آمریکا به دنبال مذاکرات فرسایشی نقض تفاهمنامه و تضییع حقوق ایران
نقض بندهای گوناگون تفاهمنامه از سوی آمریکا و متحد صهیونیستش، توافق را تا مرز فروپاشی کامل پیش برده است. این روند موجب شده که مذاکرات وعده داده شده برای حلوفصل نهائی اختلافات ظرف شصت روز، آغاز نشده به بنبست بخورد و مذاکرات تحت عنوان «مذاکرات فنی» به مسیر دیگری برای متعهد کردن طرف آمریکایی به اجرای تعهداتش منحرف شود.
نیرنگ آمریکا برای فرسایشی کردن مذاکرات
در پساتفاهم
فرسایشی شدن مذاکرات در حالی است که ایران در چند نوبت اعلام کرده که مذاکرات را به تعلیق درمیآورد اما با پیگیری میانجیهای پاکستانی و قطری، مجدداً مذاکرات از سر گرفته شده است.
با این حال، آمریکا ضمن نقض بند یک تفاهمنامه، به رژیم صهیونیستی اجازه داد تا به اشغالگری و ادامه حملات به لبنان ادامه دهد. در خلیجفارس هم سنتکام چند نوبت به جزایر و تأسیسات ایرانی حمله کرده که با پاسخ قاطع و متقابل ایران روبهرو شده و ایران اجازه نداده کانال دیگری جز کانال اعلام شدهاش، کریدور تردد کشتیها در تنگه هرمز باشد. اموال مسدود ایران که دو ماه و نیم قبل و با آغاز آتشبس باید به عنوان پیششرط مذاکرات آزاد میشد- و طبق تفاهمنامه هم باید روز اجرا آزاد میشد- همچنان مسدود است. تهدید به اقدامات نظامی در کنار انتقال برخی تجهیزات نظامی هم برخلاف تعهد آمریکا در یادداشت تفاهم ادامه دارد.
اکنون در حالی که ارکان تفاهمنامه در بندهای مختلف آن پیاپی نقض میشود، وارد شدن در پیچوخم مذاکرات موسوم به فنی، رفتار غیر راهبردی است که میتواند طرف مذاکرهکننده ایرانی را پیچوخم مذاکرات فرسایشی گرفتار کند.
ادامه مذاکرات در هالهای از ابهام
مارکو روبیو وزیر خارجه آمریکا، چهارشنبه گذشته خبر داده بود: کمیته فنی در تاریخ ۲۹ ژوئن (سهشنبه 9 تیر) برای ازسرگیری مذاکرات با ایران به سوئیس بازخواهد گشت.
اما روز یکشنبه روزنامه والاستریتژورنال به نقل از منابع آگاه گزارش داد گفتوگوهای آمریکا و ایران، که قرار بود در پایان هفته جاری در سوئیس از سر گرفته شود، در پی ازسرگیری حملات و درگیریها میان دو کشور به حالت تعلیق درآمده است.
همچنین برخی منابع ایرانی یکشنبهشب گفتند: امروز قرار بود مذاکرات فنی برگزار شود که ایران آن را لغو کرد و شرکت نکرد که دلیل این امر درگیریهای این چند شب گذشته بود دلیل دیگر این است که منتظر اجرای برخی شروط هستند که مثلاً امکان برداشت پولهای بلوکهشده هست یا خیر.
دیروز هم کاظم غریبآبادی، معاون وزارت خارجه کشورمان گفت: برگزاری نشستهای فنی کارگروهها برای این هفته برنامهریزی نشده است. هرچند رایزنیها با قطر از جمله درخصوص پیگیری اجرای تعهدات طرف مقابل، طبق روال، در جریان است، اما خبر برخی رسانهها مبنی بر برگزاری گفتوگوهای فنی کارگروهها در دوحه، تأیید نمیشود.
اکسیوس: آمریکا تفاهمنامه را نقض کرد
اما چند ساعت بعد، رسانههایی مثل اکسیوس و رویترز خبر دادند که مذاکرات از سر گرفته میشود. سپس ترامپ در توئیتی، نیاز خود را در قالب امتیازی برای ایران جا زد و نوشت: «ایران درخواست ملاقات کرده است. این ملاقات فردا در دوحه برگزار خواهد شد». پس از آن، کارولین لویت، سخنگوی کاخسفید گفت: استیو ویتکاف و جرد کوشنر، فرستادگان رئیسجمهور آمریکا، روز سهشنبه در دوحه در نشستی با مقامهای ایرانی شرکت خواهند کرد. البته همچنان درباره تفاهمنامه حرف میزنیم. در حاشیه این مذاکرات سطح بالا، گفتوگوهای فنی نیز برگزار خواهد شد.»
اکسیوس ضمن انتشار خبر از سرگیری مذاکرات، در یادداشتی اذعان کرد: توافق اسرائیل و لبنان با وساطت آمریکا، برای تضعیف نفوذ حزبالله و ایران در لبنان است. چارچوبی که توسط دولت ترامپ میانجیگری شد، مهمترین توافق بین اسرائیل و لبنان در چهار دهه اخیر است اما همه طرفهای درگیر میدانند که صلحی ممکن است هرگز محقق نشود. این توافق به نظر میرسد با برخی از تفاهمهای حاصلشده بین آمریکا و ایران در سوئیس در تناقض است، بنابراین میتواند آن آتشبس شکننده را پیچیدهتر کند. ایران در هفتههای اخیر موفق شد وضعیت لبنان را به مذاکرات خود با آمریکا پیوند بزند.
از طرف دیگر، در حالی که آمریکا به پایان اشغالگری و احترام به تمامیت ارضی لبنان در تفاهمنامه متعهد شده، یسرائیل کاتس وزیر جنگ رژیم صهیونیستی گفت: با فرمانده فرماندهی مرکزی آمریکا بر عدم عقبنشینی از مناطق امنیتی در لبنان و سوریه و غزه توافق کردم. هیچ عقبنشینی دیگری پس از دو منطقه آزمایشی در جنوب لبنان صورت نخواهد گرفت تا زمانی که سلاح حزبالله خلع شود.
بازگشایی کامل تنگه پس از احقاق حقوق ایران
بدر البوسعیدی، وزیر امور خارجه عمان دیروز گفت: ما بر حمایت خود از اجرای مفاد یادداشت تفاهم امضاشده بین ایران و آمریکا تأکید میکنیم. ما تعهد خود را را برای تضمین امنیت و آزادی دریانوردی در تنگه هرمز برای همه تأیید میکنیم. هرگونه تفاهمی در مورد تنگه هرمز باید در چارچوب قوانین بینالمللی باقی بماند. ما به کنوانسیون حقوق دریاها متعهد هستیم و با ایران توافقی وجود دارد که هیچ ترتیباتی نباید خارج از محدوده آن باشد.
این اظهارات، طبعاً نمیتواند ناقض حقوق حاکمیتی ایران در تنگه هرمز باشد. علاوهبر اینکه تنگه در آبهای سرزمینی ایران قرار گرفته، این تنگه به خاطر عبور پر ضرر طرفهای متخاصمی بسته شده که وسط مذاکره با ایران خیانت کردند، و با حمله جنایتکارانه به ایران، رهبر و مدیران ارشد دولتی و حاکمیتی و سرداران و دانشمندان و دانشآموزان (مجموعاً بالغ بر 3500 شهروند ایرانی) را به شهادت رساندند و به اذعان سخنگوی دولت، 270میلیارد دلار خسارت به ایران وارد کردند. به عبارت دیگر، تنگه (علاوهبر حقوق حاکمیتی ما در آبهای سرزمینی) در اثر وضعیت جنگی و دفاع مشروع ایران از موجودیت و امنیت خود بسته شده و بدون تعیین تکلیف «معرفی رسمی طرف متجاوز و جنایتکار جنگ، پرداخت غرامت و خسارت، تعهد تضمین شده آمریکا به عدم تکرار جنایت»، نمیتواند به وضعیت تردد قبل از جنگ برگردد.
کاهش تردد از تنگه در پی شیطنت آمریکا
در همین حال، روزنامه نیویورکتایمز گزارش داد: کشتیها در پی افزایش خطر ناشی از حملات عقب میکشند. تردد کشتیها از تنگه هرمز پس از چهار روز تبادل حملات میان ایران و ایالات متحده بهطور محسوسی کاهش یافت. براساس دادههای شرکت رهگیری دریایی «کپلر»، تنها ۲۲ کشتی روز یکشنبه از این گذرگاه عبور کردند؛ در حالیکه این رقم یک روز پیشتر ۳۸ کشتی بود. پیش از حملات، ترافیک کشتیرانی در این مسیر حیاتی انتقال نفت و گاز به بالاترین سطح از اول مارس رسیده بود و برخی کشتیها از مسیر مورد حمایت آمریکا که آبهای ایران را دور میزد استفاده میکردند. ایران پنجشنبه تأکید کرد عبور کشتیها باید از آبهای این کشور و با دریافت مجوز انجام شود و مسیرهای دیگر را غیرقابل قبول و بسیار خطرناک خواند.
همچنین، دادههای کشتیرانی که روز دوشنبه منتشر شد، نشان میدهد تردد کشتیها در تنگه هرمز، در پی دور تازه حملات متقابل ایران و آمریکا در این آبراه کاهش یافت. براساس دادههای شرکت ردیابی دریایی کپلر، در مجموع ۲۹ کشتی حامل کالا روز شنبه و ۱۲ کشتی روز یکشنبه از تنگه هرمز عبور کردند. پیش از شروع جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران که به بستن تنگه هرمز به دست سپاه پاسداران منجر شد، روزانه دستکم ۱۳۰ کشتی از این آبراه عبور میکرد. به گزارش خبرگزاری فرانسه، آمار روز یکشنبه کاهش چشمگیری را نسبت به هفته گذشته نشان میدهد؛ زمانی که امضای تفاهمنامه میان تهران و واشینگتن باعث شد حجم تردد در این تنگه به بالاترین سطح خود از زمان آغاز جنگ ۴۰ روزه برسد و چهارشنبه هفته گذشته به ۷۰ مورد عبور افزایش
یابد.
هزینه یک تریلیون دلاری
و ترس از گران شدن دوباره نفت
در پی تشدید تنشها در تنگه و تعلیق مذاکرات، قیمت جهانی نفت دوباره افزایشی شد. دونالد ترامپ، همچنان تحت فشار قیمت نفت و بنزین است و تقلا میکند تا در مواجهه با انبوه سرزنشهایی که میشنود، از خود اعاده حیثیت بکند و بازارها را رو به آرامش نشان دهد. او به همین دلیل دیروز همزمان با انتشار توئیت درباره از سرگیری مذاکرات (دادن خوشبینی به بازارهای ملتهب) نوشت: نفت خام وست تگزاس اینترمدیت- ۶۹ دلار، و رو به کاهش است. این کمتر از قیمت قبل از شروع خلع سلاح هستهای ایران است!
اما برخلاف ترامپ، جف کری، اقتصاددان آمریکایی میگوید: «همچنان حجم خروجی نفت از تنگه هرمز پایین است» و این در حالی است که استیو هانکه استادتمام اقتصاد دانشگاه جانز هاپکینز درباره هزینههای هنگفت جنگ احمقانه ترامپ گفته است: ترامپ جنگی اختیاری علیه ایران آغاز کرد؛ جنگی که هزینهای سرسامآور بر دوش مالیاتدهندگان آمریکایی خواهد گذاشت. حالا ترامپ از کنگره درخواست ۷۰ میلیارد دلار دیگر کرده تا ذخایر مهمات و تسلیحات را دوباره تامین کند. پیشبینی من این است که وقتی همهچیز تمام شود و گردوغبار فروبنشیند، هزینهای که دولت آمریکا برای جنگ با ایران پرداخته، از یک تریلیون دلار فراتر خواهد رفت.
80 روز وقتکشی در آزادی اموال مسدود ایران!
آزادی بخشی از اموال مسدودشده ایران، همچنان محل بحث محافل سیاسی و رسانهای است. آقای پزشکیان رئیسجمهور دیروز در دیدار آیتالله شبیری زنجانی گفت: براساس برنامهریزیهای انجامشده
۶ میلیارد دلار از مجموع ۱۲ میلیارد دلار منابع ایران در قطر به کشور بازگردانده خواهد شد.
طبق بند ۱۱ تفاهمنامه که دو هفته قبل اجرائی شد، « آمریکا متعهد میشود تا وجوه و داراییهای محدود یا مسدودشده ایران را با اجرای این یادداشت تفاهم به طور کامل برای استفاده در دسترس قرار دهد». اما همچنان اجرای این بند در هالهای از ابهام است. به نظر میرسد طرف آمریکایی بنا دارد با عدم اجرای تعهد خود، به گروکشی و گروگان گیری حق مسلّم ایران بپردازد و از این حربه برای امتیازخواهیهای جدید بهره ببرد یا طرف ایرانی را برای اعتراض درباره نقض دیگر بندهای تفاهمنامه منفعل کند. به نظر میرسد که طرف ایرانی باید آزادی این اموال را شرط اجرای یادداشت تفاهم قرار میداد. یادآور میشود آقای قالیباف رئیس تیم مذاکرهکننده کشورمان، ۲۱ فروردین ۱۴۰۵ (80 روز قبل)، قبل از مذاکرات اسلامآباد تاکید کرده بود: «دو مورد از اقداماتی که مورد توافق طرفین [در آتشبس] قرار گرفته بود، هنوز اجرائی نشده است: برقراری آتشبس در لبنان و آزادسازی داراییهای بلوکهشده ایران پیش از آغاز مذاکرات. این دو موضوع باید پیش از شروع مذاکرات محقق شوند».
نمیدانیم این ۳۰۰ میلیارد چیست!
بند ششم تفاهمنامه میگوید: «ایالات متحده آمریکا متعهد میشود، با شرکای منطقهای خود، برای بازسازی و توسعه اقتصادی جمهوری اسلامی ایران یک برنامه قطعی مورد توافق طرفین را با تأمین حداقل ۳۰۰ میلیارد دلار ایجاد کند...». اما جاسم البدیوی، دبیرکل شورای همکاری خلیجفارس، درباره شایعات مربوط به بسته
۳۰۰ میلیارد دلاری بازسازی ایران گفت: «در مورد آن ۳۰۰ میلیارد، من هیچچیزی ندیدهام. نه به من ارائه شده و نه به دیگر کشورهای شورای همکاری خلیجفارس. ما هیچ اطلاعی درباره آن نداریم. ما نمیدانیم این
۳۰۰ میلیارد چیست، چه کسی قرار است آن را تأمین مالی کند و چه کسی قرار است از آن بهرهمند شود.»
کشورهای حاشیه خلیجفارس هفته گذشته هم در بیانیه مشترک با آمریکا ادعا کرده بودند: «صلح در منطقه مستلزم مقابله با تهدیدات ایران، از جمله موشکها، پهپادها و حمایت از نیروهای نیابتی آن است. هرگونه سرمایهگذاری یا تجارت مشروط به پایبندی ایران به یادداشت تفاهم و توافق نهائی است»!
بیاعتنایی ایران به تهدیدات ترامپ
اما از موضوع نقض تفاهمنامه که بگذریم، محافل سیاسی و رسانهای در غرب درباره اقتدار بلامنازع آمریکا در میدان نظامی و پساجنگ اتفاقنظر دارند. روزنامه واشنگتنپست در این زمینه نوشت: همزمان با تشدید تنشها در تنگه هرمز، ایران با تأکید بر حق خود برای مدیریت این آبراه راهبردی، تهدیدهای دونالد ترامپ را نادیده گرفته و در حالی که دو طرف یکدیگر را به نقض آتشبس متهم میکنند، آینده توافق تهران و واشنگتن و مذاکرات هستهای در هالهای از ابهام قرار گرفته است.
هارلان اولمن، استراتژیست و افسر سابق نیروی دریایی آمریکایی هم گفت: ایران تنگه هرمز را به بهترین شکل به اهرم راهبردی خود تبدیل کرده است. همانطور که مطبوعات نیز گزارش کردهاند، ما ناچار به استفاده از سامانههای چندمیلیوندلاری در برابر اهدافی نسبتاً کمهزینه هستیم. این نسبت هزینه، در بلندمدت به میلیاردها دلار خواهد انجامید.
افزایش ریسک تردد در تنگه هرمز
از طرف دیگر، شرکت کشتیرانی هاپاگلوید، غول کشتیرانی آلمان اعلام کرد: افزایش ریسک و ابهام در مقررات عبور از تنگه هرمز، به واقعیت تازه در این مسیر حیاتی تجارت جهانی تبدیل شده است.
در همین حال، الجزیره گزارش داد: قیمت جهانی نفت در جریان معاملات امروز تحت تأثیر حملات هوائی متقابل میان ایران و ایالاتمتحده در نزدیکی تنگه هرمز رشد قابلتوجهی را تجربه کرد و هر بشکه نفت برنت به کانال ۷۳ دلار بازگشت. این نوسان قیمتی در شرایطی رخ میدهد که خوشبینیهای پیشین بازار نسبت به توافق آتشبس جای خود را به تردیدهای جدی درباره ضمانت اجرائی تفاهمنامه اخیر داده است. گزارشهای میدانی از بنبست در بازگشایی مسیرهای عادی کشتیرانی خبر میدهند و تحلیلگران نیز معتقدند حملات روزهای اخیر مانند یک تلنگر واقعیت عمل کرده است. با وجود انتشار اخبار ضد و نقیض درباره احتمال برگزاری دور جدید مذاکرات در دوحه طی روزهای آتی برای مهار تنشها سرمایهگذاران همچنان نسبت به پایداری این آرامش شکننده و چشمانداز عرضه انرژی در منطقه بیاعتماد هستند. شمار کشتیهای عبوری از تنگه هرمز پس از تشدید تنش میان آمریکا و جمهوری اسلامی، دوباره کاهش یافته است.
کاهش یک میلیارد و ۳۰۰ میلیون بشکهای تولید نفت
وبسایت صهیونیستی اینترنشنال، در تحلیلی به قلم دالغا خاتین اوغلو به بررسی پاسخ این سؤال پرداخت که چرا کاهش قیمت نفت به معنای پایان بحران تنگه هرمز نیست؟ نویسنده خاطرنشان کرد: قیمت نفت به محدودهای بازگشته که پیش از جنگ قرار داشت. اما این کاهش، نه نتیجه احیای عرضه، بلکه حاصل مجموعهای از اقدامات اضطراری از جمله آزادسازی ذخایر راهبردی، استفاده از مسیرهای جایگزین برای صادرات و مهمتر از همه، کاهش تقاضا بوده است.
با این حال، ابعاد اختلال همچنان بسیار گسترده است. تولید نفت در سراسر خلیجفارس بیش از
۱۰ میلیون بشکه در روز کاهش یافته و یک میلیارد و ۳۰۰ میلیون بشکه از تولید نفت منطقه از دست رفته است. صادرات نفت منطقه همچنان حدود ۲۵درصد کمتر از سطح ماه فوریه است و بازگرداندن ظرفیت صادرات به وضعیت پیش از جنگ، احتمالاً چندین ماه زمان خواهد برد. در برخی موارد، بهویژه تأسیسات آسیبدیده گاز طبیعی مایع (LNG) قطر، روند بازسازی کامل ممکن است چند سال طول بکشد.
جبران کمبود جهانی نفت
حداقل یک سال زمان میبرد
نویسنده میافزاید: عامل موقتی دیگری که به کاهش فشار بر بازار کمک کرده، ذخایر نفت شناور در دریاهاست. ایران بهتنهائی حدود ۱۵۰ میلیون بشکه نفت خام را روی نفتکشها ذخیره کرده و معافیت دوماههای که واشنگتن برای صادرات نفت ایران صادر کرده نیز به کاهش تنش در بازار کمک کرده است. با این حال، این ذخایر تنها نقش ضربهگیر موقت را دارند و نمیتوانند جایگزین ظرفیت تولید از دست رفته منطقه شوند. در همین حال، تولید نفت خام و سایر مایعات نفتی در منطقه خلیجفارس همچنان حدود ۴۵درصد پایینتر از سطح ماه فوریه است. مشکل دستکم تا اوسط ۲۰۲۷ (یک سال دیگر) ادامه دارد حتی در خوشبینانهترین سناریو، ترمیم خسارت واردشده به بازار جهانی نفت در پی بحران تنگه هرمز، پیش از اواسط سال آینده میلادی بعید به نظر میرسد. در همین حال، خطرهای ژئوپلیتیکی همچنان در سطح بالایی قرار دارند. حملات اخیر به کشتیهای تجاری در نزدیکی سواحل عمان نشان داد که با وجود برقراری آتشبس، امنیت دریانوردی همچنان شکننده است. هزینه حملونقل دریایی در آبهای جنوب ایران به حدود ۵.۵ برابر سطح پیش از جنگ رسیده و نرخ اجاره نفتکشها نیز نزدیک به ۹ برابر افزایش یافته است. پیامدهای این بحران تنها به نفت خام محدود نمیشود. صادرات محصولات پتروشیمی، فلزات، کودهای شیمیایی، هلیوم و دیگر مواد اولیه از کشورهای حاشیه خلیجفارس همچنان با محدودیتهای شدید روبهروست و بر صنعت، کشاورزی، زنجیرههای تامین و تجارت جهانی تأثیر
میگذارد.
عقبنشینی آمریکا از منطقه
تنها راه متقاعد کردن ایران
داگلاس مکگریگور، سرهنگ بازنشسته آمریکایی دیروز تأکید کرد: تنها راه بازدارندگی در برابر ایران، عقبنشینی آمریکا از منطقه است. برای اینکه ایرانیها متقاعد شوند ما جدی هستیم، باید عقبنشینی کنیم و مواضع خود را از منطقه جمع کنیم. تا زمانی که خروج واقعی نیروهای آمریکا از منطقه را نبینند، هیچ تغییری رخ نخواهد داد. باید نیروهای آمریکا از درگیری خارج شوند، قراردادهای دفاعی بازسازی پایگاهها لغو شود و ساختار امنیتی فعلی تغییر کند، چون همین ساختارها ما را وارد جنگ کردهاند.
سایت اینترنتی سمافور هم در تحلیلی خاطرنشان کرده است: رویدادهای اخیر در تنگه هرمز، محدودیتهای تفاهمنامه امضاشده بین ایران و آمریکا را برجسته میکند. ایران همچنان قصد دارد اراده خود را بر هرمز تحمیل کند. این کشور روز دوشنبه با عمان در مورد تنگه هرمز مذاکره کرد و قول داد از این پس، با کشتیهای متخلف با شدت بیشتری نسبت به قبل برخورد خواهد شد. حتی اگر توافق جامعی حاصل شود، کشتیرانی از این تنگه برای ماهها با مشکل مواجه خواهد شد.