خوانشی فلسفی از دعای آیت‌الله جوادی آملی بر پیکر مطهر امام شهید

عضو مجلس خبرگان رهبری گفت: نماز آیت‌الله جوادی آملی بیانی فشرده از هندسه اندیشه اسلامی است؛ هندسه‌ای که در آن، توحید سرچشمه همه معناهاست، انسان محور همه مسئولیت‌هاست، جامعه میدان تحقق بندگی است، و معاد منزل نهایی این حرکت پیوسته، دعایی که از آستان ربوبیت آغاز می‌شود، از میدان رسالت عبور می‌کند و در ساحل رحمت الهی آرام می‌گیرد، گویی همه زندگی مؤمن، در همین سه موج خلاصه شده است؛ عبودیت، مسئولیت و
 رضوان.
حجت‌الاسلام والمسلمین احمد مبلغی، عضو مجلس خبرگان رهبری و پژوهشگر فلسفه و معارف اسلامی در گفت‌وگو با تسنیم در تشریح مفهومی نماز و دعای آیت‌الله جوادی آملی بر پیکر مطهر امام شهید بیان داشت: این دعا، سه منزل جداگانه را وصف نمی‌کند، بلکه سه موج از یک حقیقت واحد را به ‌نمایش می‌گذارد؛ هر موج از دل موج پیشین زاده می‌شود و افقی گسترده‌تر را می‌گشاید؛ موج نخست، عبودیت است، جایی که همه عناوین انسان فرو می‌ریزند و تنها هویت ماندگار او، بندگی در پیشگاه خداوند است. موج دوم، مسئولیت و رسالت است، آنجا که بندگی از خلوت جان بیرون می‌آید و در سرنوشت امت، صورت جهاد، ایثار و پاسداری از حقیقت به خود می‌گیرد، و موج سوم، رحمت است، قله‌ای که در آن، حتی بزرگ‌ترین مجاهد نیز همه سرمایه خویش را به کرانه بی‌پایان رحمت الهی می‌سپارد و امید نهایی انسان، نه به عمل خویش، بلکه به فضل بی‌کران پروردگار گره می‌خورد، این سه مرحله در حقیقت همان مسیر کمال انسان در اندیشه اسلامی را ترسیم 
می‌کنند.
وی بیان داشت: در این دعا، انتخاب واژه «نزل» کاملاً سنجیده و برخاسته از ادبیات وحیانی است. در فرهنگ دینی، مرگ تنها «رفتن» نیست، بلکه «نزول» است؛ نزول به منزلگاهی دیگر، نزول به ضیافت الهی و ورود به ساحت تازه‌ای از حیات، از همین‌رو، در این نماز تاریخی گفته شد: «نزل بعزّ جلالک و جبروتک و ملکوتک.»، او با یک واژه، مرگ را از یک حادثه طبیعی به یک واقعه قدسی ارتقا 
می‌دهد.
حجت‌الاسلام والمسلمین مبلغی خاطرنشان کرد: «نزول» در اینجا، نه سقوط است و نه فرود به مرتبه‌ای پایین‌تر؛ بلکه فرود آمدن در منزل قرب است؛ همان‌گونه که مسافر، پس از سفری طولانی، در منزلگاه خویش فرود می‌آید و میهمان صاحب‌خانه می‌شود. مرگ، در این زبان، پایان اقامت در سرای موقت و ورود به ضیافت صاحب‌خانه حقیقی است، این همان تفاوت بنیادین زبان توحید با زبان ماده است؛ یکی از پایان سخن می‌گوید و دیگری از ورود، از حضور و از 
میهمانی.
عضو مجلس خبرگان رهبری اظهار داشت: نگاه مادی، مرگ را پایان روایت انسان می‌بیند؛ اما نگاه توحیدی، آن را آغاز فصل حضور می‌داند. آنجا پایان است و اینجا ملاقات؛ آنجا خاموشی است و اینجا وصول، از همین‌رو، دعا نیز از انسان آغاز نمی‌شود، بلکه از خدا آغاز می‌شود؛ زیرا هرگاه مقصد الهی روشن شد، منزلت انسان نیز خودبه‌خود معنا می‌یابد، و هرگاه نسبت انسان با خدا تعریف شد، همه نسبت‌های دیگر در جایگاه حقیقی خویش قرار می‌گیرند.
وی خاطرنشان کرد: انسان اگر خدا را محور عالم نداند، هیچ‌یک از مفاهیم زندگی معنا پیدا نمی‌کند، شهادت، عبادت، جهاد، اخلاق و حتی سیاست نیز تنها در پرتو توحید معنا دارند، بنابراین نماز بر پیکر ابتدا جایگاه نسبت با خدا را تثبیت می‌کند و سپس از انسان سخن 
می‌گوید.
حجت‌الاسلام والمسلمین مبلغی گفت: او از عارفی سخن نمی‌گوید که در خلوت خود متوقف مانده باشد، او از بنده‌ای سخن می‌گوید که بندگی را به متن جامعه آورده است، در نماز او چنین گفت: «قتیلاً للإسلام، قتیلاً للأمهًْ المسلمهًْ، قتیلاً لصیانتها، قتیلاً لوحدتها»، این تعبیرها فوق‌العاده دقیق هستند. امام شهید فقط برای نجات خود تلاش نکرد، او برای اسلام، امّت، عزت، استقلال، وحدت و امنیت جامعه اسلامی به شهادت رسید، در این نگاه، عرفان از اجتماع 
جدا نیست.
عضو مجلس خبرگان رهبری بیان داشت: در برخی قرائت‌ها، دینداری صرفاً یک رابطه شخصی میان انسان و خدا تلقی می‌شود، اما در اندیشه اسلامی، انسان مؤمن در قبال جامعه مسئول است. نماز، روزه، دعا و عبادت اگر به دفاع از حق، عدالت و کرامت انسان منتهی نشوند، در انسان کمال مطلوب ایجاد نمی‌کنند.
وی گفت: شهادت در این دعا، پایان زندگی نیست، ادامه منطقی بندگی است، یعنی انسانی که تمام عمر خود را در مسیر خدا حرکت کرده است، طبیعی است که اگر لازم باشد جان خود را نیز در همین راه تقدیم کند. در این نگاه، شهادت یک حادثه احساسی نیست، یک انتخاب معرفتی است، ثمره سال‌ها عبودیت، تقوا، اخلاص و مسئولیت‌پذیری 
است.
حجت‌الاسلام والمسلمین مبلغی بیان داشت: پس از آن همه ستایش از جهاد، ایثار و شهادت، دعا ناگهان به این جمله می‌رسد؛ «یا من یقبل الیسیر، اقبل منه و منّا الیسیر»، یعنی حتی چنین انسانی نیز عمل خود را بزرگ نمی‌بیند، تمام امید او به رحمت خداست، این همان تفاوت میان نگاه توحیدی و نگاه مبتنی بر خودبسندگی انسان است. در منطق قرآن، هیچ‌کس با عمل خود نجات پیدا نمی‌کند، رحمت خداست که انسان را به مقصد می‌رساند.
وی خاطرنشان کرد: نماز آیت‌الله جوادی آملی تنها قرائت چند جمله دعایی نبود؛ بیانی فشرده از هندسه اندیشه اسلامی است؛ هندسه‌ای که در آن، توحید سرچشمه همه معناهاست، انسان محور همه مسئولیت‌هاست، جامعه میدان تحقق بندگی است، و معاد منزل نهایی این حرکت پیوسته، دعایی که از آستان ربوبیت آغاز می‌شود، از میدان رسالت عبور می‌کند و در ساحل رحمت الهی آرام می‌گیرد، گویی همه زندگی مؤمن، در همین سه موج خلاصه شده ‌است؛ عبودیت، مسئولیت و 
رضوان.