رشد و شاخصهای آن(3) (پرسش و پاسخ)
پرسش:
اینکه خدای متعال میفرماید: راه رشد و غیررشد(الغی) در قرآن تبیین شده، مفهوم رشد را توضیح داده و ویژگیها و شاخصهای آن را بیان کنید؟
پاسخ:
در دو بخش قبلی پاسخ به این سوال به مباحثی همچون: جایگاه و اهمیت رشد، تفاوت رشد با عقل و بلوغ، تعریف و انواع رشد، تفاوت رشد در انسان و حیوان، پیوند رشد با خودشناسی، شرایط و ارکان رشد و رشد اسلامی پرداختیم اینک در بخش پایانی دنباله مطلب را پی میگیریم.
شاخصهای رشد اسلامی
1- حفاظت از آثار دینی و ملی
آثار دینی و ملی یکی از نشانههای برجسته شأن و جایگاه شخصیتی یک ملت است که اگر در هر جامعهای مورد تکریم و احترام افراد آن ملت قرار نگیرد، این علامت بیرشدی آن مردم است. نشانه نشناختن هنر گذشتگان و نشناختن قدر احساس گذشتگان و علامت نشناختن ارزش اجتماعی آنها برای یک ملت و سرافرازی آنها در برابر ملتهای دیگر است.
2- ابنیه تاریخی
ابنیه تاریخی در هر جامعه و تمدنی، یکی از شاخصهای فرهنگ و تمدن آنها به شمار میرود. بنابراین شناخت این سوابق فرهنگی و تمدنی هر کشور و قدرشناسی و پاسداشت آن یکی دیگر از شاخصهای رشد اسلامی به حساب میآید.
3- حفظ مقررات اسلامی
ما واقعا باید به خود بیاییم. ببینیم چه داریم و چه نداریم؟ میبایست خودآگاهی و رشد اسلامی پیدا کنیم. دقیقا یک مطالعهای روی اسلام خودمان بکنیم، اسلام و داشتههای خودمان را بشناسیم و بعد که اسلام و آموزههای وحیانی آن را شناختیم، آنوقت در مقام نگهداری و بهرهبرداری آن تلاش و کوشش نماییم.
ما باید این تمدن فوقالعاده و باشکوه که به وسیله اسلام در مشرق زمین تشکیل شد را بشناسیم و دستاوردهای آن را در مقام حفظ و نگهداری و بهرهبرداریهای جدید مورد قدرشناسی و استفاده بهینه قرار دهیم. این شاخص دیگر رشد اسلامی است.
4- قدرشناسی نسبت به مفاخر و رجال علمی
امروز آیا ما دانشمندان و مفاخر علمی خودمان را در تاریخ اسلام و ایران بهتر میشناسیم یا غربیها؟ کتاب بوعلی «قانون» چهارصد سال محور طب دنیای قدیم بوده است. ابوریحان بیرونی و خیام را غربیها شناختند و برایشان اهمیت قائل شدند بعد ما سراغشان رفتیم. بنابراین ملتی که لیاقت شناسایی رجال علمی و مفاخر خود را نداشته باشد به رشد اسلامی دسترسی پیدا نکرده است؟!
5- نشریات
یکی دیگر از شاخصهای رشد اسلامی این است که آثار و انتشارات و نشریات به ویژه کتابها و مجلاتی که در میان مردم منتشر میشود، همچنین روزنامهها و مقالات و گفتوگوهای علمی که میشود تا چه اندازهای مورد اهتمام مردم قرار میگیرد و تا چه حدی مشکلات و نیازهای فردی و اجتماعی مردم را برطرف میکند.
6- چگونگی هزینهکرد مالی
یکی از امتیازات ما ملت ایران در گذشته و عکسالعملهای خوبی که در مقابل اسلام نشان دادهایم، این است که ما از هر ملت دیگری بیشتر حاضر شدیم که مال خودمان را در خدمت اسلام قرار دهیم. امروز هم چنین است و این از امتیازات شیعه ایرانی است نه در میان شیعه غیرایرانی چنین چیزی وجود دارد نه در میان مسلمانان غیرشیعه و نه در میان مذهبیهای غیرمسلمان وجود دارد. اما یک مشکلی که در نسل کنونی ما وجود دارد، این است که ما در این هزینهکرد مالی خودمان به اسلام، رشد خود را از دست دادهایم، یعنی در راه اسلام خیلی پول خرج میکنیم، اما نه رشیدانه و نه از روی درک و فهم و تشخیص درست و نیاز واقعی.
7- لزوم توجه به ظرف و محتوا
تشکیل مراکز و موسسههای مذهبی که در آن محتواهای خوب و ارزشمندی هم تولید شود، خودش یکی دیگر از شاخصهای رشد اسلامی است. ظرف و محتوای آن هر دو در فعالیتهای دینی و اجتماعی مهم هستند، زیرا هر دو در جذب مخاطب تاثیرگذارند. در درجه اول توجه به محتوا و در مرحله دوم به ظرف آن توجه میشود. یک نهضتی در میان همه مسلمانان ایران پیدا شده که لااقل ظروف را از وضع سابق خارج کنند و محتواها و مظروفها را نیز متحول نمایند. ما واقعا مسئولیتی در مقابل اسلام داریم که خودمان را به صورت یک ملت رشید اسلامی درآوریم، و ارزشها و آموزههای وحیانی اسلام را در عمل حفظ و تحویل نسل آینده بدهیم.