خطای راهبردی وزارت صمت در تکرار وابستگی تجارت کشور به امارات
علیرغم مخاطرات امنیتی ناشی از وابستگی
بیش از حد تجارت خارجی کشور به امارات و درهم که در جنگ اخیر آشکار شد، اما سازمان توسعه تجارت از احیای رویکرد قبلی خبر میدهد.
به گزارش خبرگزاری فارس؛ در سالهای گذشته امارات متحده عربی، بهویژه دبی و بندر جبلعلی، نقش محوری در تجارت خارجی ایران ایفا میکردند. بسیاری از کالاهای وارداتی ایران، حتی آنهایی که مبدأ اصلی آنها کشورهای شرق آسیا، اروپا یا آفریقا بود، ابتدا وارد امارات میشدند و سپس از طریق صادرات مجدد راهی بازار ایران میشدند.
این روش تجاری اگرچه در مقاطعی به کاهش هزینههای مبادله و تسهیل دسترسی به بازارهای جهانی کمک کرد، اما به تدریج وابستگی قابل توجهی را در زنجیره تأمین کشور ایجاد کرد. وابستگیای که هر تحول سیاسی یا امنیتی در خلیجفارس میتوانست آن را با اختلال مواجه کند.
تنشهای نظامی اخیر در منطقه و اختلال امارات در تجارت خارجی ایران که با همکاری گسترده این شیخنشین با دشمن آمریکایی و اسرائیلی همراه بود، بار دیگر آسیبپذیری این الگو را آشکار کرد.
اختلال در مسیرهای دریایی، افزایش هزینههای بیمه و حملونقل و نااطمینانیهای ناشی از شرایط امنیتی نشان داد که تمرکز بخش بزرگی از تجارت کشور بر یک مسیر و یک هاب منطقهای، ریسکهای قابل توجهی برای اقتصاد ایران به همراه دارد.
از سوی دیگر، امارات نیز دیگر مانند دو دهه قبل صرفاً یک مرکز واسطهگری تجاری نیست. این کشور طی سالهای اخیر با سرمایهگذاری گسترده در صنایع، لجستیک و فناوری، به یک بازیگر اقتصادی مستقل و رقیب جدی در منطقه تبدیل شده است.
لازم به ذکر است در روزهای میانی جنگ تحمیلی اخیر، سران اماراتی، ایرانیهای مقیم را تهدید به خروج از این کشور و بعضا گرفتن تعهد برای وفاداری به سران این شیخنشین کرده بودند.
احیای وابستگی افراطی به درهم و دبی
کارشناسان اقتصادی معتقدند که یکی از مهمترین درسهای تحولات اخیر، ضرورت تنوعبخشی به مسیرهای تجاری و لجستیکی کشور است. توسعه همکاری با کشورهای همسایه، استفاده از ظرفیت بنادر پاکستان و عراق، تقویت کریدور شمال- جنوب و بهرهگیری از مسیرهای ترانزیتی آسیای مرکزی میتواند وابستگی اقتصاد ایران به یک مسیر خاص را کاهش دهد.
با این حال، بعد از یک وقفه چند ماهه در تجارت ایران و امارات، دیروز شنبه «سیدمحمدصادق قنادزاده» معاون خدمات تجاری سازمان توسعه تجارت گفت که مراودات تجاری میان ایران و امارات از مسیر بندر جبلعلی بار دیگر فعال شده است.
او تأکید کرد: تجارت با امارات با شیب ملایمی در حال انجام است اما امیدواریم به شرایط عادی قبل از جنگ بازگردد.
متمرکز شدن تجارت در امارات و تسویه ارزی با درهم، ذینفعان قدرتمندی دارد که به این راحتی اجازه نمیدهند امپراطوری تجاریشان خراب شود، اما دولت نباید در زمین این ذینفعان بازی کند، چرا که تجربه جنگ اخیر نشان داد امارات هر لحظه مترصد ضربه زدن به ایران در میدان اقتصاد، به موازات میدان نظامی و سیاسی است.
فعالیت بندر جبلعلی دو روز بعد از جنگ دچار اختلال شد و تخلیه و ارسال بار به مشکل خورد با این حال حتی بعد از برقراری مجدد فعالیت، امارات اجازه ترخیص کانتینرهای ایرانی را نداد. در همان زمان بسیاری از حسابهای تجار ایرانی مسدود و خود تجار نیز از امارات اخراج شدند.
آزادسازی کالاهای تجار ایرانی در جبلعلی هرچند اقدامی ضروری است، اما تجربه اخیر نشان داد وابستگی دوباره تجارت ایران به هاب امارات، ریسکپذیری اقتصاد و تجارت خارجی کشور را افزایش میدهد.
«ولیالله سیف» رئیس کل اسبق بانک مرکزی درباره خطرات وابستگی افراطی تجارت کشور به امارات گفت: تجربه سالهای اخیر نشان داده که تکیه بر یک هاب ارزی هر چقدر هم کارآمد باشد، ریسک بالایی دارد. راهبرد پایدارتر برای ایران ایجاد یک شبکه متنوع از کانالهای تجاری، مالی و ارزی است تا اقتصاد در برابر تحولات سیاسی و ژئوپلیتیکی آسیب پذیری کمتری داشته باشد.
اندیشکده حملونقل ایران هم تبدیل دوباره امارات به محور اصلی تجارت خارجی ایران را به معنای وابستگی به یک گلوگاه ژئوپلیتیکی و از دست دادن فرصتهای متنوعسازی بازارها و مسیرهای تجاری ایران میداند. به همین دلیل پیشنهاد حرکت به سوی شبکهای متنوع از شرکای تجاری و مسیرهای لجستیکی داده است.