در خلیج عدن و بندر صحار عمان، چه خبر است؟
سرويس خارجي-
پس از آنکه منابع خبری از وقوع حادثه دریایی و تبادل آتش بین افراد مسلح سرنشین یک قایق با نیروهای امنیتی یک کشتی کانتینری در خلیج عدن و نزدیکی یمن خبر دادند، منابعی از وقوع حادثه برای یک کشتی دیگر اینبار در بندر «صحار» عمان خبر داده و اعلام کردند یک نفتکش دچار آتشسوزی شده و دو خدمه آن مفقود شدهاند؛ جایی که برخی کشورهای عربی برای دور زدن تنگه هرمز از آن استفاده میکنند!
خلیج عدن، دریای عمان، تنگه بابالمندب و تنگه هرمز از مهمترین شریانهای دریایی جهان بهشمار میروند؛ آبراههایی که سالانه هزاران کشتی تجاری، کانتینری و نفتکش از آنها عبور میکنند و بخش قابلتوجهی از تجارت جهانی و انتقال انرژی از مسیر آنها انجام میشود. این منطقه حلقه اتصال شرق و غرب جهان است و هرگونه ناامنی در آن، نهتنها کشورهای ساحلی بلکه اقتصاد بینالملل را نیز تحت تأثیر قرار میدهد. از همینرو، کوچکترین حادثه امنیتی، حمله به کشتیها یا اختلال در تردد شناورها میتواند به افزایش هزینههای حملونقل، رشد قیمت انرژی و ایجاد نگرانی در بازارهای جهانی منجر شود. با این حال، تجربه سالهای اخیر نشان داده است که هرگاه قدرتهای فرامنطقهای با اهداف سیاسی و نظامی، هزاران کیلومتر دورتر از مرزهای خود به این منطقه وارد شده و بر تنشها دامن زدهاند، امنیت این گذرگاههای حساس نیز آسیب دیده است. گسترش درگیریهای نظامی، حضور ناوگانهای خارجی و تبدیل آبراههای استراتژیک به صحنه رقابتهای ژئوپلیتیکی، محیطی ناامن برای کشتیرانی بینالمللی ایجاد کرده و احتمال بروز حوادث دریایی را افزایش داده است. در چنین شرایطی، وقوع رخدادهایی مانند حمله به کشتیهای تجاری، تبادل آتش در مسیرهای دریایی یا آتشسوزی و سوانح مشکوک برای نفتکشها، از جمله تبعات ناخواسته نا امنیهایی است که ریشه آن را باید در سیاستهای تنشزا و جنگافروزی قدرتهایی جستوجو کرد که از کیلومترها آنسوتر، این منطقه حساس را به عرصه منازعات خود تبدیل کردهاند.
حادثه؛ اینبار در خلیج عدن و نزدیکی بندر صحار
در تازهترین تحولات امنیتی در آبهای منطقه، سازمان تجارت دریایی انگلیس دیروز از وقوع یک «حادثه مشکوک» در خلیج عدن خبر داد. براساس این گزارش، یک قایق حامل ۶ فرد مسلح در فاصله ۸۸ مایل دریایی جنوب غرب بندر بلحاف یمن در خلیج عدن و نزدیکی بابالمندب به یک کشتی کانتینری نزدیک شده است. منابع خبری از جمله «العربیه» نیز اعلام کردند که در پی این نزدیکشدن، میان افراد مسلح حاضر در قایق و نیروهای امنیتی مستقر در کشتی کانتینری تبادل آتش رخ داده است. هنوز- تا زمان تنظیم این گزارش- جزئیات بیشتری درباره هویت مهاجمان، انگیزه این اقدام یا خسارتهای احتمالی منتشر نشده، اما این حادثه بار دیگر نگرانیها درباره امنیت مسیرهای کشتیرانی در خلیج عدن و آبهای مجاور یمن را افزایش داده است.
همزمان با این حادثه، سازمان عملیات تجارت دریایی انگلیس از وقوع سانحهای دیگر در آبهای عمان خبر داد. این نهاد ابتدا اعلام کرده بود، گزارشی درباره یک حادثه دریایی در نزدیکی جزیره مصیره و سپس در ۲۰ مایل دریایی شمالشرق بندر صحار دریافت کرده است. براساس اطلاعات منتشرشده، یک نفتکش در اتاق موتور دچار آتشسوزی شده و مقامهای محلی به همراه نیروهای امدادی برای مهار حریق و تخلیه خدمه به محل اعزام شدهاند. در پی این حادثه تمامی خدمه از کشتی خارج شدند و عملیات امداد و نجات برای یافتن افراد مفقودشده ادامه دارد.
گزارشهای تکمیلی حاکی است که در جریان آتشسوزی نفتکش، یک نفر از خدمه جان خود را از دست داده و دو نفر دیگر نیز مفقود شدهاند. سازمان عملیات تجارت دریایی انگلیس تأکید کرده است که تاکنون گزارشی از نشت مواد آلاینده یا پیامدهای زیستمحیطی این حادثه دریافت نشده است. این رویدادها در حالی رخ میدهد که نهادهای بینالمللی دریانوردی طی روزهای اخیر نسبت به افزایش نا امنی در مسیرهای استراتژیک منطقه از جمله دریای عمان، خلیج عدن و تنگه هرمز هشدار
دادهاند.
دبیرکل سازمان بینالمللی دریانوردی نیز با ابراز نگرانی از تردد کشتیها در شرایط پرخطر، بر ضرورت تأمین امنیت دریانوردان و جلوگیری از قرارگرفتن شناورها در معرض تهدیدات فزاینده تأکید کرده است. نکته قابل تامل اینکه، این حادثه یکی دو روز پس از آن اعلام شد که منابع غربی اعلام کردند، امارات توانسته با دورزدن تنگه هرمز، روزانه یک و نیم الی دو میلیون بشکه نفت خود را عبور دهد!
گفتنی است، اهمیت این تحولات زمانی بیشتر آشکار میشود که بدانیم بابالمندب، دروازه جنوبی دریای سرخ و یکی از حیاتیترین گلوگاههای تجارت جهانی، در سالهای اخیر بارها به کانون تنشهای منطقهای تبدیل شده است. مقامات و نیروهای یمنی بارها هشدار دادهاند که در صورت گسترش جنگ و تشدید درگیریها، این آبراه مهم را به روی کشتیهای مرتبط با طرفهای متجاوز به منطقه خواهند بست، تهدیدی که در صورت تحقق و همزمانی با هرگونه اختلال در تنگه هرمز، میتواند بخش بزرگی از جریان تجارت دریایی و انتقال انرژی جهان را با بحران مواجه کند. اگرچه این گذرگاه دو روز است که به روی کشتیهای مرتبط با رژیم صهیونیستی بسته است. بستهشدن دو گذرگاه مهم هرمز و بابالمندب به معنای اختلال در مسیر انتقال میلیونها بشکه نفت و فرآوردههای انرژی، افزایش شدید هزینههای حملونقل و بیمه دریایی، جهش قیمت نفت و کالاها و ایجاد شوکی گسترده در اقتصاد جهانی خواهد بود، سناریویی که بسیاری از کارشناسان از آن بهعنوان یکی از پرهزینهترین بحرانهای ژئوپلیتیکی برای تجارت بینالملل یاد میکنند. بابالمندب تنها مسیر اتصال دریای سرخ به خلیج عدن و اقیانوس هند است و هرگونه ناامنی در آن، مستقیماً بر تردد کشتیهایی که از کانال سوئز عبور میکنند تأثیر میگذارد. در چنین شرایطی، شرکتهای کشتیرانی ناچار خواهند شد مسیرهای طولانیتر و پرهزینهتری را از طریق دماغه امیدنیک در جنوب آفریقا انتخاب کنند، اقدامی که زمان حمل کالا را چندین هفته افزایش داده و هزینههای تجارت جهانی را به شکل محسوسی بالا میبرد. به همین دلیل، بسیاری از نهادهای بینالمللی هشدار میدهند که گسترش دامنه درگیریها در منطقه میتواند فراتر از یک بحران امنیتی محلی، به بحرانی جهانی در حوزه انرژی، زنجیره تأمین کالا و حملونقل دریایی تبدیل شود.