شرایط دعا و عوامل عدم استجابت برخی دعاها
دعا را شرايطى است:
1. خواستن و طلب حقیقی در وجود انسان پيدا شود و تمام ذرات وجود انسان مظهر خواستن گردد:
روح انسان جزئى است از عالم وجود؛ اگر واقعاً خواهش و احتياجى در وجودش پيدا شود، دستگاه عظيم خلقت آن را مهمل نمى گذارد: «آيا كيست كه مضطر را هنگام نياز اجابت كند و بدى را از وى دور سازد؟ (او بهتر است يا اين بتهاى ناتوان؟)»
(نمل/ 62)
2. ايمان و اعتماد به استجابت: در حديث است: « اذا دَعَوْتَ فَظُنَّ حاجَتَكَ بِالْبابِ» (الكافي: ج 2/ ص 473 / ح1 ) يعنى آنگاه كه دعا مىكنى حاجت خود را دم درب، آماده فرض كن.
3. مخالف نبودن دعا با سنن تكوين و تشريع: مانند خواستن خلود در دنيا يعنى عمر جاويدان كه مرگ هرگز به سراغش نيايد يا خواستن قطع رحم، قابل استجابت نيست؛ يعنى اين گونه دعاها مصداق واقعى دعا نمىباشند.
4. هماهنگى دعا با ساير شئون دعاكننده:
نظیر اینکه دل، پاك و صاف باشد؛ كسب و روزى، حلال باشد؛ مظالم مردم بر گردن نداشته باشد.
5. دعا نبايد جانشين فعاليت قرار گيرد:
اگر خداوند كليد حاجتى را به دست خود انسان داده و او كفران نعمت مىكند و از به كار بردن آن كليد مضايقه دارد و از خدا مىخواهد آن درى را كه كليدش در دست دعاكننده است به روى او باز كند و زحمت به كار بردن كليد را از دوش او بردارد،البته چنين دعايى قابل استجابت نيست.
اين گونه دعاها را نيز بايد از نوع دعاهاى مخالف سنن تكوين قرار داد.
دعا در نظام خلقت براى اين نيست كه جانشين عمل شود.دعا مكمّل و متمّم عمل است نه جانشين عمل.
* مجموعه آثار استاد شهيد مطهرى (دعا)(بيست گفتار)
ج23، ص: 792-781- با تلخیص و ویرایش