در جست و جوی سرگرمی راهبردی
اميد صدرايى
با آغاز فصل تابستان، بار دیگر بحث درباره اوقات فراغت و پر کردن و غنیسازی این اوقات به صدر مباحث فرهنگی و اجتماعی ارتقا مییابد. هرسال نیز برنامه ها و طرحهایی از سوی ارگانهای مختلف در این راستا اجرا میشود.
يكي از دستگاه هاي مأمور و مسئول در زمينه غنيسازي اوقات فراغت، صدا و سيما است. در موقعيتهايي چون عيد نوروز و به خصوص تابستان - كه به سه ماه تعطيلي موسوم است- جايگاه رسانه ملي به عنوان يكي از ابزارهاي سرگرميساز و با توان بالاي جذب مخاطب مطرح ميشود.
بر اين اساس، برنامههاي تابستاني صدا و سيما، يك موضوع راهبردي و حياتي در حوزه مسائل اجتماعي و فرهنگي محسوب ميشود. چرا كه محور بحث اوقات فراغت، كودكان و نوجوانان، آيندهسازان كشور است. بدون شك نحوه سياستگذاري و برنامهريزي براي چگونگي وقتگذراني بچهها در تعطيلات، يكي از عوامل مهم شكل دادن شخصيت آنهاست.
در شرايطي كه رسانههاي تخريبگر داخلی و خارجی از برخی کانالهای شبکههای اجتماعی گرفته تا شبکههای ماهوارهای و اغلب محصولات پلتفرمها و نمایش خانگی، ذهن جوانان كشور ما را آماج امواج خود قرار دادهاند، مسئوليت صدا و سيما بسيار سنگينتر است. در اين زمينه صدا و سيما توان تبديل كردن اوقات فراغت به يك فرصت فرهنگي والا را دارد. ميتوان با چينش خاص برنامهها و انتخاب فيلمهاي خاصي به اهداف مورد نظر رسيد.
آنچه طی چند سال گذشته برای فصل تابستان و فراغت جوانان و نوجوانان انجام میشد فعالیتهای غير مولد و دم دستی بود؛ بازپخش سریالهای قدیمی، نمایش سریالهای اغلب خنثی و ضعیف، پخش مستقیم مسابقات ورزشی، نمایش فلهای فیلم های خارجی و ... مصادیق رویکرد بدون برنامه و غیرمولد در زمینه غنیسازی اوقات فراغت در صداوسیما در سالهای اخیر است.
آنچه در این زمینه مشهود بود، غلبه کمیتگرایی و در پیش گرفتن سیاست پرکردن آنتن است. هرچند این نوع برنامهریزی در زمینه تحقق برخی اهداف نظیر جلب توجه بیشتر مخاطب و رقابت با شبکههای بیگانه تاحدودی مفید است، اما یک راهبرد فرهنگساز و کیفی محسوب نمیشود.
راه حل توجه به اوقات فراغت از سوي رسانه ملي، تراكم پخش برنامه نيست. بلكه نحوه نمايش اين برنامهها نياز به مهندسي و سياستگذاري فرهنگي دارد. يكي از خاصيتهاي رسانههاي تصويري از جمله تلويزيون، ذائقهسازي است. اينگونه رسانهها نه تنها از ذائقه مخاطب تأثير ميپذيرند بلكه قدرت جهتدهي به ذائقه را نيز دارند. مثلاً برخي از شبكههاي فارسي زبان خارجي، با تحليل علايق و ذائقه مردم كشورمان فعاليت خود را شكل دادهاند.
صدا و سيما يكي از دستگاههاي مسئول در زمينه تربيت رسانهاي هموطنانمان است. پرهيز از مواردي چون كليشههاي امتحان پس داده، بازتوليد زندگي مدرن و رفاهزده شمال شهري، ملودرامهاي سطحي و به جاي آن تمركز بيشتر به موضوعات جديد و برجسته كردن ابعاد زيباي فرهنگ، تاريخ و جغرافياي ايران از جمله ابتداييترين راه حلها براي نيل به مقاصد فرهنگي متعالي صدا و سيما است. غنيسازي اوقات فراغت توسط صدا و سيما نيازمند تعاريف و اجراي الگوهاي تازه و كارآمدتري است. تمام تجربهها نشان ميدهد كه الگوگيري از فرهنگ بومي، كارسازتر از تقليد از الگوهاي بيگانه است.
البته معاون سیما و همچنین اغلب مدیران شبکهها، کار خود را تازه آغاز کردهاند. در برخی شبکهها نیز نشانههایی از تجدید نظر در روشهای قدیمی برای غنیسازی اوقات فراغت در فصل تابستان دیده میشود. مثل پخش برنامه «دیبیسی» از شبکه دو سیما که نوعی سرگرمسازی هدفمند و استراتژیک است. امید است که با روی کار آمدن مدیران تازه نفس و پرانگیزه، چنین رویکردی در شبکههای سیما پررنگتر شود. چنین باد!