روند کاهشی رشد «جمعیت» بحرانی که حل آن به دست مردم و مسئولان است

 

 

 

سرویس اجتماعی- مهدی برازنده:

 

به گزارش کیهان، برخی از کارشناسان حوزه جمعیت معتقدند با توجه به روند کنونی نرخ رشد جمعیت در کشورمان که هم اکنون به 0.7 درصد رسیده و به طور میانگین به ازای هر مادر 1.7 فرزند در خانواده‌ها حضور دارد، تا سال 1420 نرخ رشد جمعیت کشورمان به «صفر» خواهد رسید و در ادامه نرخ رشد جمعیت کشورمان منفی خواهد شد و متاسفانه حدود نیمی از جمعیت کشور نیز تا آن زمان غیرفعال و بازنشسته می‌شود.

با روندی که در نرخ رشد جمعیت مشاهده می‌شود، اگر در پنج سالی که کارشناسان به عنوان فرصت نجات از سیاه‌چاله جمعیتی می‌دانند وضعیت رشد جمعیت را بهبود نبخشیم، لازم است هم اکنون از سازمان بهزیستی، وزارت بهداشت، وزارت کشور و سایر نهادهای ذی‌ربط در کشور مطالبه کنیم که برای چند سال آینده تعداد خانه‌های سالمندان در شهرهای کشور را گسترش دهند و شرکت‌های بیمه و تامین اجتماعی نیز برای پوشش هرچه بیشتر سالمندان، زیرساخت‌های خود را تقویت کنند!

بنا به گزارشی که خبرگزاری تسنیم در فروردین‌ماه امسال تهیه کرده است، «تخمین زده می‌شود که80 درصد افراد بالای 65 سال در تهران حداقل دارای یک بیماری مزمن و 50 درصد دارای دو بیماری مزمن باشند، هم‌چنین در طول همه‌گیری کرونا، شیوع افسردگی در جمعیت مسن‌تر به‌طور قابل‌توجهی افزایش یافته است. فارغ از این‌ها حدود 10 درصد از جمعیت سالمند کشور دارای معلولیت‌های آشکار هستند که منجر به هزینه‌های توانبخشی بسیار بالاتر در افراد مسن در مقایسه با سایر گروه‌های سنی شده است.» این‌ها فقط بخشی از مسائل مربوط به سالمندان و فقط در سال 1402 در شهر تهران است، حال تصور این‌که تا کمتر از 20 سال آینده 30 تا 50 درصد جامعه را سالمندان تشکیل دهند و چنین مسائلی‌گریبان آنها و جامعه را بگیرد، موضوعی قابل تامل است.

 اضلاع ضروری

 برای افزایش جمعیت کشور

برای جوان نگاه داشتن کشور، جلوگیری از سال‌خوردگی جمعیت و مسائلی که به تبع آن می‌تواند برای جامعه چالش‌های متعدد و بزرگی ایجاد کند، جدای از قانون خوب جوانی جمعیت که به گفته رئیس‌فراکسیون مشترک جمعیت مجلس شورای اسلامی از مدت ابلاغ تاکنون تنها 30 درصد از آن توسط دستگاه‌های مختلف اجرایی شده است، خوب است به چند بُعد که لازمه افزایش نرخ رشد جمعیت است، بیش‌تر توجه کنیم. 

اولین و بدیهی‌ترین لازمه افزایش جمعیت، موضوع «ازدواج» است. براساس آمار ثبت احوال کشور، میانگین سن اولین ازدواج مردان و زنان در سال ۱۳۹۸، در سنین ۲۷.۶ و ۲۳.۴ بوده است. هم‌چنین رئیس‌موسسه تحقیقات جمعیت کشور در اردیبهشت 1401 گفته است «در حال حاضر حدود ۱۲ میلیون مجرد در کشور داریم که از این میان 6 میلیون پسر ۲۰ تا ۴۵ ساله و ۵.۶ میلیون دختر ۱۵ تا ۴۰ ساله «مجرد» هستند». این جمعیت میلیونی از مجردها سرمایه بسیار خوبی هستند که می‌توانند کشورمان را از سیاه‌چاله جمعیتی نجات دهند، با این حال شرایط و تسهیلات لازم برای ازدواج آنها نیز موضوعی است که اگرچه تلاش‌هایی از جمله تخصیص وام ازدواج و افزایش میزان اعتبار آن در نظر گرفته شده است، اما باز هم نیاز به حمایت مالی از زوجینی که تازه به خانه بخت می‌روند احساس می‌شود. نکته قابل ملاحظه دیگر در کنار حمایت مالی، فرهنگ‌سازی سنت «ازدواج آسان» در بین خانواده‌ها است که خوشبختانه رسانه‌ها و کارشناسان مختلف در این رابطه گام‌های خوب اما بازهم ناکافی برداشته‌اند.

یکی دیگر از ابعاد واجب برای تشویق خانواده‌ها به فرزندآوری، مهیا کردن «مسکن» مناسب و شکستن رکود ساخت مسکن در شهرهای کشور است. در حوزه ساخت و ساز مسکن، کارشناسان اقتصادی باید نظر بدهند اما بدیهی است که اگر مایلیم خانواده‌ها از فرهنگ تک‌فرزندی و دو فرزندی فاصله بگیرند، می‌بایست خانه‌هایی با متراژهای مناسبِ خانواده‌های بالای چهار یا پنج نفره ساخت که شرایط فرزندآوری برای خانواده‌ها بیش از پیش تسهیل شود. اگرچه در این زمینه هم دولت همت خوبی نشان داده است، اما تسریع در فرآیند تولید مسکن و سروسامان دادن به اوضاع آن یکی از مهم‌ترین کارویژه‌ها در راستای تشویق به افزایش نرخ فرزندآوری است.

 نقش عوامل اقتصادی در فرزندآوری 

چقدر جدی است؟

در کنار ابعادی که ذکر شد، می‌توان به مسئله تسهیل درمان ناباروری زوجین با استفاده از روش‌های علمی و نوین هم‌اشاره کرد که با تصمیمات خوبی که گرفته شده است امید به فرزندآوری را افزایش داده است. از طرفی رسیدگی به وضعیت سقط جنین که بنا بر برخی آمارها سالانه بین 400 تا 600 هزار مورد در کشور انجام می‌شود هم مسئله مهمی است و نیازمند جلوگیری از سقط‌های ناشی از غربال‌گری‌های سخت‌گیرانه و محتاطانه و مبارزه با سقط‌های زیرزمینی و جنایی است. 

آگاهی‌بخشی درخصوص عواقب و تبعات جبران‌ناپذیرسبک زندگی تک‌فرزندی، بی‌فرزندی و حتی زندگی مجردی هم باید در رسانه‌ها و فضاهای تبلیغی مورد توجه قرار گیرد.

 همه بهانه‌ها اقتصادی است؟ 

بسیاری از افراد تحت تاثیر شعارهای خیانت‌بار و ناآگاهانه در دهه 60 و 70 که فرزند کمتر را مساوی با زندگی بهتر می‌دانست هم‌چنان گمان می‌کنند فرزندآوری کمتر یعنی رفاه بیشتر یا این‌که علت اصلی عدم فرزند‌آوری را مشکلات اقتصادی می‌دانند اما به گفته انسیه خزعلی، معاون رئیس‌جمهور در امور زنان و خانواده، «در پیمایشی که درخصوص فرزندآوری انجام شده، کمتر از ۳۰ درصد از دلایل عدم فرزندآوری، اقتصادی بوده، بیش‌تر آن فرهنگی، نوع نگاه به زندگی، نوع توقع از زندگی و مصلحت‌اندیشی شخصی است.» واقعیت ماجرا این است که اگرچه موضوعات مربوط به تورم و گرانی برخی از اقلام و مایحتاج زندگی انگیزه افراد را برای فرزندآوری کم کرده است و قابل کتمان نیست، اما از سوی دیگر کافی است نگاهی به خانواده‌های متمول و خانواده‌هایی که در قشر متوسط و ضعیف جامعه هستند بیندازیم، طبیعتاً به نقش سبک زندگی و مسائل فرهنگی بیش از هر چیز پی‌می‌بریم و چه‌بسا وضعیت سلامت و بهداشت روان و امید به زندگی در خانواده‌هایی که صاحب چندین فرزند می‌شوند، بیشتر از خانواده‌هایی که نیاز اقتصادی چندانی نداشته و مسائل مالی را دستاویز فرزنددار نشدن می‌کنند، باشد.

در پایان این گزارش و به مناسبت «روز ملی جمعیت» لازم است یادآور شویم، مسئله جمعیت یک ابرمسئله در کشورمان است و تصمیم مردم و مسئولان در کنار یک‌دیگر می‌تواند در سرنوشت فرزندان و آیندگان کشورمان اثرگذار باشد.