امنیت کعبه از نگاه قرآن
شبهه: قسمت چهاردهم سریال تاریخی مختارنامه، هجوم امویان به خانه خدا و به آتش کشیدن بیتاللهالحرام را به تصویر کشید. پرسشی که مطرح میشود این است که آیا مگر نه این است که خداوند متعال کسی که قصد تخریب کعبه را داشته باشد به وی امان نخواهد داد و همچون اصحاب فیل آنان را نابود میکند، پس این واقعه تاریخی چگونه با این اعتقاد
توجیهپذیر است؟
پاسخ:
برای پاسخ به این پرسش در ابتدا تاریخچهای درباره هجوم به خانه خدا توسط امویان در عصر زبیریان بیان میکنیم:
دو بار هتک حرمت خانه خدا در زمان عبدالله بن زبیر
سال ۶۳ هـ..ق در جریان «جنگ حره» لشکریان یزید به فرماندهی حصین بن نمیر به قتلعام مردم مدینه و سپس برای سرکوبی عبدالله بن زبیر مکه را محاصره کردند.
وی به خانه کعبه پناه برد و لذا لشکریان یزید، داخل مسجدالحرام و کعبه را سنگباران کردند که در اثر آن قسمتی از کعبه خراب شد و پرده و سقف آن آتش
گرفت.
در این هنگام یزید مرد و سپاه امویان محاصره مکه را نیز ترک کردند. (قسمت چهاردهم سریال مختارنامه، به تصویر کشاندن این واقعه را بر عهده داشت)
مرحله دوم، بعد از مرگ یزید بن معاویه بود که عبدالله بن زبیر مردم را به بیعت با خود دعوت کرد و تدریجاً بیشتر مردم حجاز، عراق، فارس و خراسان (تمام ممالک اسلامی آن روز) به جز مصر و شام، خلافت او را قبول کردند.
مدت خلافت او هشت سال و اندی طول کشید تا اینکه عبدالملک بن مروان، حجاج بن یوسف را با سپاهی به جنگ او فرستاد. عبدالله باز به خانه کعبه
پناه برد!!
حجاج مکه را محاصره کرد و از منجنیقهایی که بر بالای کوه «ابوقبیس» نصب کرده بود، خانه کعبه را خراب کرد و داخل مسجدالحرام را سنگباران نمود. عبدالله بن زبیر در این جنگ کشته شد و حکومت ناحق زبیریان پایان یافت. شگفت اینکه در حالی که سید و سالار شهیدان به خاطر احتمال کشته شدن در مکه و جهت حفظ و حرمت این سرزمین، مناسک حج خویش را به عمره مفرده تبدیل و این سرزمین را به سوی کوفه ترک کرد، طالبان قدرت چگونه برای حفظ ریاست و جان خویش، خود را متحصن در کعبه کرده و موجبات بیاحترامی به آن بیت شریف را پدید
آوردند؟
دیدگاه قرآن درباره امنیت کعبه
خداوند در قرآن به عنوان یک سنت تغییرناپذیر فرموده: هر کس قصد سوء نسبت به کعبه داشته باشد و بخواهد با تخریب آن، دین را از میان بردارد و با ویران کردن آن، پرستش خدا را بمیراند و خلاصه اینکه هر کس که خواهان کجروی ظالمانه در کعبه باشد، خداوند او را عذابی دردناک میچشاند [۱]، آنسان که اثری از او باقی و پابرجا نماند و بر آن اساس، آن معجزه الهی در عامالفیل رخ داد و سپاه اَبرهه به عذاب الهی
گرفتار شد. [۲]
حال، اگر کسی معتقد به کعبه باشد و قصد تخریب آن را نیز نداشته باشد ولیکن به عللی به آن ضربه زند هر چند گناهی بسیار عظیم مرتکب شده است، آیا شامل این آیه میشود؟ خداوند متعال به سرزمین مکه سوگند یاد کرده است و بلافاصله میفرماید: و آن سرزمینی که تو ای پیامبر خدا (ص) در آن باشی! [۳]
بنابراین، خداوند به سرزمین و به مکهای سوگند یاد میکند که پیامبر خدا (صلی الله علیه و آله) در آن باشد وگرنه مکه بدون پیامبر و کعبه بدون ولایت [۴] خانهای عادی است.
هر گاه حاکم جوری همچون عبدالله بن زبیر بر آن سرزمین پاک حکمرانی و در آن پناه گیرد، چه تضمینی بر حفاظت و صیانت از آن بیت عتیق وجود دارد؟
امویان و زبیریان هر دو ناحق بودند
در جنگ امویان و زبیریان هر دو ناحق بودند و از مصادیق بارز فتنه به شمار میرفتند. عبدالله بن زبیر با شعار حقبهجانب خونخواهی حضرت سیدالشهدا توانست نیروهای مخالفی را که از کشته شدن آن حضرت، به وجود آمده بود به طرف خودش جلب کند (هر چند خود از دشمنان آل علی و از مسببان اصلی جنگ جمل بود) و ادعای خلافت کرد. یزید و امویان نیز مظهر فساد و تباهی و قاتل سیدالشهدا (ع) هستند.
بنابراین جنگ بین این دو، جنگ دو باطل بوده است. [۵] چه در جنگ اول یزید با ابنزبیر و چه در جنگ عبدالملک به فرماندهی حَجّاج ثقفی با آلزبیر، همگی بناحق بوده و منفور ولی زمان حضرت سیدالساجدین(ع) بودند و طبق آیه قرآن، بیتاللهالحرام با وجود ولی و امام به درجه رفیعی نائل میشود که مورد سوگند خداوند قرار میگیرد.
اینجاست که مقام و قداست ولایت و پیوند آن با کعبه و ارزش «أرکان البلاد و ساسة العباد» [۶] معلوم میشود.
دیدگاه شیخ صدوق
اندیشمند نامدار شیعه، شیخ صدوق (ره) در این باره میگوید: آنچه درباره اصحاب فیل جاری شد بر سر حَجّاج نیامد؛ زیرا هدف مستقیم حَجّاج، ویرانی کعبه نبود، بلکه منظورش دستگیری ابنزبیر بود و آن مرد (ابنزبیر) ضدّ حق، یعنی مخالف امام سجّاد (ع)
بود.
وقتی این مرد ضدّ حق، در کعبه متحصن شد، خداوند اراده فرمود برای مردم بیان کند که به این ضدّ حق پناه نخواهد داد، از اینرو مهلت داد تا کعبه را بر سر او ویران کنند. [۷]
پس تفاوت میان «اَبرهه» و «حَجّاج» و «حصین بن نمیر» در این است که اَبرهه ستمگر قصد داشت قبله و مطاف را ویران کند، چون در آن هنگام کعبه، قبله و مطاف یکتاپرستان بود، چنانکه مطاف دیگران نیز بود و اما حَجّاج ستمگر که بر ظالم دیگری همچون خود مسلط شده بود، قصد بدی نسبت به کعبه (به عنوان قبله و مطاف) نداشت و خواستار نابودی اسلام و دین حنیف نبود، اگرچه خودش دیانت نداشت.
اما مقصود وی در آن هنگام فقط غلبه بر ستمگری دیگر بود. [۸]
پینوشتها:
[۱] ـ حج، آیه ۲۵.
[۲] ـ فیل، آیات ۱ تا ۵. واقعه اصحاب فیل در چند کیلومتری مکه مکرمه در بین مشعرالحرام و منا اتفاق افتاد که به وادی محسر (سرزمین عذاب) معروف است.
[۳] ـ بلد، آیات ۱ تا ۲.
[۴] ـ در همین زمینه روایاتی از ائمه (ع) رسیده است که در برخی جوامع روایی تحت عنوان «بابُ مَن أراد الکعبة بسوء» آورده شده است. (من لا یحضر، ج۲، ص۲۴۸؛ و وافی، ج۱۲، ص۵۳)
[۵] ـ انعام، آیه ۱۲۹.
[۶] ـ مفاتیح الجنان، زیارت جامعه کبیره.
[۷] ـ من لا یحضره الفقیه، ج ۲، ص ۲۴۹.
[۸] ـ صهبای حج، آیتالله جوادی آملی، ص ۱۰۴.
*پایگاه اطلاعرسانی حج