شکوه شکست شیطان

پیروزی آدم بر آهن
فیلم مستند «رو در رو با شیطان» به کارگردانی علیرضا بوالی و محصول برنامه «ثریا» افشاگر واقعیت‌هایی حیرت‌انگیز و تکان‌دهنده درباره نبردهای ایران و آمریکا در خلیج فارس است. حوادثی که کمتر درباره آنها حرفی زده شده است. البته پیش از این هم مستندی خوش ساخت و مملو از اطلاعات و اسناد تازه با عنوان «تقابل» به کارگردانی داود مرادیان با همین موضوع ساخته شده بود. اما کار اخیر تلویزیون درباره دفاع دریایی، در زمانی ساخته و به نمایش درآمده که در میانه مذاکره و مقابله و تهدید و مقاومت قرار داریم و طبیعتا در چنین شرایطی، مستندی چون «رو در رو با شیطان» بیشتر تأثیر می‌گذارد.
مواجهه شخصیت‌های اسطوره‌ای با دیوهاو اهریمنان، تنها در افسانه‌ها دیده می‌شود. اما در دنیای واقعی و روزگار ما هم نظیر چنین اتفاقاتی رخ داده است. در سال‌های دهه 60 بود که قهرمان‌های گمنامی مثل شهید نادر مهدوی و بیژن گُرد، با حداقل امکانات و با دستانی تقریبا خالی، مقابل تجهیرات نظامی و پیشرفته‌ای ایستادند و غول‌های آدم کشی آمریکا در دریا را به آتش کشیدند.
مستند «رو در رو با شیطان» با پخش گزارشی تصویری از بی‌بی‌سی درباره مانور نظامی آمریکا بر خلیج فارس شروع می‌شود: «روی عرشه ناو هواپیمابر آبراهام لینکلن؛ اینجا هدف این است که به رخ ایران بکشند که چه کسی این آب‌ها را کنترل می‌کند. علی رغم تهدیدهای ایران که گفته تحت شرایطی ممکن است این تنگه مهم و شاهراه حیاتی تجارت جهانی را ببندد.» در ادامه سردار علی فدوی فرمانده نیروی دریایی سپاه می‌گوید: «آمریکایی‌ها برای ادامه سلطه بر دنیا و جلوگیری از سلطه متقابل، فقط یک ابزار در اختیار دارند؛ حضور در خلیج فارس! و ما در برنامه داریم که آمریکایی‌ها باید از خلیج فارس بروند» و سپس حسن عباسی مسئول وقت توسعه رزمی نیروی دریایی سپاه است که بیان می‌کند: «استانسفیلد ترنر، دریاسالاری که در دوره جیمی کارتر رئیس سازمان سیا بود درباره استراتژی حیرت‌انگیز قایق‌های تندرو در نیروی دریایی انقلاب اسلامی ایران نوشت که این تجربه جنگ کلاسیک دریایی را به هم زد.»سردار علیرضا تنگسیری معاون فرمانده نیروی دریایی سپاه هم می‌گوید: «آمریکایی‌ها از سال 64 حضور خودشان را در خلیج فارس پررنگ کردند و از سال 66 هم این‌ها عملا آمدند توی میدان و صدام را پشتیبانی کردند. ما هم به آنها تو دهنی زدیم. بسیاری از آن اتفاقات را هنوز که هنوز است از نظر امینتی نمی‌توانیم باز کنیم. ما شش تا سیلی محکم به آمریکایی‌ها زدیم.» و داستان شروع می‌شود؛ دوم مرداد سال 66 نخستین رویارویی با دریاداران اهریمن رخ می‌دهد و ایران ناو کرومولین آمریکا را می‌زند. و به این ترتیب در مقطع زمانی دو سال، ایران شش مرتبه شکست‌های سنگینی را به نیروی دریایی آمریکا وارد می‌کند.
تصویر روز

محسن مقصودی مجری و تهیه‌کننده ثریا:
پاسخ رسانه ای به آمریکا
محسن مقصودی تهیه‌کننده و مجری برنامه «ثریا» است. او به نمایندگی از طرف گروه تولید مستند «رو در رو با شیطان» در گفت وگو با کیهان به توضیح درباره این أثر پرداخت و گفت:
برنامه «ثریا» حدود دو سال است که به ساخت فیلم‌های مستندی در حوزه‌های دفاعی و در زمینه توانمندی‌های نظامی ایران هم ارتش و هم در سپاه رو آورده است. مثل مستند «مردی با آرزوهای دور برد» درباره شهید طهرانی مقدم یا «کابوس کرکس ها» درباره توانمندی‌های ایران در زمینه صنایع پهپاد که بازتاب زیادی در داخل و خارج از کشور داشتند. به همین دلیل هم تصمیم گرفتیم که ساخت این گونه آثار را ادامه دهیم و روی نیروی دریایی سپاه متمرکز شدیم.
سه نقطه عطف
از حدود 9 ماه قبل تحقیقات درباره این موضوع را شروع کردیم. ابتدا قرار بود که تنها یک مستند بسازیم. اما در طول تحقیقات به سه نقطه عطف رسیدیم: اول؛ برخورد با شخصیت‌هایی چون شهید نادر مهدوی و بیژن گرد بود. قبلا درباره این شخصیت‌ها در همین حد که ناوهای آمریکا را زده‌اند، چیزهایی شنیده بودیم، اما خیلی کم! دوم؛ دستگیری کماندوهای دریایی انگلیس و آمریکا توسط ایران بود. سومین نقطه عطف هم توانمندی‌های امروز سپاه بود. متوجه شدیم که هر یک از این نقاط عطف، یک دنیا حرف و مسئله در دل خود دارند. به همین دلیل هم بر آن شدیم که به جای یک مستند، سه فیلم مستند با محوریت هر یک از این نقاط عطف بسازیم و یک سه گانه شکل گرفت: «شکار روباه» که به ماجرای دستگیری نیروهای دریایی آمریکایی و به خصوص انگلیسی متجاوز به آب‌های ایران می‌پرداخت. این مستند چندی قبل پخش شد و با استقبال مردم مواجه شد.
یادآوری سیلی به آمریکا
مستند دوم هم «رو در رو با شیطان 1» بود. مستندی که به دو سال پایانی جنگ و تقابل رو در رو و مستقیم ایران و آمریکا در خلیج فارس می‌پردازد. موضوعی که به رغم اهمیت اما خیلی کم روی آن کار شده است. همچنین در فضای رسانه‌ای و سیاسی ماه‌های اخیر که لحن آمریکایی‌ها خیلی گزنده‌تر شده و متأسفانه با زبان تندتری با ما صحبت می‌کنند، خواستیم سیلی‌هایی که از مردم ایران خورده بودند را به آنها یادآوری کنیم. البته هدف اصلی ما داخل کشور بود. چون بسیاری از مردم ما اصلا درباره این وقایع چیزی نشنیده بودند و برای بسیاری قابل تصور نبود که ما یک بار با آمریکا تقابل نظامی مستقیم داشتیم و آنها را به زانو در آوردیم. اغلب مردم با آگاهی یافتن نسبت به چنین موضوعی دچار حیرت شدند. این کم کاری دستگاه‌های فرهنگی کشور را نشان می‌دهد.
تصاویر آرشیوی ارزشمند
خوشبختانه از آن حوادث، تصاویر خوبی توسط گروه تلویزیونی سپاه شکار شده بود که جزو برکات کار بود. ما سعی کردیم با استفاده از آن تصاویر آرشیوی پیام را به مخاطب خودمان انتقال دهیم. این مستند، یک پاسخ رسانه‌ای به لفاظی‌ها و تندخویی‌های مقامات آمریکایی بود که خوشبختانه موجب تقویت احساس غرور ملی نزد مردم شد. قسمت دوم این مستند هم با عنوان «رو در رو با شیطان 2» چهارشنبه همین هفته و در آستانه 13 آبان پخش خواهد شد. داستان این مستند هم از اتمام قسمت اخیر شروع و تا زمان حال ادامه پیدا می‌کند و روایتی است درباره اتفاقاتی که بعد از جنگ در نیروی دریایی سپاه افتاده است.
عمق کم کاری رسانه ها
یکی از تکان دهنده‌ترین مسائلی که در حین ساخت این مستند با آن روبرو شدیم، کم کاری رسانه‌های ما بود. به طوری که حتی در خود شهر بوشهر هم برای پیدا کردن خانه شهید مهدوی با مشکل مواجه شدیم. یعنی سردار شهیدی که یک تنه در برابر آمریکا ایستاده بود و یک اسطوره ملی محسوب می‌شود، در محله خودش هم غریب است. این عمق کم کاری ما در عرصه رسانه را نشان می‌دهد.

داود مرادیان کارگردان مستندهای «تقابل» و «پای پیاده‌روی آب»
«تقابل» نخستین مستند درباره نبرد دریایی با آمریکا
 حدود دو سال قبل، مستندی با عنوان «تقابل» با موضوع شکست‌های دریایی آمریکا از ایران به نمایش درآمد. به طوری که می‌توان، آن فیلم را اساس و پايه مستند «رو در رو با شیطان» دانست؛ هم از نظر تحقيق و هم از نظر تصاوير آرشيوي. با این حال مستند «تقابل» از نظر تبليغات و پخش در زمان خود مهجور واقع شد. مراديان اين روزها اولين مستند ديجيتال آنامورفيك ايران را نيز توليد كرده و براي رونمايي در جشنواره عمار آماده مي كند. وی همچنین مستند «پاي پياده روي آب” را هم با موضوع شهداي خليج فارس، با محوريت نادر مهدوي در دست توليد دارد. به همین بهانه‌ها با او به گفت وگو پرداختیم.
*برعكس مستند «رو در رو با شيطان»، مستند «تقابل» در زمان خودش اگرچه به چشم اهل رسانه هاي ديجيتال آمد اما با پخش مناسبي روبرو نشد. علت را چه مي دانيد؟
بعضي گروه هاي سازمان باكس پخش انحصاري دارند.اين گروه‌ها علاوه بر اين باكس از امتياز پخش توليداتشان در ساعات پر بيننده همراه با تيزرهاي تلويزيوني وسيع بهره مندند. اين در حالي است كه ابداً نه موضوع و نه كيفيت توليد مد نظر قرار نمي گيرد. تقابل هم چون در هيچ‌يك از اين گروه‌ها توليد نشد طبيعي بود ساعت 17 آن هم با سفارش بعضي تهيه كنندگان و مديران پخش شد و طبعا ملت آن‌طور كه شان اين كار بود آن را نديدند.
*اين شيوه برخورد با توليدات چه تاثيري روي مستندسازان مي گذارد؟
قطعا مسيري كه پيش روي ما قرار مي دهد نااميدي است! بالاخره اگر اين مستندها جنسشان يكي است خب مي توانستند همين موج را دو سال قبل بر سر تقابل به راه بيندازند. يا يك چيز خوب است و ناب و يا نيست. برخورد دوگانه سيستم پخش به انگيزه فيلمسازان جبهه انقلاب آسيب جدي مي‌زند. براي خود من سنگين است وقتي به ياد مي آورم بيش از شش ماه روي تحقيقات اين اثر وقت گذاشته ام. كار دريایی كار ساده اي نيست. خليج فارس عرصه اي ست كه نيروهاي مختلف منطقه‌اي و فرا منطقه اي در آن درگير مسايل نظامي و سياسي بودند و هر اتفاقي را به اتفاق بعدي ربط دادن گاهي چند ده روز زمان مي‌برد كه از منابع داخلي و خارجي استخراج شده و به صورت روز شمار بررسي گردد. براي مستند «مزدور خاموش» هم همين اتفاق رخ داد. تنها مستند جامع پاكسازي ميادين مين در زمان خودش بود كه از دل ميادين به بررسي موضوع مي پرداخت. ساعت 13 روز چهارشنبه از شبكه چهار پخش شد! بدون تيزر و انگار كلاً اتفاقي نيفتاده. حالا فرض كنيد همين را يكي از برنامه هاي سياسي سيما توليد مي كرد. در بوق و كرنا مي كردند. بلاخره تكليف با اصل اثر يك روزي بايد معين شود. اين سرمايه سوزي جدي و زدن نيروهاي خودمان محسوب می‌شود.
*گويا بعد از تقابل همچنان درگير اتفاقات دريايي هستيد و مستند «پاي پياده» را نيز دوباره با همين موضوع مي سازيد؟
بله، خاصيت كار عميق و ارزشمند با تحقيق خوب اين است كه به اين زودي‌ها رهايت نمي كند. ما هم با همه مصايبي كه در تامين بودجه كارمان داشتيم و داريم به لطف تهيه كننده هميشه در صحنه‌مان كه تهيه كننده تقابل هم بودند، با كمترين مبالغ اين مستند را نيز با موضوع شهادت شهيد مهدوي به جشنواره عمار خواهيم رساند ان شا‌لله و بعد به پخش سيما اگر مثل الباقي البته پخش نشود!