شاخصهای افکار و عقاید غیرعلمی (2) (پرسش و پاسخ)
پرسش:
از منظر آموزههای وحیانی اسلام، آیا معیار و شاخصهایی وجود دارد که انسان بتواند در پرتو آنها افکار و عقاید غیرعلمی را مورد آزمون قرار دهد و به غیرعلمی بودن آن واقف گردد؟
پاسخ:
در بخش نخست پاسخ به این سؤال به نشانهها و شاخصهایی همچون: 1- بیاعتنایی به جهل 2- نادیده گرفتن آراء و نظرات دیگران 3- دوری از عالمان حقیقی 4- تخطئه مخالفان 5- انکار مجهولات پرداختیم. اینک در بخش پایانی دنباله مطالب را پی میگیریم.
6- سرگردانی در نادانی
شاخص دیگر افکار و عقاید غیرعلمی، این است که فرد مبتلا به بیماری خوددانابینی، در نادانی خویش، حیران و سرگردان است. در واقع چنین فردی نمیتواند باور کند که سخن طرف مقابل صحیح است، و از این رو در پی کشف حقیقت نیست، و در پیرامون دانایی اندک خود سیر میکند و گرد آن میچرخد، لذا میخواهد حرف خود را به کرسی بنشاند، و رأی و عقیده و فکر خود را به طرف مقابل یا مخاطبین بقبولاند. چنانکه قرآن کریم در وصف آنان میفرماید: کسی را که خداوند او را(به خاطر زمینههای انحراف درونی) گمراه و رها میسازد، دیگر کسی دستشان را نمیگیرد و خداوند آنها را در طغیان و سرکشیشان رها میکند تا سرگردان و کوردل باقی بمانند! (اعراف-186) امام علی(ع) نیز چنین وصفی را در مورد آنان به کار میبرد: «و فیالجهالهًْ متحیرا» (فرد خوددانابین) در نادانی خویش سرگردان است. (بحارالانوار، ج 77، ص 203)
7- سر باز زدن از تحصیل علم
شاخص و نشانه دیگر صاحبان آرا و عقاید غیرعلمی، تکبر در تحصیل علم است. به تعبیر دیگر نادان به خاطر تکبر، از تحصیل علم، امتناع میورزد. کسی که خود را چنان دانا میپندارد که نادانی خویش را نمیبیند و به رای دیگران اعتنا ندارد و از دانشمندان حقیقی فاصله میگیرد و مخالفان آرا و عقاید خود را تخطئه میکند و با لجاجت میخواهد عقیده خود را اثبات کند، معنا ندارد که درصدد تحصیل و پژوهش باشد، بلکه این ویژگیها کبر و غروری در او ایجاد میکند که برای همیشه از شناخت حقایق هستی محروم میگردد!
8- مستند نبودن به براهین عقلی و نقلی
شاخص دیگر افکار و عقاید غیرعلمی این است که فرد مبتلا به این بیماری خود دانابینی در ارائه افکار و عقاید خود نمیتواند از براهین عقلی و نقلی (شامل آیات و روایات) بهره لازم را ببرد و ادعاهای علمی او عمدتا فاقد پشتوانه براهین عقلی قوی و مستندات آیات قرآن و روایات اهلبیت(ع) میباشد. چرا که از منظر آموزههای وحیانی اسلام، داشتن علم و یقین به افکار و اعتقادات دینی لازم است و شایسته نیست آدمی به چیزی معتقد شود و از آن پیروی نماید بدون آنکه نسبت به آن معرفت و یقین پیدا کند. از سوی دیگر تنها دستیابی به علم و یقین در افکار و اعتقادات، بهرهگیری از برهان عقلی و یا بهرهگیری از انوار قرآن کریم و احادیثی است که صدور آنها قطعی است و با محتوای قرآن و عقل و سایر احادیث سازگاری داشته باشد.
9- پیروی از شخصیتها به جای کتاب و سنت
شاخص دیگر صاحبان افکار و عقاید غیرعلمی تاکید بر پیروی از شخصیتها از جمله خود افراد مبتلا به بیماری خود دانابینی است. تاریخ ادیان آسمانی نشان میدهد که پیروی از شخصیتهای سیاسی و دینی در افکار و عقاید و به بیان دیگر تقلید کورکورانه از شخصیتها و پیروی از آنان، بیشترین ضربه را به ادیان آسمانی وارد کرده است. زیرا کسانی که شخصیتها را راه ورود به اسلام قرار میدهند و به وسیله آنان مسلمان میشوند، به سرعت از همان مسیر از اسلام برمیگردند. اما کسانی که به وسیله کتاب و سنت به دین روی میآورند، کوهها از بین میروند اما آنان ثابت قدم باقی میمانند.