اگر بابالمندب و تنگه هرمز با هم مسدود شوند چه اتفاقی رخ میدهد؟
سرویس خارجی-
گزارش الجزیره نشان میدهد تلاقی تهدیدهای امنیتی در دو شاهراه استراتژیک بابالمندب و تنگه هرمز، معادلات تجارت جهانی را وارد مرحلهای تازه میکند، جایی که افزایش هزینههای حملونقل، اختلال در صادرات نفت، فشار بر کانال سوئز و گسترش بحران به اقتصادهای بزرگ جهان، تنها بخشی از پیامدهای احتمالی انسداد همزمان این دو گذرگاه حیاتی خواهد بود.
تنگه بابالمندب یکی از مهمترین آبراهههای استراتژیک جهان بهشمار میرود، گذرگاهی که دریای سرخ را به خلیج عدن، دریای عرب، کانال سوئز و در نهایت دریای مدیترانه متصل میکند و نقشی تعیینکننده در تجارت و امنیت انرژی جهان دارد. گزارش شبکه الجزیره نشان میدهد این تنگه که میان یمن، جیبوتی و اریتره قرار گرفته، نهتنها مسیر اصلی انتقال نفت و کالا میان آسیا، اروپا و آمریکا محسوب میشود، بلکه هرگونه اختلال در آن میتواند پیامدهایی فراتر از منطقه خاورمیانه برای اقتصاد جهانی به همراه داشته باشد.
براساس این گزارش، روزانه بین ۷ تا ۱۰میلیون بشکه نفت از بابالمندب عبور میکند و حدود ۱۲ تا ۱۵درصد تجارت جهانی و نزدیک به یکچهارم نیاز اروپا به گاز طبیعی مایع نیز از این مسیر تأمین میشود. سالانه حدود ۲۱هزار کشتی از این آبراه عبور میکنند و ارزش کالاهای جابهجا شده از آن به حدود ۷۰۰میلیارد دلار میرسد؛ ارقامی که اهمیت این گذرگاه را در زنجیره تأمین جهانی بیش از پیش نمایان میکند.
بحران جهانی
الجزیره در ادامه گزارش خود هشدار میدهد که اگر اختلال در بابالمندب همزمان با توقف تردد در تنگه هرمز رخ دهد، جهان با یکی از بزرگترین بحرانهای حملونقل دریایی روبهرو خواهد شد.
در چنین شرایطی، زمان حمل کالا میان آسیا و اروپا از حدود ۳۱ روز به ۴۱ روز افزایش یافته و هزینه سفر یک کشتی کانتینری متوسط نیز از حدود یکمیلیون دلار به نزدیک ۱.۷میلیون دلار خواهد رسید، موضوعی که مستقیماً بر قیمت کالاها، انرژی و هزینههای حملونقل جهانی اثر خواهد گذاشت.
عامر الشوبکی، کارشناس بازار بینالمللی نفت و انرژی، معتقد است که نیروهای انصارالله یمن طی سالهای اخیر نشان دادهاند توانایی ناامن کردن مسیر کشتیرانی در بابالمندب را دارند؛ وضعیتی که از نظر اقتصادی تفاوت چندانی با بستهشدن کامل این آبراه ندارد. حملات متعدد به کشتیها موجب کاهش محسوس جریان نفت عبوری از این مسیر و افت شدید درآمدهای کانال سوئز شده است؛ مسئلهای که فشار سنگینی بر اقتصاد مصر و تجارت بینالمللی وارد کرده است.
محاصره گازانبری آبراهههای بینالمللی
این کارشناس انرژی تأکید میکند بزرگترین سناریوی بحران زمانی رقم خواهد خورد که تهدید بستهشدن تنگه هرمز و بابالمندب به طور همزمان عملی شود. به گفته وی، عربستان در جریان تنشهای اخیر برای انتقال نفت خود از خط لوله «شرق-غرب» استفاده کرده و نفت را از بندر ینبع در ساحل دریای سرخ به بازارهای جهانی صادر میکند؛ اما همین مسیر نیز برای رسیدن به بازارهای آسیایی ناگزیر از عبور از بابالمندب است.
به همین دلیل، بستهشدن همزمان دو تنگه، عملاً مهمترین مسیر جایگزین عربستان برای دور زدن تنگه هرمز را نیز از کار خواهد انداخت. در چنین شرایطی عربستان، مصر، چین و همچنین اقتصادهای بزرگ واردکننده انرژی مانند اروپا، هند، ژاپن و کرهجنوبی از اصلیترین آسیبدیدگان خواهند بود و دامنه بحران از یک منازعه منطقهای به بحرانی فراگیر در اقتصاد جهانی تبدیل خواهد شد.
زنجیره تأمین جهانی زیر فشار
گزارشهای بینالمللی نیز نشان میدهد آثار این بحران تنها به بازار نفت محدود نخواهد بود. براساس گزارش کنفرانس تجارت و توسعه سازمان ملل متحد (آنکتاد)، تغییر مسیر کشتیها به سمت دماغه امیدنیک موجب افزایش تقاضا برای ناوگان کشتیرانی، رشد هزینههای حملونقل و فشار بر بنادر جهان شده است. کارشناسان حوزه انرژی نیز هشدار میدهند افزایش زمان حمل کالا میان آسیا و اروپا، زنجیره تأمین جهانی را با اختلال گسترده روبهرو کرده و قیمت بسیاری از کالاهای اساسی را افزایش خواهد داد.
خبرگزاری رویترز نیز تأکید کرده است که حتی تهدید مستمر به بستهشدن بابالمندب، پیش از وقوع هرگونه اقدام عملی، میتواند موجب افزایش حق بیمه کشتیها، تغییر مسیر شرکتهای کشتیرانی و رشد هزینه تجارت جهانی شود. از اینرو، بابالمندب صرفاً یک گذرگاه جغرافیایی نیست، بلکه یکی از حساسترین شریانهای اقتصاد جهانی بهشمار میرود که هرگونه ناامنی در آن پیامدهایی فراتر از بازار انرژی خواهد داشت.
فرجام لجاجت سعودیها
همزمان با افزایش اهمیت تحولات دریایی منطقه، مواضع جدید جنبش انصارالله نیز بر ابعاد بحران افزوده است. علی العماد، عضو دفتر سیاسی انصارالله، نبرد برای شکستن محاصره یمن را یک مسئولیت ملی توصیف کرد و گفت: این روند بازگشتناپذیر است و دولت صنعا خود را موظف میداند محاصرهای را که میلیونها یمنی را از خدمات درمانی، سفر و بازگشت به کشور محروم کرده است، پایان دهد. وی با انتقاد از حملات عربستان به فرودگاه صنعا، این اقدامات را در راستای ادامه محاصره و همسویی با پروژه آمریکا و رژیم صهیونیستی دانست و هشدار داد که تداوم این سیاست، پیامدهای نظامی و امنیتی گستردهتری برای ریاض به همراه خواهد داشت. العماد همچنین با اشاره به ادامه فعالیت دولت یمن برای بازسازی فرودگاه صنعا و ازسرگیری پروازها، تأکید کرد که محاصره شکسته خواهد شد و هرگونه لجاجت جدید عربستان با پاسخهایی شدیدتر مواجه میشود. وی ضمن قدردانی از حمایت ایران در برقراری پروازها به صنعا، این اقدام را نمونهای از مسئولیتپذیری انسانی و اسلامی دانست و تصریح کرد که یمنیها تا تحقق کامل حق خود برای رفع محاصره از تلاش دست نخواهند کشید.
هشدار دوباره به شرکتهای هواپیمایی
در همین چارچوب، نیروهای مسلح یمن با صدور هشداری رسمی به تمامی شرکتهای بینالمللی هواپیمایی اعلام کردند که تا زمان رفع محاصره فرودگاه بینالمللی صنعا، از عبور و فعالیت در حریم هوایی عربستان خودداری کنند. این هشدار پس از حمله موشکی و پهپادی به فرودگاه ابها و در واکنش به حملات اخیر عربستان علیه فرودگاه صنعا صادر شد. صنعا با فعال کردن معادله جدید «چشم در برابر چشم»، به شرکتهای بینالمللی هواپیمایی هشدار داد که از حریم هوایی عربستان عبور نکنند. نیروهای مسلح یمن همچنین اعلام کردند در صورت ادامه محاصره و حملات، دامنه پاسخها و اهداف عملیاتها گسترش خواهد یافت؛ مسئلهای که میتواند ابعاد تقابل میان دو طرف را وارد مرحلهای تازه و پرهزینهتر کند.
وضعیت نه جنگ و نه صلح تمام شد
همچنین، عبدالله صبری، معاون وزیر خارجه در امور سیاسی دولت صنعا، گفت: «عربستان تیر خلاص را به وضعیت نه جنگ و نه صلح زد و مسئول پیامدهای تشدید تنشهاست و ما تا پایان کامل تجاوزات و لغو کامل محاصره به مبارزه ادامه میدهیم. وضعیت نه جنگ و و نه صلح بیش از حد طولانی شده بود و عربستان همچنان از اعطای حقوق مردم یمن و عمل به راهکارهای سیاسی طفره میرود و تجاوزات خود را از سر گرفته است.»