فواید جسمی و بهداشتی روزهداری با اصول تغذیهای مناسب-بخش دوم
نفس تازه کردن ارگانهای بدن با همت روزهداری
ایام روزهداری، قند خون در کبد میریزد و چربیهایی که در زیر پوست ذخیره شدهاند و پروتئینهای عضلات، غدد و سلولهای کبدی آزاد میشوند و به مصرف تغذیه میرسند.
همچنین در روزه، ابتدا گرسنگی و گاهی نوعی تحریک عصبی و بعد ضعفی احساس میشود، ولی درعینحال، کیفیات پوشیدهای که اهمیت زیادی دارند، به فعالیت میافتند و بالاخره تمام اعضا، مواد خاص خود را برای نگهداری و تعادل محیط داخلی و قلب، قربانی میکنند و بهاینترتیب روزه تمام بافتهای بدنی را میشوید (خانهتکانی میکند) و آنها را تازه میکند.
پرفسور «یوشینوری اُسومی» دانشمند بزرگ ژاپنی که برنده جایزه نوبل شده، مکانیسم اتوفاژی یا خودخواری سلولی را اینگونه تشریح میکند: «تخریب و بازیافت اجزای سلول توسط خود سلول که در هنگام روزهگرفتن و گرسنگی طولانی رخ میدهد.»
در او کشف کرده است وقتی انسان بیش از ۹ ساعت گرسنه بماند، سلولهای سالم برای کسب انرژی و جبران کمبود غذا از سلولهای معیوب و تودههای مستعد سرطان تغذیه میکنند. ثابت کرده این اتوفاژی، بسیاری از بیماریها از جمله سرطان را متوقف و حتی در موارد زیادی درمان میکند. نکته قابلتوجه این است که اسلام عزیز قرنها پیش فرموده که روزه بگیرید تا سالم بمانید.
درمان بدن با روزهداری
روش معالجه با روزه را، به شستوشوی اعضای بدن تعبیر میکند که در آغاز روزهداری، زبان باردار است، عرق بدن زیاد است، دهان بدبو است و گاه آب از بینی راه میافتد که همه اینها علامت شروع شستوشوی کامل بدن است. پس از سه چهار روز بو برطرف میشود، اسیداوریک ادرار کاهش مییابد و شخص احساس سبکی و خوشی خارقالعادهای میکند. در این حال اعضا هم استراحتی کافی دارند.
گلاره محبیان یک متخصص تغذیه برایمان فواید روزهداری را اینگونه تبیین میکند: «فایده بزرگ کم خوردن و پرهیز نمودن از غذاها در مدت کوتاه، آن است که چون معده و طول مدت یازده ماه مرتب پر از غذا بوده، در مدت یک ماه روزهداری مواد غذایی خود را دفع میکند و همینطور کبد که برای هضم غذا مجبور است دائماً صفرای خود را مصرف کند، در مدت سی روز ترشحات صفراوی را صرف حلکردن باقیمانده غذای جمع شده خواهد کرد.»
وی در ادامه میگوید: «چهار پنجم بیماریها از تخمیر غذا در رودهها ناشی میشود که همه با روزه اصلاح میگردد. جسم به هنگام روزه بهجای غذا از مواد باقیمانده در بدن استفاده کرده و آنها را مصرف میکند و بدینوسیله مواد کثیف و عفونیای که در جسم است و ریشه و خمیره بیماریها از آنهاست، از بین میرود. روزه سبب بهبودی همه بیماریها است؛ بنابراین، شایسته است که جسم خود را بهوسیله روزه، نظیف و پاکیزه کنید.»
این متخصص تغذیه تأکید بسیاری بر مصرف میوه و سبزیها در وعدههای سحری و افطار داشته و توضیح میدهد: «سبزیها به دلیل داشتن اسیدفولیک و ویتامین سی و پیشساز ویتامین آ به تقویت سیستم ایمنی کمک میکند؛ بنابراین تمام سبزیهای زرد، قرمز، نارنجی و سبزرنگ را حتماً بهصورت کاملاً شسته و ضدعفونی شده در برنامه غذایی خود قرار دهید. مصرف انواع مرکبات (پرتقال و نارنگی و لیموترش و نارنج) حاوی ویتامین سی هستند که نقش مهمی در تقویت سیستم ایمنی دارند.»
فواید روزهداری برای کبد چرب
به اعتقاد متخصصان گوارش و کبد تغییر شیوههای زندگی با روزهداری و کاهش وزن میتواند برای مبتلایان به کبد چرب مفید باشد. چاقی و کمتحرکی یکی از مهمترین عوامل ابتلا به کبد چرب محسوب میشود و ماه رمضان فرصتی است که با رعایت اصول صحیح تغذیه بهراحتی بخشی از اضافهوزن موجود در بدن را کاهش داد.
بر اساس گزارشهای مختلف حدود ۳۰ تا ۵۰ درصد از ایرانیها به کبد چرب مبتلا هستند. انباشتهشدن چربی در سلولهای کبدی میتواند به التهاب این سلولها منجر شود.
کبد نقش مهمی در سوختوساز و شکستن چربیها در بدن دارد. در صورت بروز اختلال در آن چربی در کبد رسوبکرده و موجب بروز کبد چرب میشود.
یکی از فعالیتهای مهم کبد، ذخیرهسازی و سوختوساز چربیها در بدن است کبد طبیعی حدود ۵ گرم چربی در ۱۰۰ گرم وزن خود است و هرگاه مقدار چربی بیش از ۵ درصد وزن آن افزایش یابد به این حالت کبد چرب گفته میشود.
دکتر سید موید علویان فوقتخصص گوارش و کبد درباره روزهداری و تأثیر آن بر کبد چرب توضیح میدهد: «روزهداری برای افرادی که مبتلا به کبد چرب هستند، مفید است بهخصوص بیمارانی که کبد چرب خفیف دارند.»
وی خاطرنشان میکند: «روزهداری تنظیم مجدد موتور سوختوساز بدن انسان است و چربیهایی که در بافتها ذخیره شدهاند آزاد شده و مورداستفاده قرار میگیرد و بدن را از چاقی احتمالی پیشگیری خواهد کرد.»
این متخصص گوارش و کبد با بیان اینکه بیمارانی که دچار کبد چرب از نوع شدید هستند نمیتوانند روزه بگیرند، ادامه میدهد: «روزهداری برای این دسته از بیماران به دلیل ساعات طولانی روزهداری خیلی مفید نیست گرسنگی بیش از ۱۲ تا ۱۴ ساعت در روز بیماری آنان را تشدید خواهد کرد.»
وی میافزاید: «با روزهداری بافتهایی که بهغلط چربی ذخیره کردند، گلیکوژن آزادکرده و به مصرف سوختوساز بدن میرسد و همین فرآیند روزهداری برای سوختوساز و عملکرد کبد مفید است.»
به گفته وی روزهداری بهعنوان یک روش پاکسازی کبد از سموم و مواد زاید محسوب میشود.
علویان خاطرنشان میکند: «بیماری کبد چرب علایمی ندارد و پس از انجام آزمایش خون و یا سونوگرافی میتوان متوجه بیماری شد، البته در برخی از موارد کبد چرب با خستگی و ناراحتی در قسمت فوقانی شکم همراه است.»
وی درباره تغذیه بیماران کبدی در ماه مبارک رمضان میگوید: «مهمترین موضوعی که بیماران کبد چرب باید به آن توجه کنند مصرف میوه و سبزیهای تازه است که در ماه رمضان باید افزایش یابد و در وعده افطار و سحری بهوفور این ماده غذایی در رژیم غذایی گنجانده شود.»
به گفته وی این بیماران از پرخوریکردن به هنگام سحر و افطار خودداری کنند و از مصرفکردن مواد قندی و چربی بیش ازاندازه موردنیاز که در اغلب سفرههای ایرانیان وجود دارد خودداری کنند.
علویان میگوید: «زیادهرویکردن در مصرف زولبیا و بامیه برای این بیماران بهشدت مضر است و میتواند بیماری آنان را تشدید کند.»
فوقتخصص گوارش و کبد خاطرنشان میکند: «کاهش میزان کالری دریافتی بهخصوص مواد نشاستهای مانند برنج و نان و سیبزمینی و ماکارونی و همچنین حذف چربیهای اشباع شده از رژیم غذایی (شیر و ماست پرچرب) خودداری کرده و بهجای مصرف کره و روغن حیوانی از روغنمایع با چربی اشباع نشده استفاده شود.»
وی در ادامه میافزاید: «مصرف جگر، مغز، کلهپاچه ممنوع است و بهتر است در رژیم غذایی شام و سحری از ماهی و میگو و گوشت سفید استفاده شود.یک رژیم غذایی مناسب برای بیماری کبد رعایتکردن حد اعتدال در تنوع غذایی است و مواد غذایی باارزش و باخاصیت را مصرف کنند.»
وی به تحرک کافی و ورزش این بیماران تأکید کرده و در پایان توصیه دارد: «تمرینات ورزشی مستمر به همراه رژیم غذایی مناسب و صحیح میتواند در بهبود بیماری نقش بسزایی داشته باشد و در طول یک سال موجب کاهش وزن قابلتوجهی در این افراد خواهد شد.»
روزهداری افراد دارای فشار خون
دکتر احمد اسماعیلزاده مدیرکل دفتر بهبود تغذیه جامعه وزارت بهداشت میگوید: «افراد دارای فشارخون خفیف و متوسط همراه با اضافهوزن میتوانند روزه بگیرند به شرطی که فشارخون آنها تحت کنترل باشد؛ یعنی فشار (سیستولیک) کمتر از ۱۴۰ میلیمتر جیوه و فشار (دیاستولیک) کمتر از ۸۰ میلیمتر جیوه باشد، چرا که روزهداری به کاهش فشار خون آنان کمک میکند؛ اما باید با پزشک معالج خود مشورت کنند. به طور مثال در طول دوره روزهداری، زمان و دُز مصرفی داروهایی مانند ایندرال و یا داروهای مدر (ادرارآور) برای جلوگیری از کمآبی باید طبق نظر پزشک تنظیم شود.»
وی ادامه میدهد: «برای کنترل بهتر فشارخون، لازم است رژیم غذایی مناسب نیز رعایت شود. افراد مبتلا به فشارخون بالا باید دریافت نمک و چربی از طریق غذا را کنترل و از کشیدن سیگار اجتناب کنند. خوشبختانه تمامی این اعمال در ماه مبارک رمضان امکانپذیر و راحتتر است. روزه برای افرادی که فشارخون بالای کنترل نشده و بیثبات دارند، توصیه نمیشود.»
دکتر اسماعیلزاده با بیان اینکه روزهداری و رعایت برنامه غذایی صحیح با کاهش عوامل خطری مانند کاهش وزن، کاهش سطح چربیهای خون و نکشیدن سیگار سبب پیشگیری از بروز بیماریهای قلبی عروقی میشود، میگوید: «افرادی که به بیماریهای قلبی عروقی مبتلا هستند، برای روزهداری و رعایت برنامه صحیح غذایی حتماً با پزشک معالج خود مشورت کنند.»
وی تصریح میکند: «بیمارانی که دچار گرفتگی رگهای قلب هستند و دارو مصرف میکنند، ازآنجاکه عدم مصرف دارو در زمان مقرر زندگی آنها را به مخاطره میاندازد، نباید روزه بگیرند. روزهگرفتن این افراد منوط به تشخیص پزشک باتوجهبه شرایط اختصاصی بیمار است. همچنین بیمارانی که باید برای کنترل بیماری خود به طور منظم و در ساعات معینی در وسط روز، دارو مصرف کنند، نباید روزه بگیرند.»
به گفته مدیرکل دفتر بهبود تغذیه جامعه وزارت بهداشت بیماران قلبی باید به تداخلات دارو و غذا توجه و به توصیههای پزشک معالج خود دقیقاً عمل کنند از سوی دیگر بیماران قلبی که سابقه جراحی یا استنتگذاری دارند، با اجازه پزشک معالج منعی برای روزهداری ندارند.
دکتر اسماعیلزاده با تأکید بر نقش اساسی و مهم کلیهها در بدن تصفیه خون و دفع مواد زاید، خاطرنشان میکند: «کلیهها این نقش مهم را به کمک جریان خون و آب انجام میدهند؛ بنابراین در صورت عدم مصرف کافی آب و مایعات، کلیهها نمیتوانند وظایف خود را بهخوبی به انجام برسانند.
در ایام ماه مبارک، فرصت کافی برای تأمین مایعات بدن به میزان لازم وجود ندارد؛ بنابراین بهمنظور پیشگیری از عواقب کمآبی در ماه مبارک رمضان که گاهی میتواند وخیم و کشنده باشد، باید توجه داشت که برای تصفیه خون از مواد زائد، مصرف کافی آب و مایعات در فاصله افطار تا سحر و کنترل دریافت نمک مصرفی موردتوجه باشد.»
وی با بیان اینکه روزهداری برای بیماران دیالیزی، ممنوع است، میافزاید: «افرادی که کلیههای سنگساز دارند (بیش از دو سنگ ادراری طی 6 ماه گذشته)، برای روزهداری با پزشک معالج خود مشورت کنند. محدودکردن مصرف نمک در وعدههای افطار و سحر در این دوران بسیار مهم و کمککننده است. دریافت اضافه نمک بدن را مجبور به واکنش میکند و برای دفع این مقدار مازاد نیاز، مقادیر قابلتوجهی آب از بدن دفع میشود؛ بنابراین توصیه بر این است که بهغیراز مقدار نمکاندکی که برای طبخ غذا استفاده میشود، هیچ مقدار اضافهتری سر سفره به غذا اضافه نشود.»
مدیرکل دفتر بهبود تغذیه جامعه وزارت بهداشت در تکمیل صحبتهایش میافزاید: «مصرف میوه و سبزی کافی میتواند در طول روز از بروز تشنگی زودرس جلوگیری کند، پس بهتر است میوه در فاصله افطار تا سحر و سبزی در هر دو وعده افطار و سحر و سالاد به خصوص در وعده سحر مصرف شود. مصرف غذاهای با پروتئین بالا مانند انواع کبابها (جوجهکباب، کبابکوبیده، برگ و مرغ) در وعده سحر مناسب نبوده و سبب بروز تشنگی در ساعات اولیه روز میشود. همچنین در این ایام باید از حضور غیرضروری در معرض نور خورشید نیز اجتناب کرد.»