پیشبینی هواشناسی از آینده بارشها کوتاهمدت خشک، زمستان امیدوارکنندهتر
براساس پیشبینیهای کوتاهمدت هواشناسی تا چند هفته آینده بارش مؤثری در کشور انتظار نمیرود اما پیشبینیهای فصلی و بلندمدتتر حاکی از آن است که مقدار بارش زمستانه به نرمال بلندمدت نزدیک باشد.
رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی در گفتوگو با ایسنا درباره آخرین وضعیت خشکسالی ابتدا بر شدت این وضعیت تاکید کرد و توضیح داد: شرایط حال حاضر «خشکسالی شدید»، «تنش آبی» و «بحران تأمین منابع آب» است؛ بحرانی که کلانشهرهایی نظیر تهران، تبریز، مشهد، اراک و کرج را بیش از سایر نقاط تحت فشار قرار داده است.
احد وظیفه در پاسخ به اینکه آیا ایران کمآبترین سال یک قرن اخیر را تجربه میکند یا خیر؟ گفت: خشکسالی فعلی یکی از شدیدترین دورههای خشک ثبتشده است. دادههای هواشناسی از فروردین ۱۴۰۴ تا آبانماه جاری نشان میدهد که ایران اکنون خشکترین دوره ۵۰ سال اخیر را سپری میکند.
وظیفه با بیان اینکه به دادههای مشاهده شده و آمار دقیق باید اتکا کرد، افزود: با توجه به سابقه آماری بلندمدت، میتوان خشکسالی فعلی پایتخت را در بازه ۶۰ سال گذشته بررسی کرد. بر این اساس سال جاری خشکترین سال تهران طی شش دهه اخیر بوده است.
بارش کمتر و تقاضای بیشتر
وی با اشاره به تمرکز جمعیتی در تهران و کرج و سرانه مصرف آب در این مناطق ادامه داد: امروزه افزایش جمعیت، تقاضا برای آب و در نتیجه فشار بر منابع در تهران و کرج نسبت به گذشته افزایش یافته است حتی با احتساب شهرهای اطراف تهران و کرج، بیش از یکچهارم جمعیت کشور در همین پهنه سکونت دارند. این شرایط در حالی است در تهران و کرج برخلاف بسیاری از استانها، بیش از نیمی از منابع آبی صرف تأمین آب شرب میشود.
رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی گفت: کاهش بارشها و افزایش مصرف، عمق بحران کمآبی را افزایش داده است، در نتیجه این روند، شکاف تأمین آب عمیقتر شده است.
وظیفه با تاکید بر اینکه امروز بسیاری از سدها در استانهایی مانند تهران، آذربایجانغربی،آذربایجانشرقی، خراسانشمالی، خراسانجنوبی و خراسانرضوی و مرکزی در وضعیت نگرانکننده قرار دارند، اظهار داشت: آمارها نشان میدهد ذخایر برخی سدها تکرقمی شده است و منابع آب سطحی پاسخگوی نیاز جمعی نیستند. در این شرایط فشار مصرف آب به منابع آب زیرزمینی منتقل میشود این در حالی است که منابع آب زیرزمینی برای استفاده بلندمدت پایدار نیستند.
وی ادامه داد: در شرایطی که آبهای سطحی کاهش یافتهاند، به نظر میرسد از سویی اتکا به منابع آب زیرزمینی شدت گرفته و از سویی دیگر نیز در کوتاهمدت مدیریت برق و آب نیز تحت تأثیر قرار گرفته است؛ با این حال این موارد از جمله جزئیاتی محسوب میشود که متولی تشریح آن وزارت نیروست.
انتظار زمستان امیدوارکنندهتر
رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی درباره وضعیت پیشرو بیان داشت: در کوتاهمدت، چشمانداز روشنی برای بارش مؤثر وجود دارد. پیشبینیها نشان میدهد که تا ۱۰ روز آینده سامانه بارشی مؤثری از ایران عبور نمیکند البته این موضوع منحصر به ایران نیست و شامل اغلب کشورهای خاورمیانه نیز میشود.
وظیفه افزود: از هفته آخر آبان، موج بارشی نواحی شمالغرب و سواحل شمالی را تحت تأثیر قرار خواهد داد و در روزهای یکشنبه و دوشنبه هفته آینده (۲۵ و ۲۶ آبانماه) برای تهران نیز احتمال بارش خیلی پراکنده وجود دارد که آورد آبی آن چندان قابلتوجه نیست. براساس پیشبینیها احتمالا بارش در مناطق کوهستانی بیش از ۳ تا ۴ میلیمتر و در تهران بیش از ۱ تا ۲ میلیمتر نباشد؛ بارشی که تاثیر معناداری در جبران کمبود منابع آبی نخواهد داشت.
وی با بیان اینکه در بلندمدت میتوان به بهبود نسبی شرایط امیدوار بود، گفت: نیمه دوم آذرماه تقویت سامانههای بارشی مورد انتظار است همچنین به نظر میرسد وضعیت بارش در دی و بهمنماه بهتر از سال گذشته و در حد شرایط نرمال باشد. آخرین شبیهسازی و پیشبینی مدلهای عددی نشان میدهند که ناهنجاری بارش در فصل زمستان به شرایط نرمال میل میکند. با توجه به اینکه بخش عمده بارشهای فلات ایران در زمستان رخ میدهد. این دوره میتواند نقش تعیینکنندهای در شرایط آبوهوائی کشور ایفا کند.
بهبود نسبی اما تداوم تنش آبی
رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی با اشاره به پیشبینی بارش کشور طی زمستان اظهار داشت: نقشههای پیشبینی فصلی هواشناسی نشان میدهند که برای حوضههای غرب تا جنوبغرب کشور، احتمال بارشهای نرمال یا حتی فراتر از نرمال وجود دارد. با اینحال نباید بیش از حد به این پیشبینیها خوشبین بود زیرا پیشبینیهای فصلی با احتمالات و عدم قطعیت همراه هستند و همواره ریسک شرایط بد را نیز بایستی لحاظ کرد. در مجموع وضعیت بارش در فصل زمستان حداقل به طور موقت میتواند شرایط خشکسالی را کاهش دهد و انتظار میرود بارش اغلب مناطق، به شرایط نرمال فصل زمستان نزدیک باشد.
وظیفه افزود: مدلهای عددی بیشتر زمستانی نرمال تا متوسط را نشان میدهند و تحقق این شرایط میتوان به کاهش تنش آبی منجر شود.
به گفته وی، بارشهای اصلی استانهایی مثل بوشهر و خوزستان به طور معمول در زمستان رخ میدهد و پاییز سهم چندانی در بارش سالانه این مناطق ندارد، بنابراین زمستان مناسب میتواند بخشی از فشار کمآبی را جبران کند.
رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی با اشاره به لزوم بازنگری در برنامهریزیها و مدیریت شرایط کمآبی تأکید کرد که حتی با تحقق سناریوی خوشبینانه نیز مشکل کمآبی و خشکی حل نمیشود و حتی با گذران یک زمستانی خوب، تنش آبی ادامه خواهد داشت و تنها از وضعیت فوق بحرانی فعلی فاصله خواهیم گرفت.
تغییر اقلیم و لزوم بازنگری جدی
در برنامهریزی کشور
وظیفه در پایان به بررسی ساختارهای کلان مدیریتی مرتبط با آب پرداخت و گفت: مسئله آب دیگر چالش مقطعی نیست و بر همین اساس برنامهریزیهای بلندمدت کشور باید با محوریت آب و ظرفیت اقلیمی هر منطقه صورت گیرد. این برنامهها باید موضوعاتی مانند کشاورزی، توسعه شهرها، تعیین سکونتگاهها و حتی جانمایی صنایع را شامل شود.