وابستگی بیش از حد تجارت کشور به امارات تابآوری اقتصاد را کاهش میدهد
به گفته دبیر انجمن کشتیرانی، جنگ اخیر نشان داد وابستگی تجارت ایران به یک مسیر یا حتی زیرساختهای جنوبی کشور، اقتصاد کشور را آسیبپذیر میکند.
«مسعود پلمه» دبیر انجمن کشتیرانی و خدمات وابسته ایران، در گفتوگو با خبرگزاری فارس با بیان اینکه شرایط تجاری امروز نسبت به گذشته متفاوت شده، گفت: بخشی از کالاهایی که قبلاً از طریق امارات وارد کشور میشدند، اکنون از مسیرهای دیگری وارد میشوند. البته هنوز هم بخشی از واردات ایران از امارات انجام میشود و این مسیر همچنان فعال است، اما سهم آن نسبت به گذشته کاهش پیدا کرده است.
وی ادامه داد: در وضعیت فعلی، اولویت اصلی باید تأمین حداکثری کالاهای مورد نیاز کشور از هر مسیری باشد که امکان آن وجود دارد تا تابآوری اقتصادی کشور حفظ شود. پس از عادی شدن شرایط، میتوان سیاست تنوع بخشی مسیر تجاری را بهصورت هدفمند اجرا کرد.
پلمه افزود: اگر وضعیت امروز را با دوره قبل از جنگ مقایسه کنیم، تفاوتهای محسوسی دیده میشود. پیش از جنگ، بخش عمده عملیات ترانشیپ (تغییر وسیله حمل در مقصد میانی) و تغییر اسناد کالاهای ایران از طریق امارات انجام میشد، اما اکنون این سهم بهدلیل جنگ به پایینترین سطح خود رسیده است.
در گذشته کانون اصلی ما بندر جبلعلی بود. بعدها به دلیل شرایط منطقهای، بخشی از عملیات به بندر خورفکان منتقل شد، زیرا خورفکان در شرق تنگه هرمز قرار دارد و کشتیها بدون عبور از راس تنگه میتوانستند به آن دسترسی داشته باشند. امروز نیز بخش قابل توجهی از کالاها از طریق بنادر غیر اماراتی وارد کشور میشود و این موضوع نسبت به گذشته افزایش یافته است.
دبیر انجمن کشتیرانی اظهار داشت: این امکان وجود دارد که بخش قابل ملاحظهای از کالاهای مورد نیاز بهویژه کالاهای اساسی را از مبداء اصلی وارد کنیم. کالاهای پاکستانی میتوانند مستقیماً از پاکستان وارد شوند، کالاهای هندی از هند و بخشی از کالاها نیز از ظرفیت عمان استفاده کنند. اما اجرای این سیاست نیازمند آرامش و ثبات در تجارت خارجی است. در شرایط بحران، اولویت با تأمین کالا است، نه تغییر ساختار زنجیره تأمین. وی با اشاره به اینکه اقتصاد و لجستیک ایران صرفاً به بنادر جنوبی محدود نیست گفت: مسیرهای مختلفی برای تجارت وجود دارد، اما باید توجه داشت که حملونقل دریایی همچنان بیشترین ظرفیت جابهجایی کالا را در اختیار دارد و طبیعی است که بخش عمده تجارت خارجی از این مسیر انجام شود. توسعه مناسبات لجستیکی و تنوع بخشی به آن، متضمن پشتیبانی از تجارت خارجی و اقتصاد کشور و تابآوری را افزایش میدهد.
پل مه تصریح کرد: ساختار فعالیت خطوط بینالمللی کشتیرانی هم بهگونهای است که کشتیها تنها میان دو بندر رفتوآمد نمیکنند. این کشتیها در قالب شبکههای جهانی فعالیت دارند و در مسیر خود در چندین بندر توقف میکنند، کالا تخلیه میکنند، بار جدید میگیرند و سپس مسیر را ادامه میدهند. بنابراین نباید انتظار داشت که همه کشتیها مستقیماً از شانگهای به بندرعباس یا سایر بنادر ایران حرکت کنند. هرچند باید توجه داشت این کشتیها تنها در بنادر اصلی منطقهای تردد خواهند داشت.
وی با بیان اینکه مهمترین درس این است که اقتصاد ایران نباید به یک مسیر یا یک کشور وابسته باشد، افزود: وابستگی بیش از حد، تابآوری اقتصاد را کاهش میدهد و در شرایط بحران میتواند زنجیره تأمین را با مشکل مواجه کند. ایران باید ضمن حفظ همکاری با امارات، ظرفیت کشورهای دیگری مانند عمان، پاکستان، عراق و... و حتی مسیرهای مستقیم از کشورهای مبدأ را نیز فعال کند. هرچه تنوع مسیرهای تجاری بیشتر باشد، امنیت اقتصادی کشور نیز افزایش خواهد یافت.
به گفته این مسئول، هدف حذف امارات نیست؛ زیرا این کشور همچنان مهمترین هاب لجستیکی منطقه است. اما باید انحصار آن در تجارت ایران شکسته شود تا اقتصاد کشور در برابر بحرانهای آینده آسیبپذیری کمتری داشته باشد. تجربه جنگ اخیر نیز نشان داد که آینده تجارت خارجی ایران، در تنوعبخشی به مسیرها و شرکای تجاری نهفته است، نه در تکیه بر یک مسیر واحد.
تجربه جنگ و محدودیتهای دریایی نشان داد تمرکز بیش از اندازه بر یک مسیر یا یک کشور، میتواند زنجیره تأمین کالاهای اساسی را با چالش جدی روبهرو کند.
به اعتقاد دبیر انجمن کشتیرانی، راهبرد آینده باید بر توزیع هوشمندانه مسیرهای وارداتی استوار باشد. بهگونهای که کالاهای هر کشور، تا حد امکان از نزدیکترین و منطقیترین مبدأ وارد ایران شوند و در کنار امارات، ظرفیت بنادر عمان، پاکستان، عراق و سایر همسایگان نیز فعال شود.