ضرورت حفظ برتری گازی ایران بر قطر در پارس جنوبی

 

 

 

چندین سال است که ایران در برداشت از پارس جنوبی از قطر جلوتر است اما به اعتقاد کارشناسان، تصمیم اخیر قطر مبنی بر ادامه سرمایه‌گذاری و عملیات در پارس جنوبی، ممکن است فرصت را برای ایران کمتر کرده و چنانچه این موضوع مورد غفلت واقع شود، احتمال دارد این برتری از دست ایران خارج شود.

به ‌گزارش ایسنا، تا چند سال پیش، ایران از نظر برداشت گاز از میدان پارس جنوبی نسبت به قطر عقب‌تر بود. قطر به دلیل دسترسی به فناوری‌های مدرن‌تر و سرمایه‌گذاری‌های قابل توجه در صنعت نفت و گاز، توانسته بود بهره‌برداری گسترده‌تری از این میدان داشته باشد.

اما از اواسط دهه ۱۳۹۰، ایران با اجرای فازهای متعدد از توسعه پارس جنوبی و جذب فناوری‌های جدید در صنعت گاز توانست به تدریج تولید خود را افزایش دهد. در سال‌های اخیر، با افتتاح فازهای جدید پارس جنوبی، ایران توانسته است تولید گاز خود را از این میدان به سطحی برابر و حتی بیشتر از قطر برساند.

از علل پیشی گرفتن ایران از قطر می‌توان به اجرای فازهای متعدد پارس جنوبی، سرمایه‌گذاری داخلی و همکاری‌های منطقه‌ای و بین‌المللی اشاره کرد. ایران طی سال‌های گذشته فازهای مختلف توسعه این میدان را با موفقیت به پایان رسانده است. هر فاز شامل بهره‌برداری از چاه‌های جدید، نصب سکوهای حفاری و توسعه زیرساخت‌های انتقال گاز می‌شود.

 ایران به‌دنبال توسعه ظرفیت‌های صادراتی

علاوه‌بر صادرات گاز از طریق خطوط لوله به کشورهای همسایه، ایران به دنبال توسعه ظرفیت‌های LNG برای صادرات به بازارهای دورتر است.

در کنار گاز طبیعی، استخراج میعانات گازی از پارس جنوبی یکی از عوامل مهم درآمدزایی ایران است. این میعانات که در صنایع پالایشگاهی و پتروشیمی کاربرد دارند، به عنوان محصولی ارزشمند به بازارهای جهانی صادر می‌شوند.

توسعه و بهره‌برداری از میدان گازی پارس جنوبی با چالش‌های متعددی روبه‌رو بوده است که از جمله مهم‌ترین آنها می‌توان به تحریم‌های اقتصادی، محدودیت‌های مالی و فناوری، و رقابت با قطر اشاره کرد.

با این حال، ایران با تکیه بر شرکت‌های داخلی در بخش‌های حفاری، پالایش و ساخت تجهیزات مرتبط با صنعت نفت و گاز، توانسته است بخشی از نیازهای خود را برطرف کند و به خودکفایی نسبی در این حوزه دست یابد.

 مسئله فشارافزایی یک چالش اساسی

با ادامه روند توسعه فازهای جدید و سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های فناورانه، ایران توانایی حفظ و حتی تقویت موقعیت خود در میدان مشترک پارس جنوبی را دارد.

با این حال، مسئله فشارافزایی این میدان چالشی اساسی است. طبق برآوردها، تولید گاز ایران از پارس جنوبی از سال ۱۴۰۴ هر سال حدود ۲۸ میلیون متر مکعب کاهش پیدا می‌کند.

در صورت عدم اجرای پروژه‌های فشارافزایی، تا سال ۱۴۱۰ تولید روزانه گاز از این میدان ۲۰۰ میلیون متر مکعب کاهش خواهد یافت، که به معنای کاهش تولید فعلی به یک‌سوم است.

در حالی که این کاهش تولید و ابهام در تأمین مالی ۲۰ میلیارد دلاری برای پروژه‌های فشارافزایی تهدیدی جدی برای امنیت انرژی کشور به شمار می‌رود چراکه قطر با سرمایه‌گذاری ۴۵ میلیارد دلاری و حضور هفت شرکت بزرگ نفتی، دو پروژه را برای افزایش ۴۸ میلیون تن تولید LNG آغاز کرده است.

البته طبق اعلام شرکت ملی نفت ایران، مطالعات امکان‌سنجی و طراحی مفهومی تأسیسات فشارافزایی در دریا و خشکی به پایان رسیده و قرارداد طراحی مهندسی پایه با مشاوران داخلی و بین‌المللی امضا شده است.

این قرارداد بین شرکت ملی نفت و چهار شرکت داخلی با سرمایه‌گذاری ۲۰ میلیارد دلار با هدف درآمد ۹۰۰ میلیارد دلاری برای کشور امضا شد.

 براساس برنامه‌ریزی‌ها، تأسیسات فشارافزایی در ایران در چهار ‌هاب، با ظرفیت کل ۳۴۰ میلیون متر مکعب در روز طراحی شده و ساخت ‌هاب اول پس از تکمیل مطالعات و اسناد مناقصه EPC از سال آینده آغاز می‌شود. 

در همین حال، قطر نیز در حال توسعه دو پروژه در بخش‌های شرقی و جنوبی میدان گنبد شمالی (پارس جنوبی) است. از ۴۸ میلیون تن گاز مایع‌شده تولیدی این دو پروژه، تاکنون ۲۱ میلیون تن پیش‌خرید شده و برخلاف ایران، قطر بیشتر این گاز را به جای مصرف داخلی، صادر می‌کند.

 رقابت چالشی ایران و قطر در سال‌های آتی

اخیرا قطر اعلام کرد که این کشور توسعه بخش شمال شرقی میدان گنبد شمالی را آغاز خواهد کرد و تا سال ۲۰۳۰ قصد دارد ۱۶ میلیون تن دیگر به تولید LNG خود اضافه کند. این توسعه می‌تواند رقابت ایران را در سال‌های آتی با چالش بیشتری روبه‌رو کند.

برداشت گاز از میدان مشترک پارس جنوبی ‌اهمیت استراتژیک بالایی برای ایران و قطر دارد. در سال‌های اخیر، ایران با توسعه فازهای جدید و سرمایه‌گذاری‌های کلان توانسته است نه‌تنها به قطر برسد بلکه در برخی مواقع پیشی بگیرد. 

این پیشرفت به معنای افزایش قدرت ایران در تأمین انرژی داخلی و صادرات به بازارهای جهانی است که می‌تواند به رشد اقتصادی و تقویت جایگاه منطقه‌ای و بین‌المللی ایران منجر شود. با این حال، کارشناسان تاکید دارند که ایران همچنان باید به سرمایه‌گذاری در بخش فناوری و توسعه بیشتر زیرساخت‌های صنعت گاز ادامه دهد تا بتواند در آینده نیز این جایگاه را حفظ کند.