مـؤمنان در سایه حریم امن شـریفترین مـاه خـدا
فائقه بزاز
برگهای تقویم را ورق زدهایم و به نهمین ماه دین مبین اسلام رسیدهایم؛ ماهی مایه آرامش دلها، در این ماه بنده روزهدار با خویشتنداری و ارج نهادن به ارزشهای والای انسانی و انجام عبادتهای خاص، به تقویت ارتباط خود با خداوند و دیگران میپردازد و تزکیه و تصفیه نفس سبب تأمین آرامش بیشتر وی میگردد. ماه مبارک رمضان ماهی باشرافت است. یکی از جهات شرافت و اهمیت آن این است که این ماه در روایات اسلامی ماه خدا و میهمانی امت پیامبر اکرم (ص) خوانده شده و خداوند متعال از بندگان خود در این ماه در نهایت کرامت و مهربانی پذیرایی میکند.
روزه در این ماه مبارک، بهعنوان عبادتی اختصاصی برای این ماه فقط امساک از خوردن و آشامیدن نیست، بلکه شرایطی دیگر هم دارد که تعهد و مسئولیت شخص روزهدار را زیاد میکند و بیانگر جایگاه خاص روزه در رشد و تکامل شخص مسلمان در مسیر بندگی خداوند متعال است. روزه به معنای آن است که شخص که به حد تکلیف شرعی رسیده و عاقل است و توانایی دارد قصد کند که بهخاطر امتثال فرمان الهی از اذان صبح تا مغرب شرعی از خوردن و آشامیدن خودداری کند.
رمضان، ماه مهمانی و سفره گسترده خداوند
رمضان تنها ماه قمری است که نامش در قرآن آمده است و یکی از چهار ماهی است که خداوند متعال جنگ را در آن حرام کرده است، مگر جنبه دفاع داشته باشد. در این ماه کتابهای آسمانی قرآن کریم، انجیل، تورات، صحف و زبور نازل شده است.
این ماه در روایات اسلامی ماه خدا و میهمانی امت پیامبر اکرم (ص) خوانده شده و خداوند متعال از بندگان خود در این ماه در نهایت کرامت و مهربانی پذیرایی میکند؛ پیامبر اکرم (ص) میفرماید: «ماه رجب ماه خدا و ماه شعبان ماه من و ماه رمضان، ماه امت من است، هر کس همه این ماه را روزه بگیرد بر خدا واجب است که همه گناهانش را ببخشد، بقیه عمرش را تضمین کند و او را از تشنگی و عطش دردناک روز قیامتمان دهد.»
ماه مبارک رمضان به جهت نزول قرآن کریم در آن و ویژگیهای منحصری که دارد در میان ماههای سال قمری برترین است؛ قرآن کریم میفرماید: «ماه رمضان ماهی است که قرآن برای هدایت انسانها در آن نازل شده است.» پیامبر گرامی (ص) درباره ماه رمضان میفرماید: «ای مردم! ماه خدا بابرکت و رحمت و مغفرت به شما روی آورد، ماهی که نزد خدا از همه ماهها برتر و روزهایش بر همه روزها و شبهایش بر همه شبها و ساعاتش بر همه ساعات برتر است، ماهی است که شما در آن به میهمانی خدا دعوت شده و مورد لطف او قرار گرفتهاید، نفسهای شما در آن تسبیح و خوابتان در آن عبادت، عملتان در آن مقبول و دعایتان در آن مستجاب است. بهترین ساعاتی است که خداوند به بندگانش نظر رحمت میکند.»
شگفتی دیگر این ماه اینکه تمام کتب بزرگ آسمانی مانند قرآن کریم، تورات، انجیل، زبور، صحف در این ماه نازل شده است. حضرت امام صادق(ع) میفرماید: «کل قرآن کریم در ماه رمضان به بیتالمعمور نازل شد، سپس در مدت بیست سال بر پیامبر اکرم (ص) و صحف ابراهیم در شب اول ماه رمضان و تورات در روز ششم ماه رمضان، انجیل در روز سیزدهم ماه رمضان و زبور در روز هجدهم ماه رمضان نازل شد.»
روزه بستری برای باتقوا شدن انسان
مهمترین هدف روزه این است که انسان از تمام داشتهها و نعمتهایی که خداوند به او بخشیده درست استفاده کند و بازدهی خیلی خوبی داشته باشد.
حجتالاسلام محمدعلی فیضآبادی، کارشناس مذهبی درباره اثرات و فواید روزه در ماه رمضان به حیات میگوید: «خداوند در بخشی از آیه 183 سوره بقره قرآن کریم میفرماید: (لَعَلَّكُم تَتَّقونَ) از این بخش آیه این پیام نتیجهگیری میشود که روزه بستری است برای باتقوا شدن انسان؛ تقوای در خوردن و آشامیدن، تقوای حنجره، تقوا در درمان، تقوی در صحبت کردن که تهمت به خدا و پیغمبر و اهلبیت(ع) نزنیم که البته این موارد همه هدف اول روزهگرفتن است.»
این کارشناس مذهبی معتقد است: «روزه انسان را باتقوا میکند و زمانی که انسان باتقوا شد، میتواند از هدایت قرآن بهرهمند شود، بعد از هدایت، خداوند در این آیه به دو نکته کلیدی اشاره کرده است و فرمودند: «وَلِتُكَبِّرُوا الله عَلَى مَا هَدَاكُمْ» انسان وقتی هدایت شد خدا را بهخاطر این هدایت، بزرگ بشمارد.»
شکر در ادبیات قرآنی
بهرهوری صحیح از تمام امکانات خداوند
روزهداری در ماه مبارک سبب کسب تقوا میشود و انسان به واسطه این تقوای کسب شده میتواند بهرهوری خود از امکانات الهی را بالا ببرد. حجتالاسلام فیضآبادی، در ارتباط بااهمیت روزه در شکرگزاری به خبرگزاری حوزه میگوید: «خداوند در ادامه آیه 185 میفرماید: « لَعَلَّکُمْ تَشْکُرُونَ» این آیه مقدمهای میشود تا انسان شکرگزاری خداوند را بهجا بیاورد، وقتی مسئله شکر مطرح میشود معمولا ذهن انسان به سمت تشکری که داریم میرود مانند «الحمدلله رب العالمین» در حالی وقتی شکر را در ادبیات قرآن نگاه میکنیم شکر به معنای بهره وری صحیح از تمام امکانات و دستاوردهایی است که خداوند به بشر داده است که هم بهخوبی بهرهوری کند و هم بازدهی خوبی داشته باشد.»
این کارشناس مذهبی ادامه میدهد: «وقتی انسانی شاکر باشد از تمامی دستاوردهایی که از نظر علمی، مالی، موقعیت اجتماعی، استعدادها و... به او بخشیده شده بهخوبی استفاده میکند و همچنین بهرهوری مفیدی خواهد داشت. این بحث بهرهوری بسیار مهم است.»
وی میگوید: «اگر انسان بخواهد هدایت شود، بهترین نسخه هدایت، قرآن است. اگر بخواهد از قرآن استفاده کند، نیاز به تقوا دارد، اگر هم بخواهد باتقوا شود، یکی از راههایش روزه گرفتن است؛ پس مهمترین هدف روزه این است که انسان از تمام داشتهها و نعمتهایی که خداوند به او بخشیده درست استفاده کند و بازدهی خیلی خوبی داشته باشد.»
رمضان ماه امتحان از بندگان
حجتالاسلاموالمسلمین فرجی، با اشاره به فلسفه وجوب روزه در اسلام و انجام برخی امتحانات الهی، اظهار میدارد: «امتحان گرفتن از دانشآموزان فایده علمی برای آموزگاران ندارد؛ اما دانشآموختگان ارزیابی میشوند، رشد میکنند، بهخاطر امتحان درس میخوانند و خود را بازسازی میکنند و لذا انجام احکام و تکالیف اسلامی نیز همچون درس خواندن سبب رشد و تعالی مسلمانان خواهد شد و پروردگار نیازی به این احکام عبادی ندارد و این بشر است که به رشد، افزایش درک و بینش نیاز دارد.»
حجتالاسلاموالمسلمین فرجی اضافه میکند: «مردم بیشتر به تلاوت قرآن میپردازند، توجه به معنویت بیشتر میشود. برای پاسداشت این ماه، پروردگار مسلمانان را موظف میکند تا از خوردن غذا و برخی از اموری که در روزهای دیگر سال حلال است اجتناب کنند و همین باعث میشود تا از این دنیای مادی کمی فاصله بگیرند و به مسائل معنوی بپردازند و به نیازمندان توجه کنند و اینگونه زمینه نزدیک شدن آنان از نظر روحی، فکری و عملی به آفریدگار فراهم میآید؛ بنابراین خداوند رمضان را ماه روزه گرفتن و نزول قرآن قرارداد تا مسلمانان با عبادتهای بیشمار از الطاف الهی بیشتری برخوردار شوند.»
زیباییهای رمضان
از نگاه استاد شیرینسخن جناب قرائتی
استاد اخلاق و سبک زندگی قرآنی نیز روایتهایی دلنشین از ماه مبارک دارند. ایشان در اهمیت برگزاری سفرهای ساده افطاری میگویند: «مذهبیها سعی کنند که افراد غیرمذهبیها را همراهی کنند. در افطاریها سعی کنیم که افراد جدید را دعوت کنیم. اگر شما من را دعوت کردید و من هم شما را دعوت کردم، فایدهای ندارد، باید تولید داشته باشیم. خوب است که شما افطاری را به بچههای محل یا دوستان فرزندتان بدهید حتی اگر روزه نباشند. سعی کنیم که کارهای خیر را در شب بیستوسوم ماه رمضان انجام بدهیم؛ زیرا این شب از هزار شب بهتر است. پس هر کار خیری که در این شب انجام بدهیم، ثوابش هزار برابر میشود. خوب است که خمس، زکات و سهم امام را در این شب بدهیم یا آن را کنار بگذاریم. نباید شب بیستوسوم را از دست بدهیم و باید از تمام ساعات آن استفاده کنیم. خانمهای هنرمند از پوست پرتقال هم مربا درست میکنند و خانمهای بیهنر بهترین برنج ایرانی را هم کوفته میکنند.»
استاد اخلاق در ارتباط با برکات این ماه میگوید: «یکی از این برکات سحرخیزی است، بیشتر مردم در سحر خواب هستند؛ ولی در ماه رمضان سحرخیز میشوند. دیگر اینکه در طول سال خوردن ثواب ندارد؛ ولی خوردن سحری ثواب دارد و مستحب است تا بتوانیم فردا روزه بگیریم.»
استاد قرائتی ادامه میدهد: «برکت دیگر ماه رمضان نظم است. در ماه رمضان همه در سر افطار غذا میخورند. این نظم زیباست. خوردن افطار لذت دارد، حتی با نان خالی؛ زیرا این یک لذت معنوی است که انسان بنده خدا بوده است. دعای دم افطار یک سطر است؛ زیرا فرد گرسنه است: خدایا برای تو روزه گرفتم، برای تو افطار میکنم و به توکل میکنم. بعد از افطار دعای افتتاح خوانده میشود که چند صفحه است، بعد از کمی خوابیدن دعای ابوحمزه ثمالی خوانده میشود که حدود یک ساعت است. پس این دعاها بر اساس ظرفیت، حوصله و حال ما تنظیم شده است.»
تنها عبادتی که مشخص نیست، روزه است
استاد قرائتی با ذکر این نکته که از زیباییهای رمضان همگانی بودن آن است، عنوان میکند: «وقتی همه با هم روزه میگیرند، روزه راحتتر میشود. مشکلات وقتی عمومی شد، دلنشین میشود.»
کارشناس و استاد اخلاق تأکید میکند: «در عید فطر همه مسلمانان فطریه میدهند. این یک بسیج در کمکرسانی است. در عید فطر نان مردم تأمین میشود و در عید قربان گوشت مردم تأمین میشود. در هر سال حج، یک مانور میلیونی از مسلمانان دیده میشود، زیرا خدا دستور داده که حج را به جا بیاورید. مسلمانان در یک اردوی شبانه، روزانه و کفن پوشیده، این مراسم را انجام میدهند. اینها همه زیبایی است و ما به آن توجهی نداریم. شب قدر به اندازه هشتاد سال است با آنهمه برکات. در هنگام گرسنگی در ماه رمضان، انسان طعم گرسنگی را میچشد و احساس گرسنگان را درک میکند.»
وی ادامه میدهد: «عبادت روزه یک عبادت خالص است. تنها عبادتی که مشخص نیست روزه است. پس این تمرین گرسنگی و اخلاص است. در ماه رمضان پذیراییها ساده است. ممکن است که فردی سرمایهدار باشد، ولی در زمان افطار آَش رشته میخورد یا آب جوش و خرما میخورد. خوب است که در ماه رمضان در مسجد، یک افطاری ساده به مردم بدهند و بعد نماز جماعت را بخوانند. افطاری مسجد گزینشی نیست.»
ایشان در پایان با تأکید به مراقبت همهجانبه در ماه رمضان میگوید: «مذهبیها هم باید مراعات توده مردم را بکنند. فقط باید صدای اذان از مسجد بلند بشود و دیگر هیچ صدای دعایی شنیده نشود. حتی ما در نماز جماعت آزاد هستیم که هر وقت بخواهیم نماز را فرادا ادامه بدهیم. به آرامش مردم احترام بگذارید. از جسارت و بیادبی کسی خیر نمیبیند. تقوا و ادب مهم است. حضرت عیسی با گروهی میرفتند و یک سگ مرده دیدند. همه از بدیهای سگ گفتند: ولی حضرت عیسی فرمود که این سگ دندانهای سفیدی دارد. پس باید در کنار بدیها، خوبیها را هم گفت. ماه رمضان شروع شده است. همه بگوییم: خدایا هر کس به ما ظلم کرده است ما او را بخشیدیم، تو هم ما را ببخش.»