غـرقشـدگی سومین علت مرگ ناشی از حوادث
بخش دوم
در سال 1404، آمارهای نگرانکنندهای از غرقشدگی منتشر شده است. سازمان اورژانس کشور از غرق شدن ۱۰۲ نفر در ۵۰ روز اول سال ۱۴۰۴ خبر داد. همچنین، پزشکی قانونی کشور اعلام کرد که در فاصله سالهای ۱۳۹۳ تا ۱۴۰۴، ۱۰ هزار و ۵۷۳ نفر بر اثر غرقشدگی جان خود را از دست دادهاند. بر اساس گزارشهای موجود، بیشترین آمار غرقشدگی در سال جاری در استانهای بوشهر، فارس و تهران ثبت شده است. همچنین، رودخانهها به عنوان رایجترین محل غرقشدگی در ده سال اخیر معرفی شدهاند. در سال جاری، استخرها نیز به عنوان یکی از عوامل اصلی غرقشدگی در کشور مطرح شدهاند. به طور کلی، فصل تابستان به دلیل افزایش فعالیتهای تفریحی در آب، شاهد افزایش آمار غرقشدگی است.
تابستان سال 1404 یکی از گرمترین تابستانها طی سالهای اخیر است. افزایش دما و کاهش میزان بارشها شرایط آب و هوائی خاصی را بر کشور حاکم کرده و به تبع، انتظار میرود حضور مردم در مکانهای آبی برای رهایی از این وضعیت افزایش یابد.
سواحل دریا، حاشیه رودخانهها و استخرها (کشاورزی و شنا) بیشترین مکانهای آبی هستند که مردم در فصل تابستان در آن حضور مییابند و به همین دلیل این سه حوزه مطابق آمارها بیشترین میزان غرقشدگی را هم دربرمیگیرند.
این در حالی است که موجهای گرمای هوا ارتباط مستقیمی با افزایش آمار تلفات غرقشدگی دارد به این معنا که هرچه هوا گرمتر شود، آمار غرقشدگی نیز افزایش مییابد.
همانطور که بارها اعلام شده است، برخلاف تصور عمومی، رودخانهها بیشترین آمار تلفات غرقشدگی را در برمیگیرند و آمار تلفات آنها فاصله نسبتاً زیادی با مرگهای ناشی از غرقشدگی در دریا دارد.
آمار غرقشدگی
بر اساس آمارهای جمعآوریشده توسط سازمان پزشکی قانونی کشور در فاصله سالهای (1393 تا 1404)، 10 هزار و 573 نفر بر اثر غرقشدگی جان باختند که بیشترین آنها در رودخانهها جان خود را از دست دادهاند.
در این مدت کمترین سهم از میزان تلفات غرقشدگی مربوط به مناطق ایمنسازی شده دریاهاست. از کل آمار تلفات غرقشدگی در این سالها، تنها 154 نفر (1.5 درصد) در مناطق ایمنسازی شده دریاها جان خود را از دست دادهاند که کمترین آمار تلفات غرقشدگی در مقایسه با دیگر مکانهای آبی است. این در حالی است که آمار کل متوفیان غرقشدگی دریا در این ده سال، یک هزار و 776 نفر بوده است.
بر اساس همین گزارش طی ده سال گذشته بیش از سه هزار و 88 نفر در رودخانهها جان خود را از دست دادهاند که 29.2 درصد از کل موارد غرق شدگی در این سالها را دربر میگیرد. نداشتن مهارتهای لازم، ناآگاهی از خطرات شنا کردن در رودخانهها، افزایش تعداد شناگران غیرحرفهای، جریان سریع، عمق متغیر و نبود نجات غریق از جمله مواردی هستند که آمار تلفات در رودخانهها را افزایش دادهاند در حالی که با توجه به این نکات و داشتن احتیاط لازم میتوان از بسیاری موارد غرقشدگی در رودخانهها جلوگیری کرد.
نکته قابل توجه آنکه در سال 1398، آمار تلفات غرقشدگی در رودخانه با رکوردی بیسابقه مواجه بود. در این سال 468 نفر در رودخانهها جان باختند که بیشترین رقم در فاصله سالهای 1394 تا 1403 است.
با توجه به این آمارها از هموطنان درخواست میشود در صورت حضور در حاشیه رودخانه حتماً توصیههای ایمنی را مدنظر قرار دهند و بهویژه مراقب کودکان خود باشند همچنین در صورت سفر به استانهای ساحلی حتماً از مکانهای ایمنسازی شده برای شنا کردن استفاده کنند و توصیههای ایمنی را برای حفظ جان خود و خانواده عزیزشان موردتوجه قرار دهند.
انواع غرقشدگی
دریا، رودخانه، دریاچه پشت سد، کانالهای آب، چاه و استخر از جمله مکانهای آبی هستند که احتمال غرقشدگی افراد به دلایل مختلف در آنها وجود دارد.
اول، حالت غرقشدگی کامل و نزدیک به غرقشدگی است. در این حالت، فرد به علت غوطهور شدن در آب، دچار اختلال تنفس میشود. اگر غوطهوری در آب باعث قطع تنفس و بیهوشی شود، غرقشدگی کامل اتفاق افتاده، اما اگر سطح هوشیاری فرد پایین بیاید و به حالت نیمههوشیار باشد، به آن حالت نزدیک به غرقشدگی گفته میشود.
حالت دوم، غرقشدگی در آب شور و در آب شیرین است. غرقشدن در آب شیرین مانند رودخانه و استخر و وارد شدن مقدار زیادی از آب شیرین به داخل ریه و معده بسیار خطرناکتر از بلعیدن آبشور دریا است. یکی از مواردی که جان افراد در حال غرق شدن را تهدید میکند، اختلالهای قلبی و نارسایی کلیوی است که پس از خارج شدن از آب برای آنها اتفاق میافتد. آب شیرین فشار اسمزی کمتری نسبت به خون دارد و بهسرعت از جدار معده و روده جذب خون شده و در مدت کوتاهی حجم خون افزایش شدیدی یافته و منجر به ازبینرفتن گلبولهای قرمز شده و در نهایت اختلال الکترولیت ایجاد میکند که منجر به آریتمی قلبی میشود. همچنین منجر به نارسایی کلیوی میشود. ولی آب شور به دلیل داشتن فشار اسمزی برابر خون، نارساییهای شدید ایجاد نمیکند.
نوع سوم، غرقشدگی خیس یا خشک است. درواقع به نوع معمول غرقشدگی، نوع خیس گفته میشود. این در حالتی رخ میدهد که آب از طریق راههای هوائی وارد دستگاه تنفسی و ریه فرد شده و او را دچار خفگی کند. در غرقشدگی خشک، آب وارد دستگاه تنفسی فرد نمیشود، اما در اثر واکنش ماهیچههای گلو برای جلوگیری از ورود آب، مسیر ورود هوا به ریه بسته شده و حالت خفگی برای فرد ایجاد میشود. چهارمین حالت نیز، غرقشدگی غیرعمدی یا عمدی است.
علائم غرقشدگی
دیدن كسی كه در آب به طور غیرطبیعی دستوپا میزند یا سرش مدام به زیر آب میرود و بالا میآید و یا كسی كه مدت زیادی صورتش در داخل آب قرار دارد، میتواند هشداری باشد به این معنی كه با یک مورد غرقشدگی مواجه هستیم.
در هنگام غرقشدگی ابتدا فرد به علت كمبود اكسیژن دچار استرس و هراس میشود و به طور غیرطبیعی تقلا میکند. سه دقیقه پس از ماندن در زیر آب، كاهش هوشیاری رخ میدهد و پس از بازگشت 6 دقیقه آسیبهای مغزی شروع میشود. چند دقیقه بعد ضربان قلب هم نامنظم و پمپاژ خون مختل میشود. لبها و پوست رنگپریده یا آبیرنگ، سرفه همراه با خلط، كاهش هوشیاری، قطع تنفس و یا دشواری تنفس و ضربان قلب نامنظم برای كسی كه حتی در كنار ساحل و خارج از آب قرار دارد هم میتواند علامت غرقشدگی باشد. با این همه بسته به سن و جنس، وضعیت جسمانی، دمای آب و مدت قرار داشتن در زیر آب شدت علائم برای افراد گوناگون متفاوت است.
حال كه عمده موارد غرقشدگی در آبهای شیرین (مانند رودخانهها و استخرها) اتفاق میافتد، فكر میکنید غرق شدن در كدامیك خطرناکتر باشد، غرق شدن در آبشور یا آب شیرین؟ شاید بسیاری بر این باور باشند كه غرق شدن در آب دریا خطرناکتر باشد، این در حالی است كه غرق شدن در آب شیرین و وارد كردن مقدار زیادی از آب استخر یا رودخانه به داخل ریه و معده بسیار خطرناکتر از بلعیدن حجم زیادی از آب دریاست.
دکتر علیرضا محمودی، پزشک امدادگر برایمان توضیح میدهد: «ورود یا آسپیراسیون آب یا هر مایع دیگر به داخل ریهها را غرقشدگی مینامند، شایعترین غرقشدگی با آب شیرین صورت میگیرد و این غرقشدگی بهویژه در بین كودكان نوپا و پسران جوان و كودكان مبتلا به انواع تشنج شایعتر است و در بعضی موارد غرقشدگی در مقدار كمی آب مثلاً وان حمام هم اتفاق میافتد.»
وی در ادامه میگوید: «بیشترین خطر در فصل تابستان مربوط به نوجوانانی است كه از اصول صحیح شنا و شیرجه اطلاعی ندارند و در آبهای رودخانه و دریا و بدون مراقبت اقدام به شنا میکنند. یكی از مواردی كه جان شناگران و افراد در حال غرق را تهدید میکند، اختلالات قلبی و نارسایی كلیوی است كه مدتی پس از خارج شدن از آب برایشان بهوجود میآید.»
رودخانهها در صدر تلفات غرقشدگی
هرچند اکثر افراد فکر میکنند که فوتیهای غرقشدگی در دریا بیشتر است، اما آمارها چیز دیگری میگویند و رودخانهها را در صدر تلفات غرقشدگی و دریاها را در رتبه دوم قرار میدهند. درباره غرقشدگی در رودخانهها باید کارهای پژوهشی انجام شود که علت غرق شدن بیشتر در رودخانهها چیست؟ ولی ممکن است علت این باشد که افراد مهارت خود را بیش از حد تصور کرده باشند و وقتی در محیط رودخانه قرار میگیرند، نتوانند مهارت لازم را داشته باشند.
سعید مهر سروش، رئیس آموزش و پژوهش اورژانس استان تهران با استناد به آمار هشدار میدهد: «بر اساس آمارها، یکسوم قربانیان غرقشدگی با فن شنا آشنایی کامل داشتهاند و این موضوع به این دلیل رخ میدهد که مهارت خود در شنا کردن را بیش از حد لازم میدانند. از طرفی بسیاری از خانوادهها به هشدارها توجه نکرده و در مکانهایی که شنا ممنوع است، مشغول شنا و آبتنی میشوند.»
وی در ادامه میافزاید: «در برخی مکانها نوشته شده که شنا در این منطقه ممنوع است و بعد میبینیم برخی افراد در همان مکانها در حال شنا کردن هستند. حتی برخی در شبها و زمان طوفانی بودن دریا مشغول شنا شده و برخی هم بدون توجه به جزئیات شنا در دریا، اقدام به این کارکرده و در محلهای غیرایمن به دریا میزنند.»
مهر سروش در تکمیل صحبتهایش میگوید: «فرهنگ عمومی در زمینه پیشگیری از غرقشدگی بسیار اهمیت دارد و خانوادهها باید به هشدارها توجه کنند. در برخی مکانها نوشته شده که شنا در این منطقه ممنوع است و بعد میبینیم برخی افراد در همان مکانها در حال شنا کردن هستند! وقتی حادثه رخ میدهد، افرادی که در محل حضور دارند، میتوانند با حفظ ایمنی و خونسردی ابتدا به فرد کمک کنند.»