پرتاب سه مـاهواره ایرانی و درد عمیـق غـربیهـا
بخش دوم
«ای انسان! تو فرزند بینهایتی» این را شهید بهشتی میگوید. انسان والاترین مخلوق خداوند از ظرفیتهای بینهایتی برخوردار است که میتواند دانش را حتی اگر در دورترین ستارهها، حتی در ثریا باشد به چنگ آورد و خداوند این بشارت را از زبان رسول گرامیاش به ایران و ایرانی داده
است.
زهر تلخی هفتههای پرآشوب دیماه دامان جامعه را رها نمیکند. داغ سنگین است و جگرسوز اما مایه عمق بخشیدن به آگاهی، بصیرت و معرفت. اما در این روزهای پرآشوب، اتفاقات مبارکی نیز رقم خورد که میان هیاهوی اغتشاشات گم شد. اصلاً شاید دشمن نمیتوانسته ببیند ایران سربلند و پرافتخار به دستاوردهای فضائی رسیده و در حال اوج گرفتن است. خبر دشمنسوز قرار گرفتن ماهواره کوثر در مدار زمین رویداد بینظیری برای جامعه جوانان ایرانی بود، یک جاگذاری جانانه و پرافتخار در هشتم دیماه.
ضرورت حیات ماهوارهها
ماهوارهها در فراسوی آسمان و از روی مدارها، خدماتی را به بشریت ارائه میکنند. گاهی تصور این است که ماهواره فقط همان دیشهای قلابی سر برآورده از روی بامهاست که از سر و کول هم بالا رفتهاند تا افکار عمومی را هدف بگیرند. اما ماهوارهها غیر از دستکاری اخبار وظایف و اهداف دیگری هم دارند.
دیدهبانی و برآورد سطح زیر کشت محصولات کشاورزی، شناسایی معادن و کانونهای گردوغبار، شناسایی و تحلیل آتشسوزیها، پایش منابع آبی که در ارتباط با ذخایر آب، برف و بارندگی اهمیت زیادی دارد.
پایش و تحلیل پهنههای سیلابی، پایش سیلاب، امکان شناسایی سریع و دقیق مناطق آسیبدیده، برآورد گستره خسارات، اولویتبندی اقدامات امدادی و پشتیبانی مؤثر از تصمیمگیریهای عملیاتی در شرایط بحرانی، رصد ساختوساز در مناطق مختلف و رهگیری ساختهای غیرمجاز، کمک به شناسایی گمشدهها در کوهها یا بیابانها و... از جمله مواردی است که به مدد ماهوارههای بومی در سالهای اخیر توسعهیافته و روزبهروز دقیقتر میشود.
سیلی محکم فضائی در 7 دی
7 دیماه دستاوردی چشمگیر از ایرانیان در صدر خبرهای قرار گرفت. تجلی ارادهای که از بطنِ خودباوری ملی جوانان دانشمند جوشید تا با پرتاب موفقیتآمیز سه ماهواره «کوثر»، «ظفر» و «پایا»، افقهای جدیدی از دانش بشری را به جهانیان نشان دهند. رویداد شکوهمندی که تجلیبخش صعود مقتدرانه جمهوری اسلامی ایران به تراز ده قدرت برتر صاحب فناوری فضائی در جهان است.
رویداد 7 دیماه اگرچه اولین اتفاق در عرصه هوا فضا نبوده است اما آنچه قرارگیری ماهوارههای سهگانه طلوع را بر مدار زمین چشمگیرتر کرده میانگین سنی پایین اجراکنندگان این پروژه و نیز قابلیت توسعهیافته سه ماهواره کوثر، پایا و ظفر است. رویدادی که فراتر از جنبههای فنی، سیلی محکمی برای اسرائیل داشت، پرتاب همزمان
سه ماهواره، نهتنها پیشرفتهای فضائی ایران را به تصویر کشید، بلکه نشان داد تهران بهرغم تحریمهای سنگین غربیها و پشت سر گذاشتن جنگ ۱۲روزه با اسرائیل و آمریکا، همچنان در حال تقویت قابلیتهای خود است.
قصه زندگی کوثر
یک سال پس از پرتاب ماهوارههای «کوثر» و «هدهد» توسط یک شرکت دانشبنیان، صنعت فضائی ایران وارد مرحله تازهای شده است. کوثر نهتنها توان فنی بخش خصوصی را به نمایش گذاشت، بلکه مسیر توسعه سامانههای فضائی دانشبنیان و ورود شرکتهای خصوصی به پروژههای فضائی را هموار کرد.
گروه جوان پرتابگر، با اتکا به دستاوردهای قبلی تصمیم به طراحی ماهوارهای گرفتند که در برخی از اجزای کلیدی آن تغییراتی ایجاد شده بود. محدودیتهای ناشی از بازههای کوتاه ارتباط با ایستگاههای زمینی، ناپایداری توان در شرایط خاص مداری و انعطافپذیری محدود در کنترل وضعیت، از جمله چالشهایی بود که در طراحی جدید به طور مستقیم هدف قرار گرفت. نتیجه این بازنگری، ماهوارهای نو با معماری متفاوت است که امکان انجام همزمان دو مأموریت هدهد و نمونه اول کوثر را مستقل را در یک پلتفرم واحد فراهم میکند و اینگونه کوثر تکمیل شد و در جایگاه آسمانیاش قرار گرفت.
گفتنی است مردادماه سال گذشته نیز پرتاب ماهواره ایرانی «خیام» نیز در یک همکاری مشترک با کشور روسیه، از ایستگاه فضائی قزاقستان، با موفقیت به مدار ۵۰۰ کیلومتری زمین پرتاب شد.
اتفاقاتی علمی که مصداق همان سخن علم نافع در کنار تلاش پیگیر و مستمر است و چند سالی است ایران اسلامی به برکت اعتماد به دانش و توان داخلی در صنعت موشکهای بالستیک و همچنین هوا و فضا جایگاه خوبی در دنیا کسب کرده، به یکی از قدرتهای جهانی در این حوزه تبدیل شده است. اتفاقی که شروع آن به سال ۲۰۰۵ میلادی و به ارسال ماهواره «سینا ۱» برمیگردد.
نقشه راه جدید برای پژوهشگاه فضائی ایران
ناصر مکاری، معاون طراحی و تضمین مأموریت پژوهشگاه فضائی ایران به اهمیت دستاوردهای بومی پژوهشگاه فضائی ایران اشاره کرده، میگوید: «ما به دستاوردهای علمی و فناوری بومی در حوزه فضا رسیدهایم که این برای ما بسیار ارزشمند است. در حال حاضر، تعدادی از ماهوارههای بومی به فضا پرتاب شدهاند و برخی از آنها به طور دائم در مدار قرار دارند و خدمات مختلفی به ما ارائه میدهند. البته در آینده نزدیک، با جزئیات بیشتری درباره این ماهوارهها صحبت خواهیم کرد.»
وی میافزاید: «در دوره جدید، وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات، نقشه راه جدیدی برای پژوهشگاه فضائی ایران ترسیم کرده است.
این نقشه راه به سمت تجاریسازی صنعت فضائی، یا همان اقتصاد فضا، حرکت میکند. در این راستا، وزیر محترم ارتباطات تأکید ویژهای بر موضوع سرویسمحور بودن ماهوارهها دارند. در حال حاضر، ما میتوانیم به همگان نوید دهیم که نسل جدید ماهوارهها در پژوهشگاه فضائی ایران آغاز شده
است.
ماهواره خیام از دقیقترین ماهوارههای بومی است
مکاری در ادامه به ویژگیهای ماهوارههای جدید پژوهشگاه فضائی ایران اشاره کرده، میگوید: «ماهوارههایی که اکنون در دست تولید و عملیاتی شدن هستند، دارای دقتهایی در سطح جهانی هستند. برای مثال، ماهواره خیام که در حال حاضر عملیاتی است، با دقتی معادل یک متر، یکی از دقیقترین ماهوارههای بومی است که به فضا پرتاب شده است.»
وی در ادامه به کاربردهای ماهواره خیام اشاره کرده، عنوان میکند: «پژوهشگاه فضائی ایران با استفاده از روشهای نوین هوش مصنوعی توانسته است خدمات گستردهای به صنایع مختلف ارائه دهد. این ماهواره به طور خاص در حوزههای مختلف صنعتی به کار گرفته شده است و در حال حاضر، بسیاری از صنایع از سرویسهای این ماهواره بهرهبرداری میکنند.»
این کارشناس با بیان اینکه در آینده به طور دقیقتر به معرفی ماهوارهها و جزئیات عملکرد آنها خواهیم پرداخت، تأکید میکند که این دستاوردها نقطه عطفی در توسعه صنعت فضائی ایران محسوب میشوند و پژوهشگاه فضائی ایران در مسیر پیشرفتهای بیشتری در این حوزه قرار دارد.
کوثر و تحول صنعت فضائی
گروه جوان پرتابگر کوثر نیز گفتهاند که نمونه دوم ماهواره کوثر با مجموعهای از تغییرات عمده طراحی و عملکردی همراه شده است که آن را به یک پلتفرم چند مأموریتی تبدیل میکند.
در این نسخه، کوثر علاوه بر مأموریت تصویربرداری، به مأموریت مخابرات اینترنت اشیا نیز مجهز شده و امکان ارائه همزمان این دو خدمت را فراهم میکند. یکی از مهمترین بهبودها در بخش تأمین انرژی رخ داده است؛ درحالیکه در نمونه قبلی، پایداری وضعیت ماهواره برای جذب انرژی خورشیدی حیاتی بود و با هر تغییر وضعیت، خطر کمبود انرژی و خاموشی وجود داشت، در نمونه جدید چیدمان سلولهای خورشیدی بهگونهای طراحی شده که حتی در شرایط ناپایداری وضعیت نیز انرژی موردنیاز ماهواره تأمین شود.
همچنین در سامانه کنترل وضعیت، امکان اعمال تغییرات کامل در برنامه کنترلی از ایستگاه زمینی فراهم شده است؛ قابلیتی که در نسخه پیشین تنها به اصلاح ضرایب جزئی محدود بود. در بخش تصویربرداری نیز با بهینهسازی طیف مرئی و نزدیک مادونقرمز، رزولوشن واقعی تصاویر بهبود یافته است. در نهایت، در حوزه مخابرات اینترنت اشیا، توسعه لینکهای ارتباطی و افزایش ظرفیت بهگونهای انجام شده که حتی با یک ماهواره نیز امکان ارائه خدمات ارتباطی فراهم شود.
تنوع بازیگران
نقطه قوت امروز صنعت فضائی ایران
کشاورزی دقیق ابعاد مختلفی دارد و سنجش از دور ماهوارهای یکی از ابزارهای کلیدی آن است. تمرکز ما بر این حوزه به دلیل وسعت سرزمینی و اولویت اقتصادی بالای بخش کشاورزی در کشور است، حسین شهرابی، مدیرعامل شرکت دانشبنیان «امید فضا» درباره تأثیر این پرتاب بر توسعه فناوری فضائی ایران میگوید: «امروز شاهد تنوع بازیگران در زیستبوم فضائی کشور هستیم؛ بخشی از ماهوارهها در مجموعههای وابسته به وزارت دفاع، بخشی در دانشگاهها و بخشی نیز در شرکتهای دانشبنیان با حمایت معاونت علمی ریاستجمهوری توسعه یافتهاند. این تنوع زیستبوم از نقاط قوت صنعت فضائی کشور است.
شهرابی افزود: هر پرتاب موفق، فرصتی برای محک زدن فناوریهای توسعهیافته در ماهوارههاست و به بازیگران مختلف این امکان را میدهد تا عملکرد فناورانه خود را در مدار واقعی ارزیابی کنند. از این منظر، پرتاب ماهواره کوثر را باید فرصتی ارزشمند برای کل زیستبوم فضائی کشور دانست.»
مدیرعامل این شرکت دانشبنیان با اشاره به اینکه مأموریت محوری بخش سنجشی این ماهواره، توسعه «کشاورزی دقیق» است، عنوان میکند: «کشاورزی دقیق ابعاد مختلفی دارد و سنجش از دور ماهوارهای یکی از ابزارهای کلیدی آن است. تمرکز ما بر این حوزه به دلیل وسعت سرزمینی و اولویت اقتصادی بالای بخش کشاورزی در کشور است، هرچند دادهها میتوانند در حوزههایی مانند پایش خشکسالی و آتشسوزی جنگلها نیز کاربرد داشته باشند.»
به گزارش سازمان فضائی ایران، ماهواره «پایا» که با نام «طلوع ۳» نیز شناخته میشود، با مشارکت صنایع الکترونیک ایران طراحی و ساخته شده که در رده ماهوارههای سنجش از دور قرار دارد و با وزنی در حدود ۱۵۰ کیلوگرم، از جمله پیشرفتهترین ماهوارههای تصویربرداری ساخت داخل محسوب میشود. این ماهواره قابلیت تصویربرداری بادقت حدود ۵ متر در حالت تک طیفی و ۱۰ متر در حالت رنگی را دارد و برای کاربردهایی همچون مدیریت منابع آب، کشاورزی، پایش محیطزیست، نقشهبرداری و رصد مخاطرات طبیعی طراحی شده است. این ماهواره قابلیت تصویربرداری با دقت حدود ۵ متر در حالت تک طیفی و ۱۰ متر در حالت رنگی را دارد و برای کاربردهایی همچون مدیریت منابع آب، کشاورزی، پایش محیطزیست، نقشهبرداری و رصد مخاطرات طبیعی طراحی شده است.
شاهدی بر بطلان محدودیتها
آنچه امروز در پهنه آسمان به دست دانشمندان جوان این مرزوبوم رقم میخورد، برآیندِ اعتماد راهبردی نظام به نسلی است که توانست فناوریهای بالادستی و هایتک را از انحصار قدرتهای جهانی خارج و با تکیه بر دانش بومی، تصویری واقعی و الهامبخش از پویایی و حرکت رو به جلوی کشور، در برابر دیدگان جهانیان ترسیم کند. این دستاورد بزرگ، سندی زنده بر بطلان محدودیتها و گواهی بر این حقیقت است که مسیر اعتلای ایران اسلامی، مسیری بازگشتناپذیر و آکنده از افقهای روشن برای آینده است.