ظاهر بینقص، روان آسیبدیده؛ روی دیگر جراحیهای زیبایی
یک روانشناس با هشدار نسبت به رواج افراطی جراحیهای زیبایی در جامعه، بهویژه میان جوانان گفت: این تقاضای فزاینده اغلب در تصور نادرست از بدن و فشارهای شبکههای اجتماعی نهفته است.
فرحناز هاشمیپور در گفتوگو با ایسنا، با بیان اینکه در سالهای اخیر تب زیبایی و تقاضا برای عملهای زیبایی در جامعه بهویژه در میان جوانان افزایش یافته است، اظهار داشت: این اتفاق عمدتاً به دلیل فشار شبکههای اجتماعی و تغییر استانداردهای زیبایی است. جوانان با دیدن تصاویر بینقص اما دستکاریشده، احساس میکنند باید شبیه آنها شوند. هاشمیپور درخصوص اینکه این امر یک نیاز واقعی است یا اختلال در تصویر بدنی؟ بیان داشت: در بسیاری از موارد، این میل به تغییر، یک نیاز واقعی جسمی نیست، بلکه ریشه در «تصور نادرست از بدن» دارد؛ یعنی فرد نقصهای کوچکی را میبیند که دیگران متوجه آنها نیستند و هرچه بیشتر عمل کند، باز هم احساس میکند کامل نیست. وی با بیان اینکه بسیاری از افراد تصور میکنند با تغییرات ظاهری، مشکلات عاطفی یا اجتماعی آنها حل میشود، افزود: باید هشدار داد که جراحی زیبایی، درمان دردهای روانی نیست؛ یعنی تغییر ظاهر شاید برای مدتی خوشحالی ایجاد کند، اما نمیتواند جایگزین رشد درونی و حل مشکلات عاطفی شود. مرز این دو زمانی مشخص میشود که عمل زیبایی از «بهبود یک نقص» به «جستوجوی کمال بیحد و مرز» تبدیل شود. وقتی فرد پس از هر عمل، بلافاصله روی نقص جدیدی تمرکز کند و هرگز از نتیجه راضی نباشد، ما با اعتیاد به زیبایی روبهروییم.
شبکههای اجتماعی؛ مروج «زیبایی ساختگی»
این روانشناس درباره نقش شبکههای اجتماعی و فرهنگ «سلبریتیمحور» در شکلگیری استانداردهای غیرواقعی زیبایی و چگونگی تهدید سلامت روان توسط این فشار روانی گفت: شبکههای اجتماعی با استفاده از فیلترها، نوعی «زیبایی ساختگی» را به عنوان استاندارد معرفی کردهاند. وقتی مردم، بهخصوص نوجوانان خودشان را با این تصاویر ویرایششده مقایسه میکنند، دچار احساس پوچی و ناامیدی از خود میشوند. این فشار روانی باعث میشود افراد احساس کنند تنها در صورتی ارزشمند هستند که ظاهرشان بینقص باشد و همین موضوع منجر به افزایش افسردگی و اضطراب در جامعه میشود.
هاشمیپور با اشاره به اینکه چرا بعضی افراد به صورت افراطی به جراحیهای زیبایی روی آوردهاند؟ اظهار داشت: در موارد افراطی، جراحی زیبایی بهنوعی راهی برای فرار از پذیرش واقعیتهای تلخ زندگی یا تروماهای روانی تبدیل میشود. این افراد اغلب سعی میکنند با تغییر ظاهر، احساس کنترل بر زندگیشان پیدا کنند یا خلأهای عاطفی خود را پر کنند. در واقع آنها به دنبال تأیید دیگران هستند تا احساس کنند پذیرفته شدهاند و این وابستگی شدید به تأیید بیرونی، آنها را به سمت عملهای مکرر و افراطی میبرد.
الگوی مخرب والدین برای نسل بعدی
وی با بیان اینکه افزایش عملهای زیبایی در بین والدین، الگوهای شخصیتی فرزندان را تغییر میدهد و این موضوع تأثیری بر عزتنفس نسل بعدی خواهد گذاشت، گفت: چون فرزندان ابتدا از والدین خود یاد میگیرند. وقتی فرزند میبیند والدینش مدام در حال تغییر ظاهر خود هستند، این پیام غیرمستقیم را میگیرد که «خود واقعی من کافی نیست و برای اینکه پذیرفته شوم باید تغییر کنم». این الگو باعث میشود نسل بعدی با عدم رضایت از بدن خود رشد کنند و عزتنفس آنها نه براساس تواناییهایشان، بلکه براساس قضاوت دیگران درباره ظاهرشان شکل بگیرد. این روانشناس درباره اینکه افزایش تقاضا برای عملهای زیبایی نشانهای از کاهش «تابآوری» در برابر ناملایمات زندگی یا یک «فرسودگی روانی» است، بیان داشت: میتوان آن را نشانهای از کمطاقت شدن ما در برابر نقصهای انسانی دانست. در دنیای شتابزده امروز، افراد تابآوری لازم برای پذیرش نقصها یا طیکردن مسیر طولانی رشد درونی را ندارند و بهدنبال راهکارهای سریع و مکانیکی برای تغییر وضعیت روانی خود هستند. در واقع، جراحی زیبایی در اینجا به یک میانبر تبدیل شده تا فرد بهجای درمان ریشهای اضطرابهایش، با یک تغییر ظاهری سریع، احساس موفقیت کند. به گفته هاشمیپور، مقصر دانستن فرد، نادیده گرفتن فشارهای اجتماعی است. وقتی در یک جامعه، زیبایی به ابزاری برای پیشرفت شغلی یا اجتماعی تبدیل شود، افراد برای بقا و پذیرفتهشدن مجبور به تطبیق با این استانداردها میشوند. بنابراین، ریشه مشکل در «فرهنگ سطحی» و نگاه ابزاری جامعه است که ارزش انسان را در ظاهر او میبیند، نه در تخصص و انسانیت او. در چنین شرایطی عمل زیبایی بیشتر شبیه به یک «اجبار اجتماعی» است تا یک انتخاب آزاد.
ضرورت ارزیابی روانشناختی پیش از عمل
وی با بیان هشدار در خصوص اینکه در بسیاری از موارد شاهد هستیم که پزشکان یا مراکز زیبایی، بدون ارزیابی سلامت روان متقاضی، اقدام به جراحیهای سنگین میکنند حال آنکه از نظر اخلاقی و حقوقی، ضرورت «تأییدیه روانشناختی» پیش از عملهای زیبایی وجود دارد، گفت: از نظر اخلاقی، هر تغییری که بازگشتناپذیر باشد، باید با بررسی جامع همراه باشد. بسیاری از متقاضیان در لحظه تصمیمگیری دچار بحرانهای عاطفی یا تکانههای گذرا هستند و جراحی در این شرایط نهتنها مشکل را حل نمیکند، بلکه منجر به پشیمانی شدید و تشدید افسردگی میشود. تأییدیه روانشناختی تضمین میکند که فرد با واقعبینی و آگاهی کامل وارد عمل شود، نه براساس فشار دیگران یا یک تصمیم عجولانه. این روانشناس با بیان اینکه رسانهها از یکسو با ترویج چهرههای سلبریتی و تبلیغات کلینیکی، به این موج دامن میزنند، افزود: اما از سوی دیگر رسانهها پتانسیل بزرگی دارند تا به مردم یاد بدهند چگونه تصاویر مجازی را باور نکنند. رسانه باید بهجای نمایش نتیجههای خیرهکننده، بر هزینههای روانی، جسمی و خطرات این مداخلات تمرکز کند تا مردم را به سمت پذیرش خود و تنوع زیباییها هدایت کند.