پایدار است و باید انتظار داشته باشند که در انزوای ایران شریک شوند».
اما رفتارشناسی رژیم آمریکا در همین جنگ اخیر نشان میدهد که هرگاه فشار اقتصادی متقابل ایران، رو به تشدید میگذارد، واشنگتن از فشار و محاصره تحریمی عقب مینشیند و هر گاه از این بابت خاطر جمع شود، طغیان میکند.
شوک بدهید، آمریکا جا میزند
وقتی ایران با شروع جنگ تحمیلی، تنگههرمز را بست، توقع این بود که آمریکا، فشار اقتصادی را تشدید کند. اما بر خلاف انتظار، در روز بیستم جنگ (۲۹ اسفند ۱۴۰۴) اعلام کرد برخی تحریمهای نفتی ایران را لغو میکند!
علت چه بود؟ قیمت جهانی نفت تا آن روز در اثر انسداد تنگه، ۱۲ دلار گرانتر شده بود. بعداً حتی تا ۱۲۶ دلار هم صعود کرد و بیم آن میرفت که تا ۱۵۰ دلار یا بالاتر هم برسد.
همین نگرانی از کاهش صادرات نفت منطقه و صعودی شدن قیمت، اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا را مجبور کرد تا در بیانیهای اعلام کند: «خزانهداری آمریکا مجوز کوتاهمدت و محدودی را صادر کرده که اجازه فروش محمولههای نفتی ایران را که در حال حاضر در دریا سرگردان است، میدهد. فروش، تحویل یا تخلیه نفت خام یا فرآوردههای نفتی با منشأ ایرانی که تا ۲۰ مارس (۲۹ اسفند) در هر نفتکشی بارگیری شده، به مدت ۳۰ روز مجاز خواهد بود».
بسنت اضافه کرده بود: «به این ترتیب با پایین نگهداشتن قیمت نفت، همزمان با ادامه عملیات، در واقع از نفت علیه ایران استفاده میکنیم. آمریکا با این تصمیم، به سرعت ۱۴۰ میلیون بشکه نفت را وارد بازارها خواهد کرد. افزایش سریع عرضه حاملهای انرژی، از تأثیر اقدامات ایران، [حمله به تأسیسات نفتی در منطقه و بستن تنگههرمز] خواهد کاست».
شامورتیبازی ترامپ پس از آتشبس
همان زمان در واکنش به این تصمیم آمریکا، سامان قدوسی سخنگوی وزارت نفت ایران اعلام کرد: «در حال حاضر اساساً ایران نفت خام مانده بر روی آب و مازاد جهت عرضه در سایر بازارهای بینالمللی ندارد و اظهارات وزیر خزانهداری آمریکا صرفاً با هدف امیدواری دادن به خریداران و کنترل روانی بازار است».
دولت آمریکا، بار دوم تلاش کرد از طریق تفاهمنامه و افزایش صادرات نفت خلیجفارس، فشار کمرشکن ناشی از تقریباً دو برابر شدن قیمت نفت را مهار کند. بنابراین محاصره دریایی را کنار گذاشت.
نکته قابلتأمل اینکه دونالد ترامپ بلافاصله پس از اعلام آتشبس در فروردینماه و اطلاعرسانی آقای عراقچی درباره باز شدن تنگه، از آغاز محاصره دریایی ایران خبر داد! یعنی وقتی خاطرش جمع شد، شروع به پاچهگیری کرد.
از طرف دیگر، محاصره دریایی بیش از آن که اهرم تعیینکننده برای آمریکا باشد، تاکتیکی در متن عملیات فریب ترامپ برای ایجاد قدرت چانهزنی و رها شدن از گرفتاری مرگبار در تنگههرمز بوده است. آنچه به نقشه آمریکا در مهار و کاهش قیمت نفت کمک کرد، اجرای تفاهمنامه و کاهش فشار ایران در تنگههرمز بود. دولت ترامپ حتی پس از زیر پا گذاشتن تفاهمنامه و ابطال آن هم دائماً وانمود کرد توافق مجدد عنقریب نهایی میشود! این فضاسازی، موجب کاهش چشمگیر قیمت نفت شد.
تغییر رویکرد و تهدید قاطع ایران
اکنون که آمریکا به محاصره دریایی برگشته و مدعی تشدید تحریم و محاصره است، طبیعی است ایران و متحدانش، فشارهای سنگین برای توقف صادرات نفت منطقه را از سر بگیرند.
این تصمیم راهبردی، در مصاحبه اخیر دبیر شورای عالی امنیت ملی اعلان شد: «ایران امروز، ایران قبل از جنگ نیست... حتماً در مسئله اداره شیوه جنگ تغییراتی خواهیم داد. آمریکاییها هر حرکتی در مسیر جنوبی تنگههرمز انجام دهند، هدف قرار میگیرند. هر جلسهای با گروههای ضدانقلاب در منطقه برگزار کنند، آنجا را هم میزنیم. ما تاکنون فقط پایگاههای نظامی را هدف قرار دادهایم، اما اگر قرار باشد جنگ اقتصادی را جلو ببرند، آماده هدفقراردادن همه شرکتهای نفتی و اقتصادی آمریکا در منطقه هستیم. اگر کشورهای اطراف ایران در جنگ اقتصادی همراهی کنند، یک قطره نفت از خلیجفارس و تنگه هرمز بیرون نخواهد رفت و مسیرهای دیگر صادرات نفت را هم هدف قرار میدهیم».
بهترین دفاع در مقابل جنگ اقتصادی دشمن، تهاجم به منافع حیاتی و مطامع راهبردی او در منطقه است. بازار نفت بسیار شکننده است و دولت آمریکا چنان که اسفند ماه اقرار کرد، مطلقاً تحمل ماندن زیر آوار این بازار را ندارد.
اعمال اقتدار از هرمز تا دریای سرخ
همزمان با تغییر سیاست ایران و در واکنش به تهدیدهای آمریکا، نهاد مدیریت آبراه خلیجفارس دیروز اعلام کرد: با توجه به تخلف برخی شناورها از ترتیبات ایرانی تردد از تنگههرمز، این شناورها در ترددهای آتی خود از تنگههرمز با محدودیتهایی مانند جریمه، توقیف یا مصادره مواجه خواهند بود.
دیروز، یک نفتکش حامل گاز مایع اماراتی در حالی که برای سومین بار سعی در عبور از تنگههرمز داشت، توسط نیروی دریایی سپاه بازگردانده شد.
در همین حال، سخنگوی نیروهای مسلح یمن دیروز خبر داد: نفتکش متعلق به دشمن سعودی با نام «أمزان» در مقابل سواحل «ینبع» با یک فروند موشک بالستیک هدف قرار گرفته است. اصابت موشک، دقیق و مستقیم بوده که منجر به وقوع آتشسوزی گسترده در نفتکش شده است. خبرگزاری بلومبرگ دیروز نوشت: تداوم عملیات یمن، صادرات نفت عربستان از مسیر دریای سرخ را فلج کرده و برخی نفتکشها برای دور زدن بابالمندب مسیر طولانیتری را انتخاب کردهاند.
رویترز هم گزافهگوییهای ترامپ را باور نکرد
خبرگزاری رویترز دیروز گزارش داد: ایران ۴۵ نفتکش را به دلیل نقض مقررات عبور از تنگههرمز در فهرست غیرمجاز قرار داده و این شناورها ممکن است با جریمه، توقیف یا ضبط محموله مواجه شوند. کشتیهای مرتبط با شرکتهایی از امارات، عربستان و کرهجنوبی نیز در این فهرست هستند. رویترز همچنین با رد آمارسازیهای دروغین ترامپ درباره تنگههرمز نوشت: دولت ترامپ مدعی است روزانه بیش از ۸ میلیون بشکه و در یک روز حتی ۱۵ میلیون بشکه نفت به کمک نیروی دریایی آمریکا از تنگههرمز عبور کرده است؛ اما هیچ فهرست کشتیبهکشتی یا مدرک قابلراستیآزمایی برای این ارقام منتشر نکرده و دادههای مستقل نیز آنها را تأیید نمیکنند. شرکتهای مستقل ردیابی کشتی، جریان واقعی نفت را حدود ۵ میلیون بشکه در روز برآورد میکنند؛ یعنی نزدیک به ۷۶ درصد کمتر از سطح عادی ۲۰.۹ میلیون بشکهای پیش از جنگ. تردد کشتیهای تجاری نیز حدود ۹۰ درصد کاهش یافته است.
همزمان، ۷ باشگاه بزرگ بیمه دریایی پوششهای مشخص خسارات ناشی از جنگ را برای کشتیهای واردشونده به خلیجفارس و آبهای ایران لغو کردند. یعنی خسارتهای ناشی از موشک، پهپاد، مین، توقیف یا درگیری نظامی را تحت همان بیمهنامهها تضمین نمیکنند. مالکان کشتی برای عبور از هرمز ناچارند پوشش جایگزین را با هزینهای نجومی تهیه کنند. آخرین نرخهای گزارششده حدود ۷.۵ تا ۱۰ درصد ارزش کشتی برای هر سفر است؛ درحالیکه پیش از جنگ حدود ۰.۲۵ درصد بود. برای یک نفتکش
۱۰۰ میلیون دلاری، هزینه هر سفر از حدود ۲۵۰ هزار دلار به ۷.۵ تا ۱۰ میلیون دلار رسیده است. ایران برای عبور کشتیها مجوز و پرداخت هزینههای امنیتی تعیین کرده و برخی عبورها، ازجمله عبور نفتکشهای عراقی، رسماً با اجازه ایران انجام شدهاند. حتی کشتیهایی که بدون هماهنگی تهران عبور میکنند، با خطر توقیف، حمله یا قرارگرفتن در فهرست سیاه مواجهاند. بنابراین عبور امن و پایدار از هرمز در عمل بدون رضایت یا دستکم عدم مخالفت تهران امکانپذیر نیست.
فشار اقتصادی، از سر لاعلاجی
جان مرشایمر استاد دانشگاه شیکاگو و نظریهپرداز روابط بینالملل میگوید: چون هیچ گزینه نظامی دیگری نداریم، ترامپ تصمیم گرفته فشار بر ایران را در حوزه اقتصادی بیشتر کند اما این روش جواب نخواهد داد. پیام ایران به امارات واضح است، با آمریکا برای به زانو درآوردن ما همکاری کنید شما را به خاک سیاه نشانده و به عصر حجر برمیگردانیم.
اریک ناتال، یکی از تأثیرگذارترین تحلیلگران حوزه انرژی آمریکای شمالی: من این فرصت را دارم که با بسیاری از باهوشترین و برجستهترین افراد حوزه انرژی در جهان صحبت کنم و سؤالی که از آنها میپرسم این است: این وضعیت آخرش به کجا ختم میشود؟ هیچکس جواب خوبی برایش ندارد. ما در یک بنبست گیر کردهایم؛ بخش زیادی از ذخایر اضطراری انرژی جهان مصرف شده و ذخایر محدودی که باقی ماندهاند، هر روز در حال کاهش هستند. ادامه وضعیت فعلی، خطرناک و نگرانکننده است.
وضعیت بحرانی ذخایر سوخت آمریکا و جهان
در همین حال دیروز اعلام شد ذخایر راهبردی نفت ایالات متحده در جولای ۲۰۲۶ به حدود ۴۰ روز کاهش یافته است که پایینترین سطح در ۴۰ تا ۵۰ سال اخیر محسوب میشود. طبق گزارشهای رسانهها، ذخایر دیزل و سایر فرآوردههای تقطیرشده در آمریکا به پایینترین سطح فصلی خود از سال ۱۹۹۶ رسیده است. در صورت تداوم اختلال در عرضه نفت و فرآوردههای پالایشی خاورمیانه، بازار دیزل آمریکا یکی از بخشهایی خواهد بود که آسیبپذیری بیشتری در برابر شوک عرضه دارد. کاهش ذخایر دیزل میتواند بسیار سریعتر از افزایش قیمت بنزین به هزینه حمل کالا، مواد غذایی و تولید صنعتی منتقل شود.
فاتح بیرول، مدیر آژانس بینالمللی انرژی، به خبرگزاری رویترز گفت: این آژانس در حال حاضر درباره برداشت دوم از ذخایر راهبردی نفت بحث نمیکند. او همچنین نسبت به وضعیت گاز اروپا در زمستان امسال ابراز نگرانی کرد؛ نگرانیای که ناشی از پایین بودن سطح ذخایر، اختلال در عرضه از خاورمیانه و پایان عرضه گاز طبیعی مایع روسیه است. آژانس همچنین اعلام کرد اگر تنگههرمز به زودی بازگشایی نشود، جهان با روزهای سختتری روبهرو خواهد شد. حتی اگر تنگههرمز بازگشایی شود، جهان انرژی به حالت عادی باز نخواهد گشت.
بحران نفتی عمیقتر از این حرفهاست
شبکه فاکس نیوز از حامیان ترامپ دیروز گزارش داد: بحران نفتی هرمز ممکن است خیلی فراتر از باز بودن یا بسته بودن تنگههرمز ادامه پیدا کند. حدود
۸ میلیون بشکه در روز از تولید نفت خلیجفارس همچنان متوقف است و تولید جهانی حدود ۱۰ میلیون بشکه در روز کاهش یافته است. حتی اگر جنگ یا بحران سیاسی تمام شود و هرمز باز بماند، بازگرداندن چاههای نفتی تعطیلشده به تولید عادی زمانبر و پرریسک است.
آرت برمن، زمینشناس نفتی، میگوید حدود ۸۰ درصد چاههای متوقفشده احتمالاً میتوانند به تولید قبلی برگردند، اما برخی هفتهها یا ماهها زمان میبرند و بخشی از تولید ممکن است برای همیشه از دست برود. مشکل فقط نفت نیست؛ بیمه نفتکشها، مالکان کشتیها، خدمه، امنیت مسیر و لجستیک هم باید دوباره عادی شوند. پالایشگاههای آمریکایی به انواع خاصی از نفت خام نیاز دارند و نفت داخلی نمیتواند تمام نیاز پالایشگاهها را پوشش دهد. حتی اگر هرمز باز شود و جنگ متوقف شود، شوک نفتی میتواند ماهها ادامه داشته باشد.
دوباره سراغ تحریم رفته چون گزینهای ندارد
استفان والت استاد روابط بینالملل و سردبیر نشریه فارین پالیسی هم مانند مرشایمر معتقد است: ترامپ گزینهای در برابر ایران ندارد و حرفهای مضحک میزند. ادعای رئیسجمهور آمریکا مبنی بر اعلام تنگههرمز به عنوان قلمرو بالقوه جدید آمریکا، مضحک و نشان میدهد او گزینههایش را از دست داده است. ایران هم کنترل تنگه هرمز را دارد و هم در خلیجفارس اعمال قانون میکند. جنگ آمریکا علیه ایران هرگز حمایت مردم آمریکا را نداشته و قبل از شروع آن، اکثریت آمریکاییها از آن حمایت نمیکردند. ایرانیها هیچ دلیلی ندارند که به چیزی که ترامپ به آنها میگوید، هر وعده یا تعهدی که در ازای امتیازات بدهد، باور کنند. پس فقط منتظر میمانند تا آنچه میخواهند را از پیش بگیرند.
تانگ شیانگ لونگ روزنامهنگار و تحلیلگر برجسته تایوانی درباره بیچارگی آمریکا گفت: اگر آمریکا میتوانست مسئلهای را با «مشت و قلدری» حل کند، قطعاً همین کار را میکرد؛ چون برایش سادهترین راه است، هم هیجاناتش را تخلیه میکند و هم زهرچشم میگیرد اما از پس ایران برنیامد پس دوباره سراغ اقتصاد رفته است.
هر مذاکرهای با ترامپ محکوم به شکست است
دانیل داویس، سرهنگ بازنشسته آمریکایی اذعان کرد: ترامپ خودش را راننده و رئیس وقایع میداند که مثلاً میتواند با فشار اقتصادی ایران را به زانو درآورد. ترامپ حتی به عمان که دوست و همپیمان خودش هست هم رحم نکرده و تهدید کرده که با بمباران ترتیبشان را خواهد داد. ایرانیها اصلاً از لحاظ منطقی جایی برای توافق با آمریکا نمیبینند و در تشییع آیتالله خامنهای این عصبانیت را فریاد زدند.
در همین حال، روزنامه گاردین با اشاره به تنش اخیر میان کانادا و ترامپ نوشت: آمریکا منافع یکجانبه خود را بر هرگونه هماهنگی اقتصادی ترجیح میدهد و حتی نزدیکترین متحدانش نیز نمیتوانند روی تعهدات واشنگتن حساب کنند. اساساً امکان موفقیت در هرگونه مذاکره با آمریکا وجود ندارد و حتی توافقهای احتمالی نیز نباید پایدار تلقی شوند، زیرا دولت ترامپ در وضعیت تغییر مداوم قرار دارد و هر لحظه ممکن است از تعهدات خود عقبنشینی کند.
نخستوزیر کانادا که اخیر مذاکرات تجاریاش با آمریکا شکست خورده تأکید کرده تسلیم زورگویی واشنگتن نمیشود و مقامات کانادایی نیز هشدار دادند که امتیازدهی به ترامپ، تنها درخواستهای بیشتر آمریکا را به دنبال خواهد داشت.
تنگههرمز را به ایران بسپارید
نشریه آمریکایی آتلانتیک دیروز درباره تغییر موازنه قدرت تأکید کرد: ایالات متحده دهههاست که نگران این است اگر ایران به سلاح هستهای دست یابد، چه کاری ممکن است انجام دهد. اکنون باید نگران چیزی حتی مهمتر باشد؛ ایرانی که ایالات متحده را شکست داده، دیگر از حمله آمریکا نمیترسد و دسترسی به خلیجفارس را کنترل میکند. سلاحهای هستهای به تنهایی هرگز نمیتوانستند چنین قدرتی به ایران بدهند.
همچنین، روزنامه نیویورک تایمز در تحلیلی با اشاره به ناتوانی ایالات متحده در تضمین عبور آزاد کشتیها از تنگههرمز، پیشنهاد کرد آمریکا کنترل این آبراه را به ایران واگذار کند و تهران نیز در ازای تأمین امنیت و عبور کشتیها، عوارض دریافت کند.
ایرانیان غرور عمیقی دارند
عبدی لطیف ضاهر، خبرنگار روزنامه نیویورکتایمز هم درباره غرور عمیق ملت ایران گفت: مردم ایران غرور عمیقی نسبت به کشورشان دارند. این یکی از نکاتی بود که تقریباً از تمام مصاحبههایی که انجام دادم، برداشت کردم. این احساس وجود داشت که مردم میخواهند در کنار ایران بایستند و به فرهنگ و تاریخ خود افتخار میکنند؛ حتی در این مقطع بسیار دشوار.
وضعیت هشدار در آمریکا
بیرون از حباب دولت ترامپ
نهایتاً باید این گزارش شبکه اماسانبیسی را مرور کرد که میگوید: دونالد ترامپ در حالی در کاخ سفید مشغول حمایت از رمزارزها، شرکتهای هوش مصنوعی و مراکز داده است که آمریکاییهای عادی با تورم، افزایش قیمت بنزین و هزینههای زندگی دستوپنجه نرم میکنند. دولت او شمار بیسابقهای از میلیونرها و میلیاردرها را در خود جای داده است.
خارج از «حباب کاخ سفید»، نشانههای هشداردهنده متعددی دیده میشود: قیمت بنزین همچنان در اثر جنگ در حال افزایش است، بدهی ملی آمریکا از مرز ۴۰ تریلیون دلار عبور کرده و نرخ بهره بلندمدت اوراق قرضه آمریکا به بالاترین سطح خود در نزدیک به دو دهه گذشته رسیده است؛ وضعیتی که نگرانیها درباره تورم، استقراض و آینده اقتصاد را افزایش داده است.