میزان سهم ایرانیان در ایجاد تمدن اسلامی(3)(پرسش و پاسخ)
پرسش:
اقوام مختلف در ایجاد تمدن اسلامی چه نقش و سهمی داشتند و در این میان نقش و سهم ایرانیان به چه میزان بوده است؟
پاسخ:
در دو بخش قبلی پاسخ به این سؤال به مباحثی همچون: نقش اقوام مختلف در ایجاد تمدن اسلامی، میزان سهم ایرانیان در ایجاد تمدن اسلامی و دلایل میزان سهم و تأثیرگذاری برتر ایرانیان در ایجاد تمدن اسلامی و علم در ایران قبل از اسلام در نگاه مستشرقین پرداختیم. اینک در ادامه دنباله مطلب را پی میگیریم.
خدمات و ابتکارات ایرانیان به علوم اسلامی
علوم اسلامی علومی بوده است که اساسا در دنیای اسلام ابتکار و اختراع شده از جمله آنها علم عروض، قواعد زبان عربی، علم لغت، علم صرف و نحو، علم قرائت، علم تفسیر، علم حدیث، علم کلام، علم اخلاق، علم عرفان اسلامی و... که اینها یک سلسله علوم اسلامی است. یک سلسله علوم هم هست که در دنیا سابقه داشته است و مسلمین از دنیای خارج گرفتند و بعدها آن را در قالب اسلامی ریختند و بر او افزودند مثل فلسفه، طب، نجوم، ریاضیات، جغرافیا و... در تمام این علوم، چه علومی که مربوط به دنیای اسلام است، و چه در علومی که به اصطلاح علوم جهانی و فراگیر است سهم ایرانیان از سایر ملل دنیا بیشتر است، مخصوصا در علومی که مخصوص به دین اسلام است.
خدمات ایرانیان به علم حدیث
اول از علمالحدیث شروع میکنیم که مربوط به سخنان پیامبر اکرم(ص) میباشد. علم حدیث یعنی جمعآوری روایات پیامبر اکرم(ص) یا اگر شیعه باشند، روایات پیامبر(ص) و ائمه(ع). بزرگترین محدثها چه در میان اهل تسنن و چه در میان شیعه ایرانیان هستند. اصلا احادیث شیعه و سنی را ایرانیان جمعآوری کردهاند و اساسا غیر ایرانی در این کار شریک نبودند. کتابهای درجه اول اهل تسنن صحاح سته یا شش کتاب است که بعد از قرآن مقدسترین کتابها نزد اهل سنت است. تمام اینها را ایرانیان تالیف و تصنیف کردهاند.
صحیح بخاری تالیف محمدابن اسماعیل بخاری ایرانی است. صحیح مسلم تالیف مسلم ابن حجاج نیشابوری، اهل نیشابور است. سنن ابی داود که تالیف ابوداود سیستانی ایرانی است. سجستانی و اهل همین زابل است.
سنن نسایی تالیف نسأ از توابع همین خراسان است. سنن ترمذی تالیف ترمذی اهل خراسان است و سنن بیهقی خسروجردی که تألیف بیهقی نزدیک سبزوار است. آری اینها کتابهای درجه اول حدیث اهل سنت است و کتابهای درجه دومشان را هم باز ایرانیان تألیف کردند مثل مستدرک حاکم مالابن بیع که نیشابوری است. چهار کتاب درجه اول شیعه را هم ایرانیان تالیف کردند.
1- کتاب کافی تالیف محمدابن یعقوب کلینی تهرانی ایرانی و اهل ری است. 2- کتاب من لا یحضره الفقیه تالیف محمدابن علی ابن بابویه قمی اهل قم ایران است 3 و 4- استبصار و تهذیب هر دو تالیف محمدابن محمدابن حسن طوسی که اهل خراسان است.
خدمات ایرانی به علم قرائت و تفسیر
ما در علم قرائت قراء سبعه داریم که معتبرترین فرد از میان آنها عاصم است که از موالی بوده و ایرانی است. در علم تفسیر طبری از مفسرین بزرگ ایرانی است.
همچنین زمخشری یک نابغه روزگار خود در تفسیر کشاف، ایرانی و اهل خوارزم بود. شیخ طوسی صاحب تفسیر تبیان، ایرانی است. تفسیر مقاتل ابن سلیمان معروف به تفسیر کبیر ایرانی است. بیضاوی و تفسیرش ایرانی است. فخر رازی و تفسیر مفاتیح الغیب یا تفسیر کبیرش ایرانی است. فراء اولین مفسری بود که درباره قرآن تفسیر نوشت به نام معانی القرآن ایرانی بود.
(ادامه دارد)