تقویت انحصار در تولید و بازار خودرو با خیز کروز برای خرید ارزان سایپا
خیز کروز برای خرید سایپا، بههمراه خودروهای ناقص، شائبه مهندسی افت ارزش این خودروساز و تقویت انحصار در تولید و بازار خودرو را پررنگتر میکند.
به گزارش خبرگزاری تسنیم، براساس شنیدهها، در یکی از جلسات اخیر مربوط به فروش یا واگذاری سایپا، شرکت کروز نیز به عنوان یکی از خریداران احتمالی حضور داشته است؛ خبری که اگرچه هنوز بهصورت رسمی تأیید نشده است اما کنار تحولات ماههای اخیر در زنجیره تأمین سایپا، معنای تازهای پیدا میکند.
مسئله اصلی اینجاست که آیا بحران قطعه در سایپا، صرفاً نتیجه اختلاف مالی میان خودروساز و قطعهساز است یا بخشی از یک سناریوی حسابشده برای تضعیف موقعیت عملیاتی سایپا، کاهش ارزش آن و فراهم کردن زمینه خرید ارزانتر این شرکت؟
بررسی روند تحویل قطعات، میزان پرداختیها، شکست توافقات قبلی و انباشت خودروهای ناقص در پارکینگهای سایپا، نشان میدهد نمیتوان این بحران را صرفاً یک اختلاف معمول تجاری دانست. شواهد موجود این موضوع را تقویت میکند که ممکن است؛ کروز، به عنوان یکی از قطعهسازان کلیدی سایپا، با کاهش هدفمند جریان تأمین قطعات، عملاً این خودروساز را در موقعیت ضعف قرار داده باشد؛ موقعیتی که میتواند در فرآیند واگذاری، به نفع خریدار بالقوه تمام شود.
مطالبات یا منافع؛ مسئله کدام است؟
در سال 1403، کروز حدود 18 میلیون و 200 هزار قطعه به سایپا تحویل داده بود اما در سال 1404، این عدد به حدود
8.8 میلیون قطعه سقوط کرد؛ یعنی کاهش حدود 51 درصدی در میزان قطعات ارسالی.
این افت شدید در حالی رخ داده که سایپا نهتنها پرداختهای خود را کاهش نداده، بلکه طبق آمارهای موجود، بیش از ارزش قطعات دریافتی به کروز پرداخت کرده است. ارزش قطعات تحویلی کروز در سال جاری حدود 11 هزار و 500 میلیارد تومان اعلام شده اما مجموع پرداختیهای سایپا به کروز، شامل پرداخت نقدی و غیرنقدی مانند واگذاری ملک، به حدود 15 هزار و 500 میلیارد تومان رسیده است.
کروز در سال 1404 معادل 137 درصد ارزش قطعات تحویلی خود را دریافت کرده است؛ این یعنی سایپا نه فقط مطالبات جاری را پوشش داده، بلکه بخشی از بدهیهای گذشته را نیز تسویه کرده است.
در آذرماه 1404، توافقی میان سایپا و کروز برای عبور از بحران شکل گرفت. بر اساس این توافق، قرار بود سایپا حدود 10 هزار میلیارد تومان از مطالبات کروز را از مسیر تسهیلات و واگذاری املاک تسویه کند و در مقابل، کروز سطح تأمین قطعات را به حالت عادی بازگرداند.
پای تعارض منافع در میان است
اما نتیجه چه شد؟ طبق اطلاعات موجود، کروز در دیماه تنها حدود 40 درصد از تعهدات خود را اجرا کرد و در بهمنماه، ارسال قطعات بهطور کامل متوقف شد. این رفتار نشان میدهد مسئله فقط دریافت پول یا تضمین مالی نبوده است.
در محوطههای تولید سایپا، اکنون تعداد قابل توجهی خودرو ناقص دیده میشود؛ خودروهایی که بخش عمده فرآیند تولید را پشت سر گذاشتهاند، اما به دلیل نبود قطعاتی ظاهراً کوچک، امکان تجاریسازی و تحویل به مشتری را ندارد. شاهین، اطلس، کوییک و سهند در پارکینگها ماندهاند؛ نه به عنوان محصول نهائی، بلکه به عنوان سرمایههای منجمد.
در حال حاضر اگر حضور کروز در جلسات مرتبط با خرید سایپا صحت داشته باشد، ماجرا از یک اختلاف مالی وارد قلمرو تعارض منافع میشود. یک شرکت نمیتواند همزمان تأمینکننده کلیدی یک خودروساز باشد و با توقف یا کاهش تأمین قطعه بر تولید آن اثر مستقیم بگذارد و در عین حال به عنوان خریدار احتمالی همان خودروساز وارد میدان شود؛ مگر اینکه نهادهای نظارتی با دقت بالا این فرآیند را بررسی کنند.