چالش تاریخ در «کلنل»
سیدمحمد علویپور
کنسرت-نمایش «کلنل» به روایت سالهای پایانی زندگی کلنل محمدتقی خان پسیان میپردازد که مصادف است با سالهای پایانی پادشاهی احمدشاه قاجار؛ سالهایی که مصادف است با به ثمر رسیدن نهضت مشروطه و آزادیخواهی فرهیختگانی همچون عارف قزوینی و ملکالشعراء بهار و...
همچنین در این دوره است که پلیس جنوب توسط انگلیس و قوای قزاق توسط روسیه و نظمیه توسط مستشاران سوئدی در مرکز تشکیل میشود و کشور در یک هرج و مرج داخلی به سر میبرد.
نمایش در دو بخش توسط دو کاراکتر روایت میشود؛ بخش اول حضور محمدتقی خان (با بازی کاظم سیاحی) در آلمان و فراگیری دروس نظامی و خلبانی که این بخش را «ایرنه»، یار و معشوقه آلمانی پسیان (با بازی نازنین بیاتی) روایت میشود و بخش دوم که به حضور محمدتقی خان با درجه کلنلی در ولایت خراسان میپردازد که این بخش را ماژور اسماعیل خان (با بازی اتابک نادری) روایت میکند.
در نمایش سعی شده منوتون(یکنواخت) بودن روایت را با موسیقی و بهرهگیری از اشعار فرهیختگان آن سالهای مشروطه تلطیف کرده و با نوای دل انگیز خواننده توانمند، محمد معتمدی صحنههای نمایش را به هم مربوط کند. اما باید به یاد داشت موسیقی در نمایش عنصری است فضاساز و نه فضا پرکن. به عبارت دیگر موسیقی و نوا باید در خدمت به تصویر کشیدن مفاهیم نمایش باشد و نه اینکه به خودی خود وسیله اقبال و
تهییج تماشاچی.
در درامهای تاریخی باید همواره یک نکته را مد نظر داشت و آن نکته این است که تماشاچی به واسطه مطالعهای که عموماً در کتابهای تاریخی مدارس داشته، تقریباً با اصل داستان آشناست و از اثر و صاحب اثر توقع تحلیل وقایع و روایت از منظر جدید را دارد. به بیان دیگر تماشاچی در نمایش بهدنبال چرایی اتفاقات است و نه سلسله و توالی رویدادهای تاریخی.
ضمن اینکه ما دراین نمایش(به صورت خاص) شاهد یک خطای تطابق تاریخی نیز هستیم و آن اشاره به سرباز و استفاده از کاراکتر (سرباز) است که در آن برهه از تاریخ مملکت هنوز خدمت وظیفه اجباری نشده بود و واژه(سرباز) نیز در ادبیات نظامی کشور هم ابداع نگردیده بود.
همچنین درخصوص بازی بازیگران نمایش مطالبی چند حائز اهمیت است؛ بازیگر سلطان صحنه است و اهمیت و جایگاه آن بر هیچکس پوشیده نیست. از این حیث انتخاب و راهنمایی درست بازیگر از اهمیت والایی برخوردار است.
در این نمایش بازیگر نقش پسیان (کاظم سیاحی) از ایست صحیح و صلابتی که از یک فرمانده نظامی انتظار داریم برخوردار نیست، صدای او به مدد میکروفن همراه به گوش تماشاچی میرسد و همچنین است بازی رحیم نوروزی در نقش مستشار سوئدی که هیچ نشانی از یک صاحبمنصب خارجی نه در لحن و نه در زبان بندش هویداست.
هر چند که از بازی قابل قبول سیامک صفری، اتابک نادری و سایر بازیگران این نمایش نمیتوان بیاشاره گذر کرد.